SVETSKE RELIGIJE - Ideje Božijeg Sina umjesto judaizma

Isusovi sljedbenici zvali su ga mashiah, Mesija (pomazani), što je posvećeni - na grčkom, christos. Postoji čitav niz kontradiktornih stavova prema judaizmu i hrišćanstvu koji se naziva gnosticizmom.

U vrijeme kada je hrišćanstvo bilo samo jedna jevrejska sekta, frakcija kao što je ona ebionita smatrala je Isusa samo prorokom i nije vjerovala u njegovo vaskrsenje iz mrtvih

******************

Jedan od problema o kome savremeni biblijski kriticizam raspravlja već godinama, bio je priroda Isusovih sopstvenih uverenja koja su se ticala njegovog identiteta i funkcije. Da li je uistinu verovao da je Božji Sin? Mesija (i kakav Mesija)? Prorok? Čini se da Isus iz jevanđelja deluje kao glasnik jedne vlasti više nego što je Tora, čiji je cilj bio da vrati grešnike natrag Bogu i da najavi dolazak Božjeg carstva.

Očigledno je da se Isus obraća Bogu intimnim pozivom Abba, što je familijarnije po tonu od "Oče", ali, svakako je legitimno pravo i da se sumnja da je to sinovstvo više nego metaforično, kako je naredna generacija slutila pod uticajem tekućeg platonizma spremnog da prihvati kako arhetipski svet podrazumeva da božanski um može biti inkarniran u ljudskom telu. Sinoptička jevanđelja više su puta davala Isusu titulu Sina Čovečijeg (upotrebljavao ju je Danilo), čije je kontekstualno značenje nejasno (na aramejskom, idiom jednostavno znači "čovek").

Zagonetni Isus

Njegovi sledbenici zvali su ga mashiah, Mesija (pomazani), što je posvećeni - na grčkom, christos. Ako je uistinu bio razapet na krstu pod natpisom "Isus Nazarećanin, Kralj Jevreja", moguće je da mu je priznata tvrdnja da je iz roda Davidova. Ipak, čini se da on sam nikada nije javno obnarodovao svoj mesijanski identitet. Pošto je njegov enigmatičan lik umro, njegovi su učenici svedočili da je oživeo u roku od naredna tri dana i da je među njima ostao četrdeset dana. Međutim, u vreme kada je hrišćanstvo bilo samo jedna jevrejska sekta, frakcija kao što je ona ebionita smatrala je Isusa samo prorokom i nije verovala u njegovo vaskrsenje iz mrtvih. Pavle je bio taj koji je Vaskrsenje utvrdio kao centralnu epizodu hrišćanske poruke.

Pavle iz Tarsa, genije koji je modelirao ideologiju hrišćanstva, bio je složena ličnost. Njegovo pravo ime bilo je Savle i poticao je iz jevrejske porodice u dijaspori, dovoljno bogate da bi mu pružila klasično obrazovanje nezavisno od solidnog podučavanja u Tori. Bio je rimski građanin i farisej. Počeo je da progoni hrišćane ali se preobratio, što je bio rezultat njegovog iskustva sa vaskrslim Hristom na putu za Damask. Njegova misionarska aktivnost među plemićima počela je kratko posle toga, i u sebi je sadržavala revolucionarnu propagandu hrišćanstva umesto judaizma. Oko 48. godine naše ere, Pavle i njegove kolege, pošto su proveli dve godine u Maloj Aziji, ukrcali su se na brod za Evropu.

Osnovali su crkve u Filipima, u Solunu i na Korintu. I dok je jerusalimska grupa i dalje hrišćanstvo smatrala granom judizma koja je zahtevala obrezivanje i poštovanje normativnih saveta Tore, Pavle je zauzeo čvrsti stav oslobođenja hrišćanstva od judaizma tako što će ono što je nazivao ropstvom zakonu suprotstaviti slobodi koju uživa hrišćanin pod blagoslovom Vere. Taj trenutak krize i tenzije između Pavla i jerusalimske majke - crkve koju su vodili Jakov, Isusov brat, i Petar, bio je tema Pavlove poslanice Galatima u Maloj Aziji (oko 53. godine naše ere). Pavlova aktivnost u Efesu završila se njegovim odvođenjem u zatvor. Kasnije na Korintu, pripremao je svoju misiju za Rim. Zaustavio se u Cezareji, gde je u zatvoru proveo dve godine. Koristeći prava koja je uživao kao rimski građanin, zahtevao je da ga lično sasluša car. Tako je stigao u Rim oko 60. godina naše ere; dve godine docnije, biće pogubljen pod Neronom.

Hrišćanska ortodoksija

Ustanovljenje osnova hrišćanske ortodoksije zahtevalo je četiri veka i to je proces koji traje i danas. Rani hrišćanski doktrinarni razvoj javlja se kao sistem sa mnogim međusobno povezanim podsistemima čije funkcionisanje zavisi ili od unutarnje dijalektike dva glavna trenda hrišćanske teologije (judaističkog i platonističkog trenda) ili od interakcije glavnog podsistema i drugih podsistema koji mu gravitiraju (njegovih "jeresi").

Jedan rani intelektualac koji je pomogao ortodoksiji da samu sebe definiše u odnosu na alternative jeste Markion Sinopski (oko 80-155 g. naše ere), bogati brodovlasnik i moreplovac iz Sinope, čiju je doktrinu baš koliko i poklone odbacivala Rimska crkva. Justin Mučenik (oko 100-165. n.e.), prvi hrišćanski apologeta (branitelj) video je u Markionu (oko 150-155. n.e.) neprijatelja broj jedan hrišćanske religije i učenika prokletih gnostika. Prvi biblijski teolog u istoriji, Markion je došao do zaključka da Novi i stari zavet ne mogu nikako da govore o istome Bogu. Time je dalje produbio jaz između hrišćanstva i judaizma koji je već potvrdio Pavle. Porazom Markiona i Markionske crkve, teologija koja je nastajala pokazala je da ne namerava da odustane od Staroga zaveta, po cenu njegovog unapred zamišljenog spasenja koje je podstaknuto žrtvovanjem Isusa Hrista, baš kao i njegovog utemeljenja tradicionalne zakonitosti u Isusovoj istorijskoj misiji. I uistinu, Isus jeste jedini koji je značajan u odnosu na pozadinu svoje sopstvene tradicije.

Gnostički mislioci, zajedno sa Markionom i njegovom opozicijom, jevrejskim hrišćanima, bili su među najranijim grupama koje su izdvojene kao devijantne iz glavnog toka hrišćanstva. Sačuvana jeretička tradicija počinje Irinejem Lionskim (oko 130-200. n.e.), koga je pratio Ipolit Rimski (umro je 235). Postoji čitav niz kontradiktornih stavova prema judaizmu i hrišćanstvu koji se naziva gnosticizmom.

******************

Isus nikada nije javno obnarodovao svoj mesijanski identitet

(Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.