Žene koje su ostavile traga u istoriji čovječanstva (4)

Istraživanje do kraja života

 Marija Kiri je postala prva žena profesor na Sorboni. Umrla je blizu Salanša 1934. od aplastične anemije, koja je gotovo sigurno posljedica izlaganja radijaciji

 Godine 1903. Marija Kiri je postala prva žena u istoriji koja je dobila titulu doktora fizike. Iste godine dobila je i Nobelovu nagradu.

Kada su dobili Nobelovu nagradu, Marija i Pjer su naglo postali slavni. Pjer je postao profesor na Sorboni, a i dobio je dozvolu za otvaranje svoje laboratorije, u kojoj je šef ispitivanja bila Marija.

Pjer je 19. aprila 1906. godine poginuo, kada ga je pregazila konjska zaprega. Marija je već 13. maja dobila katedru svog preminulog muža. Na taj način Marija je postala prva žena profesor na Sorboni. Godine 1911. glasalo se o njenom primanju u Francusku akademiju nauka, ali nije primljena.

Skandal sa Lanževinom

Godine 1911. objavljena je veza Marije i francuskog fizičara Pola Lanževina. Ova veza je trajala oko godinu dana (1910. do 1911. godine). Lanževin je bio oženjen i ostavio je porodicu zbog ove veze. Novine su osuđivale Mariju kao osobu koja je rasturila porodicu Lanževinovih. Pošto je Marija bila četiri godine starija, novine su imale dodatni razlog da je optužuju.

Kako se izjašnjavala kao ateistkinja, a porijeklom je iz Poljske, u kojoj je tada živio veliki broj Jevreja, javile su se i glasine da je Jevrejka, iako je poticala iz poljske plemićke porodice.

Krajem 1911. godine Marija je dobila drugu Nobelovu nagradu. Zahvaljujući tome uspjela je da ubijedi francusku vladu da izdvoji sredstva za privatni Institut za radijum. Institut je izgrađen 1914. godine i u njemu su rađena ispitivanja iz hemije, fizike i medicine. Iz ovog instituta su, kasnijih godina, izašla još četiri nobelovca.

Za vrijeme Prvog svjetskog rata Marija Kiri je postala šef Vojne medicinske komore koja je organizovala poljske rendgenske stanice. Ovi rendgeni su koristili cijevi sa bezbojnim gasom, nusproduktom radijuma, koji je kasnije identifikovan kao radon.

Marija je lično obezbijedila ove cijevi sa gasom, dobijenim iz radijuma koji je ona prečistila. Kroz ove stanice je prošlo preko tri miliona francuskih vojnika.

Poslije Prvog svjetskog rata, Kirijeva je dva puta obišla Sjedinjene Američke Države, 1921. i 1929. godine, da bi prikupila novac za istraživanje radijuma.

Ovo odvlačenje sa naučnog rada i mnogo pažnje joj nisu prijali, ali je uspjela da obezbijedi sredstva za svoj rad.

Na drugoj američkoj turneji uspjela je da prikupi novac da opremi Varšavski institut za radijum, koji je osnovan 1925. godine, sa njenom sestrom Bronjislavom na čelu.

Marija Kiri je umrla blizu Salanša 1934. godine od aplastične anemije, koja je gotovo sigurno posljedica izlaganja radijaciji, pošto štetni efekti jonizujućeg zračenja još nisu bili poznati, a ona je veliki dio svog posla radila u šupi bez zaštitnih sredstava.

Nosila je probne cijevi sa radioaktivnim izotopima u svom yepu i držala ih u fioci svoga stola.

Sahranjena je pored Pjera, ali su godine 1995. godine njihovi ostaci preneseni u Panteon u Pariz. 

Zlatna Elizabetina era

Sljedeća na listi žena koje su obilježile istoriju je Elizabeta I, kraljica Engleske i Irske. Rođena je 7. septembra 1533. godine i vladala je kao šesti i posljednji monarh iz porodice Tudora.

Bila je izuzetno popularna u narodu i nazivana je Djevica kraljica, Glorijana (“slavljena”) i Dobra kraljica Bes.

Poslije kratke vladavine polubrata i polusestre, čiji se način upravljanja zemljom razlikovao u svakom pogledu, njeno 44-godišnje kraljevanje dovodi do porasta engleske moći i uticaja u svijetu.

U trenutku kada je došla na tron, primjeri dviju prethodnih žena koje su vladale Engleskom nisu obećavali mirnu i uspješnu vladavinu nove kraljice. Čak i oni koji su je podržavali nadali su se da će se udati i vlast prepustiti mužu, ali Elizabeta je imala druge planove. Ona je jednom zauvijek vratila Englesku protestantizmu. Vrijeme njene vladavine prozvano je “zlatnom Elizabetinom erom”, u kojoj je rasla ekonomska moć Engleske, cvjetala nauka, filozofija i kultura. Tokom njene “zlatne vladavine” započinje kolonizacija Sjeverne Amerike i osniva se Britanska istočnoindijska kompanija.

(Nastaviće se)

Kćerke Kiri

Kirijeva starija kćerka Irena Žolio-Kiri dobila je Nobelovu nagradu za otkriće da aluminijum može biti radioaktivan i da emituje neutrone kada se bombarduje alfa zracima. Mlađa kćerka Eva napisala je majčinu biografiju.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.