Saborska zbivanja u Guči od prošlosti do sadašnjosti (5)

Majstoru trube "Majstorsko pismo"

Na Prvom saboru svirane su kao zadate pesme "Sa Ovčara i Kablara" i "Bledi mesec zagrlio zvezdu Danicu", i kao slobodne melodije, po izboru trubača, pesma, marš i kolo. Na Drugom saboru sviralo se kao zadato samo "Sa Ovčara i kablara", a slobodno, po izboru takmičara, jedna pesma, marš i kolo. Na Trećem saboru pesma "Sa Ovčara i Kablara" postala je saborska himna. Za takmičenje trubači su svirali po jednu pesmu, marš i kolo ili čoček. Melodije su obavezno morale da budu izvorne i iz kraja odakle dolaze trubači.

 

Kada je doneta odluka da se, kroz predtakmičenja, u Guči nađe dvadeset orkestara koji će se takmičiti na Saboru, smanjen je broj takmičarskih numera. Ostale su samo pesme, kola i čočeci. Marš se više nije svirao. Nije mu ni bilo mesto među izvornim melodijama.

Tako se došlo do ustaljenog takmičarskog programa. Svaki orkestar je dobio po sedam minuta vremena za svoj nastup.

 

Takmičarske nagrade

Na Prvom saboru nagrađeni su najbolji trubač i najbolji orkestar na osnovu odluka stručnog žirija. Tako je bilo i na Drugom i na Trećem saboru.

 Na Četvrtom saboru, pored stručnog, formiran je žiri publike, koji je najpopularnijim trubačima dodeljivao "Trubu publike". Od tada do danas, na svim Saborima odluke donose oba žirija.

Na Petom saboru stručni žiri prvi put je dodelio Memorijalnu nagradu "Profesor Miodrag Vasiljević" za najizvornije sviranje na takmičenju. Na tom Saboru su orkestri, prvi put, dobili i posebne nagrade za najbolje odsviranu pesmu, kolo i marš.

 

Na Osmom saboru počinje da se dodeljuje nagrada najboljem bubnjaru. Na Devetom saboru, pored bubnjara, nagrade dobijaju i najbolji basista i tenorista. Sve te nagrade dodeljuju se i danas - postale su tradicionalne.

 

Od Trećeg sabora, pored prve trube i prvog orkestra, stručni žiri dodeljivao je i titule druge i treće trube i drugog i trećeg orkestra.

Najboljeg trubača na Prvom saboru nagradio je ilustrovani list "Duga". Od Drugog sabora do danas nagrade najboljem trubaču i najboljem orkestru dodeljivao je nedeljni časopis "Ilustrovana politika". Najpopularnijem trubaču nagrade dodeljuje dnevni list "Večernje novosti". Značajnu nagradu - za najizvornije muziciranje, pod nazivom "Prof. Miodrag Vasiljević" - "Od zlata jabuka", darivao je od 1990. Radio Beograd - Drugi program, da bi je poslednjih godina dodeljivali listovi, "Ekspres Politika", pa "Politika", kao "Zlatnu jabuku".

 

Postoji i niz drugih nagrada koje trubačima ili orkestrima dodeljuju stalni ili povremeni donatori Sabora.

Trubači koji su tri puta bili pobednici, ili dobijali najznačajnije nagrade Sabora, proglašavaju se za Majstore trube, dobijaju "Majstorska pisma", a imena im bivaju uklesana u mermernu ploču na zidu Doma kulture u Guči.

 

Najviši priznati dokument

Majstorsko pismo je najviši priznati dokument za obavljanje trubačke delatnosti. Trubači su nadareni umetnici koji svoju umetnost i znanje preko svog instrumenta, trube, prenose do slušalaca, gledalaca, do žirija, koji potom ocenjuje vrednost melodije koja se sastoji u pravilnom ritmičkom izražavanju, čisto odsviranim tonovima, kao i po vrednosti melodije teško izvodljivoj na duvačkim instrumentima, a i po dobro uvežbanom harmonskom zvuku koji orkestar izvodi.

