SVETSKE RELIGIJE - Muškarci i žene povremeno žrtvovani bogovima

Mikenska kultura, na grčkom jeziku, ali povezana sa minojskom, često je interpretirana kao trijumf muških kvaliteta, kako u društvu tako i u religiji. Tendencija prema individualizmu već je bila prisutna u jednom drevnom i prilično neobičnom vidu, kod vidovnjaka i iscjelitelja

Posvete bogovima slične su onima iz kasnijih vremena, uključujući žitarice, vino, ulje, med, ovnove i runo i goveda i muškarci i žene su takođe povremeno na spisku kao žrtve bogu

**************************

Civilizacija Krita u drugom milenijumu pre naše ere dobila je ime po legendarnom kralju Minoju. Priče o njegovom lavirintu podsećaju ili na naknadno izmenjena razmišljanja o prostranoj i raširenoj palati na Knososu ili, možda, na pećinska svetišta koja su bila karakteristika Krita u neolitskom periodu. Radi se o civilizaciji koja se pamti po njenim kompleksima palata, umetničkim motivima koji su slavili prirodu, i po hijeroglifima i linearnim A pismima (prvi su proizišli iz luvijanskog hijeroglifskog pisma, a drugi iz semitskog jezika. U sumraku posle velike eksplozije Tere, minojska civilizacija bila je podjednako istiskivana, ali i delimično sačuvana u okvirima robustne i napredne mikenske kulture (oko petnaestog veka pre naše ere).

... Mikenska kultura, na grčkom jeziku, ali povezana sa minojskom, često je interpretirana kao trijumf muških kvaliteta kako u društvu tako i u religiji. Uz priznavanje sve naivnosti te teorije, može se primetiti da su mikenski gradovi, za razliku od minojskih, tvrđave sa zidinama (kao što su Tirinus, Gla i Teba), da su patrijarhat i ratovanje dominantne teme, a da je velika boginja (Potnija: "Dama", "Ljubavnica") svoju nadmoć predala nebeskom bogu indo-evropskog porekla, Zevsu ocu.

Trojanski rat i Homer

Ovo je bila civilizacija koja nam je donela trojanski rat, ili magloviti istorijski prethodni primer za Homerovu poemu, a onda je sama sebe spržila u raskošnom avanturizmu, padajući pred invazijama "naroda sa mora" u četvorovekovno mračno doba (od dvanaestog do devetog veka pre naše ere) posle svoje rascvetane trgovinske mreže što se protezala preko Mediterana, od Male Azije do, verovatno, Sicilije.

Linearne B tablice otkrivaju lokalne Panteone, čiji brojni bogovi mogu da budu identifikovani sa bogovima kasnije grčke istorije. U Pilu, na primer, spominju se svetišta Posejdona i Zevs-Here, i bogovi kao što su Božanska Majka, Artemida i Dionisije, ali ko su božanstva Manasa ili Drimios, sin Zevsov? Tablice sa Knososa takođe beleže ponude Potniji iz Atana i Potniji iz Lavirinta, Enijaliosu, Pajavonu (Apolon), Erinusu, i Sveštenici Vetrova. Posvete tim bogovima nalik su onim iz kasnijih vremena, uključujući žitarice, vino, ulje, med, ovnove i runo i govečad, i muškarci i žene su takođe povremeno na spisku kao žrtve bogu.

Minojski umetnički stilovi i luksuzna dobra su se nalazili svuda po mikenskim mestima, što otežava tačno određivanje religioznih distinkcija.

Ostavljene votivne figurine uključuju i boginju uzdignutih ruku, a prepoznatljiva je i boginja žita. Tu nalazimo i kultne idole, od kojih je neke veoma teško interpretirati. Generalno, čini se da je postojao kult koncentrisan oko dvora, žrtve su se prinosile i meso peklo kod okruglog ognjišta megarona, velikog dvorišta koje je bilo centralno u mikejskoj arhitekturi dvora.

Šta je Šamanizam

Grčka religija predstavljala je dinamično međusobno prožimanje mita i rituala, a i jedan i drugi imaju bogate i šarolike tradicije u grčkoj kulturi. Ritual je određivao mit, i oba su bila lokalizovana; svi oblici mita bile su varijante, baš kao i lokalno kultno praktikovanje. Bogovi su bili lokalizovani, takođe, a njihovi atributi i legende o njima varirali su u zavisnosti od različitih oblasti i kultnih konteksta; Apolon je bio pitijski u svom Delfskom proročištu, delski u svom ostrvskom mestu rođenja, febski u Ilijadi, gađajući iz daljine. Homerove poeme bile su pan-helenističke, smišljeno naglašavajući opšte i zajedničke atribute bogova. Grčka religija bila je izvanredno složena i kretala se na mnogim nivoima.

Dok je grčka narodna religija afirmisala koheziju i stratifikaciju zajednice, građansku religiju (sveti kalendar, zgrade i područje polisa koji se razvio od jedanaestog do osmog veka pre naše ere) karakterisali su, pored elemenata koji su dalje navedeni, životinjske žrtve i zajedničke gozbe sa pažljivo određenim porcijama mesa. Pitagorejski i orfički nekonformizam iz šestog veka pre n.e. označio je odbacivanje zajedničkog žrtvovanja, jer su oni u svoje uzdržavanje uveli i vegetarijanizam. Individualizam i internacionalizacija, slično u raskoraku sa popularnom pobožnošću, izrasli su razvojem eleusinskih misterija u sužena, ekskluzivna društva helenističke ere.

Tendencija prema individualizmu već je bila prisutna u jednom drevnom i prilično neobičnom vidu, kod vidovnjaka i iscelitelja tehnički poznatog kao iatromantis (od iatros, iscelitelj i mantis, prorok), koji je pokazivao zapanjujuće sličnosti sa šamanom Srednje Azije. Među grčkim iatromantisima koji se ne čine isključivo mitskim, bili su Epimenid sa Krita, Hermotim iz Klazomeneje, Aristej sa Prokonesa, Empedokle iz Agrigentuma i Pitagora sa Samosa. Njihova dela obuhvatala su postove, predskazivanja budućnosti, izvođenje različitih vrsta čudesa, bilokaciju (stanje u kome se može postojati na dva mesta, istovremeno) sećanje na prethodne živote, ekstatična putovanja i brzi prolazak kroz vreme. Postojala je cela jedna pitagorejska i platonistička tradicija koja je nastavljala da veliča nadljudske kvalitete ove vrste, pokušavajući da ih postigne korišćenjem raznoraznih teurgijskih metoda (teurgija - tobožnje zaklinjanje duhova, spiritizam, čarolije), posebno u modi u kasnom Rimskom Carstvu.

 (Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.