Srbima pripisan naziv Crni Latini

SRPSKI STARI VEK - SRBI I RIMSKO CARSTVO

Srbe latinski izvori, nazivaju Slovenima, što su oni, zbog izrazitog mešanja i prihvatali. U zapisima dubrovačkog, kotarskog i ulcinjskog arhiva, Srbi su Sklavi; ponekad se nazivaju Rašanima – latinski pisari, sa srpskih srednjovekovnih dvorova, imenicu Srbin prevode kao Sloven. U Ljetopisu popa Dukljanina, za Srbe je zabilježen naziv Morovlasi, odnosno, Crni Latini, "nigri Latini"

Raspoloživi arheološki podaci iz starog veka, svedoče da se od Slovena mogu izdvojiti samo Srbi. Malo se koji nalaz ili artefakt može povezati sa drugim Slovenima, na primer grnčarija opšteslovenskih osobina. Srbi nisu bili krvno jedinstven narod, već su upijali pripadnike drugih naroda, ne samo Slovena, kako su to pokazala istraživanja ranih srpskih naselja na Dunavu gde vrsta kuće, ognjišta ili peći, biva potpuno nepoznata u drugim, slovenskim naseljima. U Srbiji, Dalmaciji i Polablju su razdvojeni slojevi ranije naseljenih srpsko – sarmatskih plemena, od kasnije doseljenih Slovena.

Srbi su se, od ostalih Slovena, razlikovali po mnogim osobinama, kako je ostalo zapisano u delu putopisca i istoričara Masudija. Naselja su im bila raštrkana, staništa su, po pravilu, nadzemna, sa ognjištima. Za spremanje hrane bila je osobena upotreba sača (vršnika), uz crepulju i uobičajene lonce. Grnčarstvo se odlikovalo po ranoj zanatskoj proizvodnji, a ponekad i po specifičnom ukrašavanju.

Privreda Srba se u znatnoj meri oslanjala na stočarstvo, otuda su zborna mesta – igrišta – bila na vrhovima brda i planina. Stočarenje je omogućavalo laku pokretljivost i česte seobe. U pogrebnom obredu primenjivano je podizanje pogrebnih mogila (gromile) i ostavljanje svedočanstva trizne.

Spaljivani pokojnici

Pokojnici su spaljivani, a pepeo je prosipan u reke, jezera, ponore ili more. Zahvaljujući ranom pokrštavanju, u nekim krajevima je primenjivano sahranjivanje uz prigodan hrišćanski obred. Takvi su monaški grobovi iz Tvrdoša, Kamenog, Šipova ili u Pljevi. Trizna je zapažena u ranohrišćanskim grobovima manastira u Tvrdošu, Sv. Nikoli (Toplica) i Petro-Pavlovom manastiru kod Trebinja.

Prateći trag grnčarije, načina građenja utvrđenja i vrste korištenja staništa, Srbi su se, iz predela oko Beča, u rimskom Noriku i oko ušća Morave, raseljavali prema Labi i delovima rimske Dalmacije, kako to pokazuje i raspored njihovih gromila. Gromile, na prostoru između Drvara, Grmeča i Konjica, te onih iznad Herceg Novog, oko Durmitora, Pljevalja, Bijelog Polja i dolini Zete, vezuju se za Srbe doseljene sa Karpata. Ostave novca, nađene u dolini Neretve, kod starog grada Narone i na Majsanu, ukazuju na trasu naseljavanja iz Panonije.

Posredno svedočanstvo prisustva Slovena (uopšte) i Srba, određenije, su trizništa i široka upotreba sačeva na prostoru cele rimske severne Ilirije. Trizna ukazuje i na srpsko prisustvo u Vizantiji, koje se značajno odrazilo na pogrebne obrede i način spremanja hrane, još u IV veku, što potvrđuje grnčarija iz Tvrdoša i Kamenog. Možda je ime sela Bojke, između Skadra i Bara, kod Vladimira, trag seobe Srba iz Bojkovine, s kraja IV veka, na šta ukazuju i arheološki nalazi iz Ilovice i Svača?

Na doseljavanje Srba i Slovena, sa Dunava u Pomorje, ukazuju brojni ulomci grnčarije: to su, najčešće, lonci ukrašeni nizovima višestrukih talasa, uokvireni vodoravnim snopovima, izvedenim češljem. Rađeni su na vitlu i takve ukrase, kako navodi arheolog Đ. Janković, u jugoistočnoj Evropi, u kontinuitetu, primenjuju samo Srbi. Ovako ukrašeni lonci, rasprostranjeni su od Pomoravlja do Krke, oko Mladenovca, na Gradini u Raškoj, u Cimu kod Mostara, Livnu, Glamoču, Mokrom polju (Knin) i Bobovcu – sve do Ptuja, Austrije i ušća Morave u Češkoj, pa do južnih predela Visle i Labe.

Srbi u Dalmaciji

Prvi podaci, koji posredno svedoče o Srbima u dalmatinskim predelima, odnose se na Odokarova osvajanja i naseljavanje oko 200000 Alana. Srbe, kasniji latinski izvori, nazivaju Slovenima, što su oni, zbog izrazitog mešanja i prihvatali. U zapisima dubrovačkog, kotarskog i ulcinjskog arhiva, Srbi su Sklavi; ponekad se nazivaju Rašanima – latinski pisari, sa srpskih srednjovekovnih dvorova, imenicu Srbin prevode kao Sloven.

Pod imenom Slovena, Srbi se pominju u pisanim izvorima iz VII veka, kao i u kasnijim prepisima iz IX i X stoleća. Za Franke, Sloveni su Srbi i njihovi Anali beleže da drže veliki deo Dalmacije. Pored Srba, franački izvori navode i Guduščane, Gačane iz Hercegovine, kao dominantno srpsko pleme. Pored ovih, kasnih izvora srednjeg veka, postoje i pisani izvori o Srbima iz Zete, koji upućuju na njih kao stanovnike te oblasti, na prelazu iz starog u srednji vek.

U Ljetopisu popa Dukljanina, za Srbe je zabeležen naziv Morovlasi, odnosno, Crni Latini," nigri Latini". To potvrđuju i italijanski izvori, te plan Beograda iz 1683. g, gde je jedina pravoslavna crkva obeležena kao: Chiesa deli Seismattici, Morlachi,Valachi e Grecia. Po Albertu Fortisu, Morlaci (Maurovlahi, Morlacchi), sebe nazivaju Vlasima, što znači ugledni, moćni, tj. "kao što Sloven znači slavan".

Konstantin

Za Dubrovčane, Morlaci su bili slični Vlasima – slobodni ljudi koji su, povremeno, za njihov račun, ratovali i obavljali razne druge poslove koji su u sebe uključivali rizik i opasnost. Shodno rečenom, zemlju Morovlaha iz Ljetopisa, treba tražiti zapadno od Dubrovnika, gde su živeli Srbi, u oblasti Neretve, gde se na celoj teritoriji koristio naziv Maronija (Maronia et Chuline). Da se Morlaci mogu sasvim određeno izjednačiti sa Srbima, ukoliko pratimo pridev "crni", vidi se iz podataka iz dela O ceremonijama, cara Konstantina, gde se navodi arhont crnih Magra imenom Serbotion, Serban. Indikativno je da B. Ferjančić, u svojim prevodima tekstova Konstantina Porfirogenita (1950. g.), mesta gde se spominju srpski arhonti izbacuje iz rukopisa jer, zaboga, Porfirogenit piše o južnim Slovenima.

                                       (Nastaviće se )

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.