SVETSKE RELIGIJE - Buda, savršeni čovjek istorijska ličnost

Induski budizam, zajedno sa drugim rastućim asketskim pokretima, bio je izazov samodopadljivom i stratifikovanom induskom društvu. Prema uvaženim dokumentima to je bila originalna forma Budinog učenja.

Buda, čije ime znači, na nekim jezicima - "Prosvijetljeni", bio je, po svemu sudeći, istorijska ličnost. Ipak, u njegovim Životopisima, mitologija preteže do tačke gdje Budu pretvara u prototip "božanskog čovjeka", u skladu sa induskom tradicijom

**************************

Obimna literatura o budizmu može da bude klasifikovana prema tradicionalnoj podeli tripitaka, "trojnoj košari" sutra (logia (kazivanja) Bude lično), vinaya (discipline) i abhidharma (doktrine). Njima treba dodati i brojne sastre, sistematične traktate poznatih autora, jatakame odnosno Životopise Budine, i tako dalje.

Tri tripitakas su sačuvana: jedan nepotpuni Theravada sveštenika iz Jugoistočne Azije, sastavljen na pali jeziku; onaj Sartaastivada-e i Mahasamghika-e u kineskom prevodu; i najzad, Tibetanska kolekcija (Kanđur i Tanđur) koja je najpotpunija. Mnogi rukopisi na sanskritu takođe su sačuvani.

Buda je ohrabrivao učenike da upotrebljavaju svoje dijalekte. Pali, jezik Theravada kanona, bio je jedan od onih dijalekata kojim se govorilo u Avanti provinciji, ali ne i jezik na kojem je Buda podučavao. Zbog toga se upotrebi pali terminologije ne daje prioritet u odnosu na budistički sanskrit, vrstu sanskrita koja sadrži mnogo prakritskih reči (nrakrit, narodni jezik, za razliku od sanskrita, prim. prev.).

Božanski čovjek

Buda, čije ime znači, i na pali i na sanskritu, "Prosvetljeni", bio je, po svemu sudeći, istorijska ličnost. Ipak, u njegovim Životopisima, ili jataka-ma, mitologija preteže do tačke gde Budu pretvara u prototip "božanskog čoveka", u skladu sa induskom tradicijom (18.3), koji ima brojne zajedničke osobine sa savršenim ljudima u drugim religijskim tradicijama, na primer, sa grčkim theioi sndres ili potonjim osnivačima religija kakvi su Isus, Mani (proroci, prim. prev.), i drugi. Naravno, nemoguće je razdvojiti istorijske elemente od onih koji su čisto mitski.

Pa, ipak, čini se da je nekoliko podataka stvarno. Buda je verovatno bio sin manje važnog kralja Sakdža klana iz severozapadne Indije. Datiranje njegovog rođenja varira između 624. i 448. godine pre Hrista. Legenda kaže da je njegova majka umrla nekoliko dana posle porođaja, ali ne pre nego što je saznala sve moguće pretpostavke koje se tiču rođenja čudesnog bića. Prema doketskim verzijama (doketizam - nauka gnostičke sekte da je Hristos imao samo prividno telo i da prema tome nije rođen kao čovek, prim. prev.) Budinog porekla, njegovo začeće i život u utrobi majke su bili bezgrešni, njegovo rođenje bilo je bezgrešno, i njegovo telo je imalo sve oznake Kralja Sveta.

U šesnaestoj godini, princ Siddharta oženio je dve princeze i vodio je bezbrižan život u roditeljskoj palati. Međutim, izlazeći iz palate tri puta, naišao je na tri neizbežna zla koja ljudskom rodu nanose bol: starost, patnju i smrt. Izašavši još jednom, shvatio je lek za njih: mir i spokoj koje donosi prosjačka askeza.

Probudivši se jednom usred noći naučio je još jednu lekciju o prolaznosti sveta, koju su mu pružila mlitava, poput leševa, tela njegovih usnulih konkubina. Prestravljen, princ je na brzinu napustio palatu i postao je prosjak pod imenom Gautama. Pošto je napustio dvojicu učitelja koji su ga učili nečemu što je bilo srodno joga filozofiji i praksi pristupio je, zajedno sa još petoicom učenika, surovim mučenjima tela.

Shvativši besmislenost takvog nemilosrdnog asketizma, prihvatio je ponuđeni pirinač i pojeo ga. U tom gestu, njegovi su učenici videli slabost i napustili su ga. Sedeći pod drvetom smokve, Sakdžamuni (asketa Sakdža klana) doneo je odluku da ne ustaje pre nego što primi Buđenje. Doživeo je juriše Mara, lika koji u sebi ujedinjuje osobine koje bismo mogli pripisati smrti i đavolu. U zoru, pobedio je Mara, postajući tako Buda, sada posednut od strane Četiri Istine kojima je učio u Benaresu one iste učenike koji su ga bili napustili.

Patnja nastaje iz žudnje

Prva Istina bila je da sve prolazi kroz patnju (sarvam auhkham): "Rođenje je patnja, oronulost je patnja, bolest je patnja", sve što je prolazno je patnja. Druga Istina je da patnja nastaje iz žudnje (tanha). Treća Istina je da nestanak žudnje za sobom povlači prestanak patnje. Četvrta istina je otkrivenje Osmostrukog Puta (astapada) ili Srednjeg Puta koji vodi gašenju patnje: ispravno (samuak) gledanje, viđenje (drsti), rešenje, odlučnost ili namera (samkalpa), reč (vak), akcija (karmanta), smisao postojanja (ajiva), napor (vjajama), sabranost (smrti) i meditacija (samadhi). Čini se da je ovo ona forma koja je najbliža originalnoj poruci Bude.

Posle te prve propovedi u Benaresu, zajednica (samgha) obraćenih spektakularno je narasla, privlačeći bramane, kraljeve i askete. Previše njih za ukus Probuđenog na koga je izvršen pritisak da vrata monaštva otvori ženama. Tom prilikom, predvideo je sumrak Zakona (dharma). Buda nije bio pošteđen ljubomore rivala, niti apsurdnih disputa među monasima. Prema određenim izvorima, njegov rođak Devadata pokušao je da ga ubije kako bi postao njegov naslednik na čelu samgha. Međutim, Buda je to izbegao, a umro je u osamdesetoj godini od lošeg varenja. Takvi detalji, insistiraju naučnici, suviše su neugodni da bi bili izmišljeni. Shodno tome, mogli bi biti istorijski tačni.

Posle Budinog pogreba, (parinirvana), njegov je naslednik postao Mahakasdžapa, a ne verni učenik i sekretar Ananada koji, s obzirom da je dvadeset godina bio u direktnoj službi Probuđenog, nikada nije imao slobodnog vremena da usavrši meditaciju da bi postao arhat...

... Induski budizam, zajedno sa drugim rastućim asketskim pokretima, bio je izazov samodopadljivom i stratifikovanom induskom društvu. Šta je, prema tim uvaženim dokumentima, bila originalna forma Budinog učenja?

 (Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.