SVETSKE RELIGIJE - Rimljani zabranili jevrejske religiozne obrede

Poslije smrti Aleksandra Velikog (323. godine prije naše ere) Judeja je potpala pod vlast Ptolomeja, koji su vladali Egiptom iz svoje prijestonice Aleksandrije, grada sa zapaženo velikim brojem Jevreja.

Južno pleme Juda je imenovalo Davida za cara. On je smirio region i Jerusalim pretvorio u religiozni centar u kojem je čuvan Kovčeg Božji

**********************

Jevrejski narod se pojavio u istoriji posle 2000. godine pre Hrista. Jevreji su, delom, naslednici Amorita ili "Zapadnjaka" koji su se naselili u Mesopotamiji na kraju trećeg milenijuma pre naše ere: delom, moguće ih je identifikovati kao khabiru koji se spominju u izvorima oko sredine drugog milenijuma pre naše ere. Prema Bibliji, preci Izraelita su stigli u Egipat kao slobodni ljudi ali su kasnije pretvoreni u robove. Hiljade njih napustilo je Egipat oko 1260. godine pre n. e., sledeći svog proroka Mojsija, čije je ime bilo egipatsko. Naselili su se u Hananu, formirajući tamo dvanaest plemena.

Oko 1050. godine pre n.e., šofet (sudija) i prorok Samuilo je postavio Saula za cara Izraela da bi vodio bitku protiv Filisteja. Posle Saulove smrti, južno pleme Juda je imenovalo Davida za cara. On je smirio region i Jerusalim pretvorio u religiozni centar u kojem je čuvan Kovčeg Božji (Zavetni). Davida je nasledio njegov sin Solomon (oko 961-922. pre n.e.), car legendarne mudrosti po čijem je nalogu izgrađen jerusalimski Hram i u njega stavljen Kovčeg.

Povratak u Jerusalim

Posle Solomonove smrti, država se podelila na severno i na južno carstvo, na Izrael i Judeju. Godine 722. pre naše ere Asirsko Carstvo je pobedilo Izrael. Godine 587. pre n.e. vavilonski car Nebukhadnezar (Nabu-kuduriusur, Habukodonosor) uništio je prvi jerusalimski Hram. Najveći deo stanovništva Judeje u to vreme je deportovan u Vavilon. Iz vavilonskog ropstva ga je oslobodio persijski car Kir, koji je osvojio Mesopotamiju 539. godine pre naše ere.

Najveći broj Jevreja se vratio u Jerusalim gde su ponovo izgradili Hram uz Kirovu pomoć. Posle smrti Aleksandra Velikog (323. godine pre naše ere) Judeja je potpala pod vlast Ptolomeja, koji su vladali Egiptom iz svoje prestonice Aleksandrije, grada sa zapaženo velikim brojem Jevreja. U 198. godini pre n.e, Judeja je pala pod Seleukidsko Carstvo. U 167. godini pre n.e., Antiohije IV je ukinuo jevrejski zakon i oskrnavio Hram, postavivši u njega Zevsov kip. Ova je situacija probudila revolt Makaveja. Hram su pobunjenici zauzeli i očistili 164. godine pre n.e.; u znak sećanja na taj događaj, ustanovljen je osmodnevni praznik Hanuka ili praznik novog posvećenja. Godine 140. pre n.e., Simon, poslednji od braće Makaveja, proglašen je vrhovnim sveštenikom i guvernerom ili šefom naroda. Tako je nastala hasmoneanska dinastija koja je i pod rimskim protektoratom zadržala religioznu funkciju (60 g. pre n.e.).

Godine 40. pre n.e. Irod, Antipaterov sin, koji je bio nadzornik Judeje u ime Rimljana, proglašen je u Rimu za cara Jevreja. Posle 6. godine pre n.e., Judeja je bila direktno pod upravom rimskog perfekta, a onda prokuratora. Godine 66. izbila je pobuna, a podržavali su je ziloti (sikari), jevrejski nacionalisti kojima je preostalo jedno jedino sredstvo, terorizam protiv Rimljana i romanizovanih Jevreja. Rimski general Vespazijan, proglašen za imperatora 69. godine naše ere, ostavio je svoga sina Titusa da se brine o ratnom pohodu u Judeji. Dvadeset osmog avgusta 70. godine naše ere, Drugi Hram Jerusalimski je spaljen; a u septembru, carska vojska je sravnila Jerusalim sa zemljom. Poslednji koji su davali otpor završili su 74. godine naše ere, u tvrđavi Masada.

Jevrejsko Sveto Pismo

Čak i da nije istina da Rimljani posle toga nisu priznavali jevrejsku religiju, pad Hrama sigurno je bio stožerni trenutak u dijaspori koja je već tada bila drevni fenomen. Godine 133. naše ere, izbila je pobuna pod Mesijom Bar Kokhbom, odnosno "Sinom Zvezde", ohrabrena religioznim autoritetom rabi Akive (oko 50-135. godine). U surovoj odmazdi, Rimljani su razorili Judeju, što je vodilo daljoj depopulaciji. Jevrejski religiozni obredi bili su zabranjeni, ali početkom trećeg veka generalna situacija Jevreja i lokalna uprava - koja je sada pripala domaćem nasi, ili princu - bili su primetno poboljšani. Tek mnogo kasnije (kraj četvrtog veka), kada je hrišćanstvo postalo zvanična religija Rimskog Carstva, Jevreji su bili isključeni iz najvećeg broja ranijih privilegija i uskraćeni u bavljenju zvaničnim javnim funkcijama.

Ova situacija trajala je, generalno govoreći, do osamnaestog veka u svim hrišćanskim državama, kao i u muslimanskim zemljama (uprkos razlici u pravnom statusu) posle pojave islama; mali i preterano naglašeni izuzeci u muslimanskoj Španiji, na nesreću, samo pre potvrđuju pravilo nego što ga krše. Prvo proganjani od strane muslimanskih fundamentalista a onda isterani od strane hrišćanskih osvajača 1492. godine, sefardski Jevreji (Španija i Portugal) su pronašli utočište u Severnoj Africi, u Maloj Aziji i u Grčkoj, u Holandiji i svuda tamo gde su im vlasti dopustile da se skrase.

Zahvaljujući najnovijim arheološkim otkrićima, zajednički religijski substratum Hanana je počeo da otkriva neke od svojih tajni. Neki naučnici tvrde da se istorijska vrednost Biblije precenjivala u prošlosti. Svejedno, ima razloga da se veruje da dobar deo biblijskih priča ima istorijsku podlogu.

Jevrejsko Sveto Pismo naziva se Torah nebi im nje ketuvim, u akronimu Tanakh: "Zakon, Proroci i spisi". Ima tri osnovna dela: Toru ili Pentateuh (Petoknjižje): Proroke (koji takođe sadrže istorijske knjige): i druge spise (koji u stvari sadrže nekolicinu proročkih tekstova). Najstariji delovi Pentateuha datiraju iz desetog veka pre naše ere; najskoriji delovi Ketuvima pripadaju drugom veku naše ere.

(Nastaviće se) 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.