 

Majstorsko pismo je titula Majstora trube, a Majstor trube jedino se može postati pobedom na trubačkoj sceni i samo dobrom svirkom u Guči.

Imena dobitnika ovog visokog priznanja upisuju se na mermernoj ploči Doma kulture u Guči, a tada trubači postaju istorijske ličnosti iz oblasti muzičke kulture ove države.

Organizator je 1996. godine postavio mermernu ploču na zgradu Doma kulture na kojoj se upisuju imena Majstora trube, a ploča se svake godine dopunjuje imenima osvajača ove titule.

 

Ovu ploču otkrio je priznati jugoslovenski i svetski kompozitor Zoran Hristić, koji je više puta bio predsjednik žirija i veliki ljubitelj trubačke muzike i trubačka koje neizmerno voli, pa je tako svojim radom doprineo postojanju i trajanju ove velike manifestacije i postavljanju jedinstvenog obeležja velikanima trubačkog nadmetanja i znanja.

 

Nažalost, neki od trubačkih imena otišli su u večnost. Mnogi majstori trube danas učestvuju u filmskim ostvarenjima, neki promovišu vrhunska muzička ostvarenja u svetu a gotovo svi su snimili za nacionalne izdavačke kuće i druge izdavače gramofonske ploče, audio i video kasete, kompakt diskove sa odabranim trubačkim numerama koje se prodaju u zemlji i svetu u milionskim tiražima. Oni su danas neizbežni učesnici svih svetskih sportskih, kulturnih i muzičkih događaja, a ove 2006. godine bili su učesnici Svetskog prvenstva u fudbalu.

Na mermernoj ploči upisano je 36 trubačkih imena i prezimena majstora trube.

 

Jasna pravila 

Imajući u vidu želju za postizanjem izvođenja na scenu najkvalitetnijih trubačkih orkestara kroz interpretaciju izvorne muzike, organizator je uspostavio pravilnik u čijem donošenju su učestvovali svi kapelnici trubačkih orkestara, koji čine skupštinu Dragačevskog sabora trubača.

Naročito je naglašen postupak prijavljivanja za predtakmičenje, način odabira muzičkih numera za interpretaciju i orkestarsko sviranje, sam nastup na sceni u predtakmičenju i takmičenju, kao i nagrađivanje po kategorijama odnosno po instrumentima u orkestru.

Posebno je utvrđen pravilnik o disciplini i odgovornosti trubača učesnika u predtakmičenju i takmičenju, kao i način imenovanja žirija (stručnog, publike) i drugo.

 

Cilj postojećeg pravilnika odraz je želje trubačkih orkestara i trubača, ali i organizatora, da se najbolji nađu na takmičenju u Guči.

Da bi se neki trubački orkestar pojavio u Guči na završnoj sceni takmičenja morao je da prođe predtakmičenje i da na predtakmičenju pobedi u određenim disciplinama. U kategoriji trubačkih orkestara i pojedinaca koji ne moraju da se takmiče na predtakmičenju, nalaze se pobednici prethodnog Sabora: Najbolji orkestar, Prva truba, Orkestar koji je pobedio u izvornom muziciranju, i Truba publike.

Međutim, i pobednički orkestri i trubači su obavezni da, zbog kvaliteta muziciranja, nastupe na predtakmičenju svoga kraja. U suprotnom, ne mogu se takmičiti na narednom Saboru.

Po posebnoj proceduri na samom takmičenju mogu se pojaviti i orkestri koji iz opravdanih razloga (a koje ocenjuje organizator) nisu prošli predtakmičenje, a svojim muziciranjem zaslužuju da se pojave na takmičenju.

