ŽENA U ISTORIJI EVROPE - U Drugom svjetskom ratu regrutovane su i bake

Mnogi od 4,7 miliona francuskih i 11,5 miliona njemačkih vojnika ostavio je svoju ženu kao glavnu radnu snagu u seoskom domaćinstvu.

Od 1941. do 1943. za britanske žene određena je obaveza prijavljivanja, koja je postepeno pooštravana: najprije je važila za žene od 19 do 40 godina, zatim i za one od 45 i 50 godina, pri čemu je bilo protesta protiv "regrutovanja baka"

***********************************

S Drugim svetskim ratom žene su ponovo ušle u ratnu industriju ili su se prihvatile drugih poslova koji su bili proglašeni važnim za rat i to kako one koje su do tada radile u drugim branšama, tako i one koje nisu bile zaposlene. Najviše su porasli broj i stopa zaposlenih žena u onim zemljama u kojima su u prethodnom periodu bili na niskom nivou i oslikavali nezaposlenost žena.

Najmanje su skočili u Nemačkoj, gde su još 1939. bili viši nego u drugim zapadnim zemljama i gde više nije bilo nezaposlenih žena. Na vrhuncu rata, 1943. broj zaposlenih žena (uključujući i one zaposlene u vojsci, kojih je u Velikoj Britaniji i Nemačkoj bilo oko pola miliona, ali bez poljoprivrede) sa više od 14 godina starosti u Velikoj Britaniji je iznosio 42, u SAD 37 i Nemačkoj 45 procenata.

U Francuskoj je od 1944. do 1949. broj žena zaposlenih van poljoprivrede skočio sa 14 na 23 procenta od ukupno zaposlenih žena, dok je u Engleskoj udeo radnica u ukupnom broju radnika između 1939. i 1943. skočio sa 10 na 34 odsto. U Francuskoj je, kao i u Nemačkoj, udeo žena zaposlenih u poljoprivredi bio tradicionalno visok (u Nemačkoj je njihov broj 1939. godine sa šest miliona bio četiri puta veći nego u Velikoj Britaniji). Mnogi od 4,7 miliona francuskih i 11,5 miliona nemačkih vojnika ostavio je svoju ženu kao glavnu radnu snagu u seoskom domaćinstvu.

"Sestre u smeđem" odijelu

Njihov rad je i u Francuskoj i u Nemačkoj bio neophodan za snabdevanje stanovništva (mada se nemačka koristila i pljačkom osvojenih oblasti); uprkos tome - ili zbog toga - u obe zemlje je tokom rata u ukupnom broju zaposlenih žena smanjen procenat onih koje su radile u poljoprivredi (u Nemačkoj sa 40 na 14 odsto). Žene su, kao i trideset godina pre toga, ponovo postale vidljivije u javnosti: kao kondukterke u tramvajima, iza šaltera pošte ili železnice ili kao sestre Crvenog krsta (u Nemačkoj i "sestre u smeđem"). Mnoge žene preuzimale su neplaćene aktivnosti, koje su u ratu postale posebno važne: u Nemačkoj u nacionalsocijalističkoj službi narodne pomoći ili na zbrinjavanju siromašnih tokom zime, u Nemačkoj, Francuskoj i Velikoj Britaniji pri evakuisanju dece iz bombardovanih gradova (u Nemačkoj je na pola miliona procenjen broj radne snage koja je 1945. sa bombardovanjem ostala bez posla u ratnoj industriji, pa je morala biti raspoređena na druga mesta).

U Velikoj Britaniji i Nemačkoj se u početku težilo da se žene propagandom pokrenu na rad tokom rata, pri čemu se oslanjalo na dobrovoljnost. Međutim, ni u jednoj od te dve zemlje to se nije pokazalo dovoljnim. Posle žestokih rasprava - u obe zemlje one nisu bile ograničene samo na vlade, već ih je bilo i u javnosti - poseglo se na kraju za drugim sredstvima.

Od 1941. do 1943. za britanske žene određena je obaveza prijavljivanja, koja je postepeno pooštravana: najpre je važila za žene od 19 do 40 godina, zatim i za one od 45 i 50 godina, pri čemu je bilo protesta protiv "regrutovanja baka"; u početku su bile izuzete majke dece ispod 14 godina, a od 1942. i udate žene (iako je to ostalo sporno). U Nemačkoj je od 1939. postojala zabrana davanja otkaza i 1943. obaveza prijavljivanja. Ona se odnosila na sve žene od 17 do 45 godina, osim na trudnice i majke male dece ili najmanje dvoje dece ispod 14 godina (što je odmah dovelo do pravog bejbi-buma); ta granica je 1944. podignuta na 50 godina, čak su se i majke male dece morale prijaviti službi za zapošljavanje ukoliko su imale gde da zbrinu dete. Režim iz Višija je 1942. uveo - pod nemačkim pritiskom - obavezu prijavljivanja i više puta je pooštrio do 1944: najpre je važila samo za neudate žene između 21 i 35 godina, potom za sve između 18 i 45; nikada, međutim, nije važila za majke. Majke, udate žene i domaćice su u sve tri zemlje bile u centru konflikata oko uključivanja žena i "izuzetaka".

Sprečavanje nepravdi

Svuda se radilo o težini ženskog rada u kući, koji je upravo tokom rata bio još obimniji nego inače, i mogućnosti njegovog povezivanja sa prinudnim zapošljavanjem, pri čemu se pojavio i problem mobilnosti, raspoređivanje na rad van mesta stanovanja. Usred rata, dakle, vođena je rasprava o kućnom radu žene. Ona se odvijala na nivou vlade i nadleštava u kojima su se žene morale prijavljivati, dobila je u štampi dosta prostora, dok su u Velikoj Britaniji u njoj učestvovale i parlamentarke i velike ženske organizacije: bilo da se radi o popularizaciji zapošljavanja, bilo da je reč o sprečavanju nepravdi.

U Nemačkoj su, pre svih, radnici, ali i radnice - prema starom maniru klasne borbe, kako je to širila služba bezbednosti - negodovali protiv žena iz "boljih krugova" koje su htele da izbegnu zalaganje za otadžbinu; zapravo, međutim, 58 odsto udatih žena, koje 1939. još nisu bile zaposlene, bile su žene radnika. Prema jednoj britanskoj anketi, mnoge od žena koje su pozdravile obavezu prijavljivanja očekivale su da spadaju u "izuzetke". Slično kao i u Nemačkoj, smatrale su: "Imam dovoljno posla i kod kuće", ili su se okretale protiv prebacivanja da su "zabušanti", tvrdeći da je njihov rad u kući dovoljno koristan.

I pored toga, na vrhuncu rata je trećina zaposlenih i udatih Britanki imala decu starosti ispod 14 godina; u nemačkim gradovima sa preko 200.000 stanovnika bilo ih je 38 odsto. U Velikoj Britaniji je 1944. bilo obdaništa za četvrtinu predškolske dece radnica u ratnoj industriji; u nemačkoj ih je bilo više, bilo zbog zakona o zaštiti zaposlenih majki (1942) koji je regulisao otvaranje obdaništa, bilo zato što su ih brojna preduzeća, lokalne zajednice, ženske i socijalne organizacije i same otvarale.

     (Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.