Žene koje su ostavile traga u istoriji čovječanstva (3)

Dvostruka dobitnica Nobelove nagrade

Prvi put je Marija Kiri dobila Nobelovu nagradu 1903. godine, iz fizike, zajedno sa mužem i Anrijem Bekerelom, za naučna dostignuća u ispitivanju radioaktivnosti, a drugi put 1911. godine iz hemije, za izdvajanje elementarnog radona

Marija Sklodovska Kiri, poznata fizičarka i hemičarka poljskog porijekla, rođena je 7. novembra 1867. godine u Varšavi. Imala je francusko i poljsko državljanstvo. Veći dio života je provela u Francuskoj, a tamo je i započela naučnu karijeru. Radila je istraživanja iz hemije i fizike. Žena je Pjera Kirija, a majka Eve Kiri i Irene Žolio-Kiri.

U njena najveća dostignuća ubrajaju se rad na teoriji radioaktivnosti, tehnikama razdvajanja radioaktivnih izotopa, kao i otkriće dva nova hemijska elementa - radona i polonijuma.

Propala veza

Dvostruka je dobitnica Nobelove nagrade. Prvi put je dobila 1903. godine, iz fizike, zajedno sa mužem i Anrijem Bekerelom, za naučna dostignuća u ispitivanju radioaktivnosti, a drugi put 1911. godine iz hemije, za izdvajanje elementarnog radona. Ona je do danas ostala jedina žena koja je Nobelovu nagradu dobila dva puta.

Marija se rodila kao peto dijete u učiteljskoj porodici. Njen djed Jozef Sklodovski bio je poznati pedagog. Otac, Vladislav Sklodovski, bio je nastavnik matematike i fizike, kao i direktor dvije varšavske gimnazije. Majka joj je bolovala od tuberkuloze i preminula je kada je Marija imala 12 godina. Otac joj je bio slobodnih shvatanja, dok je majka bila veoma revnosna katolikinja.

Završila je gimnaziju 12. juna 1883. godine. Poslije završetka gimnazije, godinu dana je provela na selu u vlasteoskoj, zemljoposjedničkoj porodici svoga oca, a potom, kod oca u Varšavi, gdje je povremeno radila dajući privatne časove.

Tada je sa starijom sestrom Bronjislavom sklopila dogovor da će je finansijski pomagati tokom njenog studiranja medicine u Parizu, u zamjenu za to da sestra nju počne finansijski da pomaže, na isti način, za dvije godine. Zbog dogovora sa sestrom Marija se zapošljava kao guvernanta - kućni učitelj za mlađu djecu u jednoj pravničkoj porodici iz Krakova, a potom u jednoj vlasteoskoj porodici u kojoj je ostala dvije godine. Dok je radila u ovoj porodici, zaljubila se u Kazimježa Žoravskog, budućeg poznatog matematičara. Međutim, Kazimježovi roditelji su odbacili mogućnost njegovog vjenčanja sa siromašnom Marijom, tako da je ona izbačena sa posla.

Marija je našla posao u drugoj porodici, gdje je provela još godinu dana, neprestano potpomažući sestru Bronjislavu.

Početkom 1890. godine Bronjislava, koja se udala u Parizu, pozvala je Mariju da dođe kod nje. Međutim Marija je i dalje računala na brak sa Kazimježom, sa kojim se viđala u Varšavi. Zbog toga je odbila ponudu i vratila se kod oca, gdje je ostala do 1891. godine. U oktobru te godine je, poslije sestrinog insistiranja i raskida veze za Kazimježom, ipak odlučila da ode u Francusku.

Marija je 1891. godine u Parizu, na Sorboni, upisala studije na Odsjeku fizike i hemije. Preko dana je studirala, a noću radila dajući privatne časove. Godine 1893. položila je kao prva u generaciji i zaposlila se kao laborant u industrijskoj laboratoriji u Lipmanovim postrojenjima. Dok je radila, i dalje je studirala, položivši i matematiku 1894. godine.

Doktorske studije

Marija je, takođe 1894. godine, upoznala i svog budućeg muža, Francuza Pjera Kirija, koji je u to vrijeme bio na doktorskim studijama u Bekerelovoj laboratoriji. Kada je Pjer doktorirao 1895. godine, Marija se udala za njega.

Pjer je preporučio Mariju Bekerelu, koji joj je potom predložio doktorske studije pod njegovim nadzorom. Bekerel joj je predložio da vrši ispitivanje zašto je radioaktivnost nekih vrsta rude uranijuma znatno veća nego radioaktivnost čistog uranijuma.

Marija je, prvo uz pomoć mladog hemičara, počela da razlaže rudu uranijuma na pojedinačna hemijska jedinjenja i traži jedinjenje koje izaziva visoku radioaktivnost ove rude. Kasnije se radu priključio i Pjer. Ova ispitivanja su, poslije četiri godine, dovela do otkrića polonijuma, a potom i znatno radioaktivnijeg radijuma. Ispitivanja su za rezultat imala i objašnjenje pojave radioaktivnosti, kao efekta raspada atomskog jezgra.

(Nastaviće se)

Nova grana hemije

Pod Marijinim ličnim nadzorom rađena su, prva u svijetu, istraživanja o mogućnosti izlječenja raka pomoću radioaktivnosti. Jedan je od osnivača nove grane hemije - radiohemije.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.