 

Prema izvodima iz pravilnika takođe je predviđeno da orkestar može brojati 10 članova, od kojih vođice ili prve trube - flighorne mogu biti tri ili četiri interpretatora na tenoru, jedan basista, jedan dobošar i jedan bubnjar.

Pravilnikom nije dozvoljeno da se u orkestrima nađu lica koja sviraju na tromblonima, saksofonima, oboama, klarinetima i ostalim duvačkim instrumentima, osim u revijalnom delu i u ambijentu zabavljanja gostiju pod šatrama i na drugim mestima.

 

Pravilnikom je takođe uređeno da su šefovi orkestara dužni sedam dana pre održavanja predtakmičenja organizatoru da dostave popunjenu prijavu sa podacima članova orkestra koji nastupaju i koji instrument u orkestru sviraju. Ovim pravilnikom je takođe predviđeno da se zabranjuje prelazni rok trubačkih imena iz orkestra u orkestar u vremenu od podnete prijave za predtakmičenje pa do završetka Sabora u Guči, što je u protivnom bilo rigorozno kažnjavano do isključenja trubačkog orkestra da se za godinu dana ne može pojaviti na sceni.

 

Strogo pridržavanje napisanog

Do 1993. godine svi trubački orkestri izvodili su po tri numere i to: izvornu pesmu, izvorno kolo, marš - koračnicu, a od 1993. godine samo dve numere i to: izvornu pesmu i izvorno kolo.

Zanimljiv je jedan slučaj koji potvrđuje ogromnu želju trubačkih orkestara da se pojave na završnoj sceni, a zabeležen je u Surdulici, gde je po pravilu u predtakmičenju bio veliki broj trubačkih orkestara u borbi za kvalifikovanje za završno takmičenje u Guči. Čuvenom trubaču Božidaru Nikoliću - Donji bila je sahrana majke na dan predtakmičenja, a on je posle sahrane došao na scenu i izborio svoje mesto za takmičenje u Guči.

 

Takođe, orkestar po pravilniku mora nastupati pod istim imenom napisanim u prijavi od predtakmičenja do završetka takmičenja u Guči.

Na finalnom takmičenju u Guči nastupa 20 orkestara, od toga: devet iz Surdulice - jug Srbije, šest sa Zlatibora - zapadna Srbija, tri iz Kotraže - centralna Srbija (Raški i Moravički okrug) i dva iz Boljevca - istočna Srbija, s tim da žiri može preporučiti drugačiji način dolazaka orkestara sa drugih predtakmičenja u Guču.

 

Pravilnikom je predviđeno da dečiji orkestri mogu nastupati do 15 godina starosti, juniorski do 23 godine starosti i seniorski preko 23 godine starosti, ali da pojedini članovi iz mlađih kategorija mogu učestvovati u starijim kategorijama samo ako nisu učesnici u orkestru svog uzrasta.

 

Pravilnikom je takođe predviđeno, ali po posebnoj proceduri, da orkestri koji nisu izborili pravo takmičenja u Guči, a njihovo muziciranje i interpretacija su veoma kvalitetni, mogu nastupati u Guči u revijalnom delu i delu zabavljanja saboraša.

Ovako strogo pridržavanje propisanih pravila obezbedilo je vrhunsko izvođenje trubačkih numera na završnoj sceni, ali i rigorozno kažnjavanje trubačkih imena, kroz koje su prošli danas Majstor trube Slobodan Salijević, ali i jedan od najpoznatijih srpskih, evropskih i svetskih trubačkih majstora Boban Marković, koji su eliminisani i bili pod kaznom godinu dana.  

 

 

"Divlji orkestri"

Svi orkestri koji se u Guči pojave bez poziva smatraju se takozvanim "Divljim orkestrima" i oni se po pravilu udaljavaju iz Guče uz pomoć trubačkih inspektora koje svake godine organizator određuje za te namene.

(Dijelovi iz knjige "Trubačka budilica od Guče do večnosti")

  

(Nastaviće se) 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.