Religiozna i magijska značenja predmeta

SRPSKI STARI VEK - SRPSKA PLEMENA SARMATA

Stari srpski znaci, koji su poslije hristijanizacije, izgubili svoje značenje, nisu bili napušteni. Oni su dobili karakter svojinskih oznaka ili porodičnih grbova. U srednjovjekovnoj Srbiji znaci se isključivo javljaju kao vlastelinski, plemićki ili kraljevski grbovi. Na pradomovinu, Besarabiju, uspomene se čuvaju u prezimenima: Basara, Basarić, Basarević, Basarec, Basaraba i ženskim imenima: Bosiljka, Bosa ...

Znaci tamga naročito su zanimljivi, jer predstavljaju neku vrstu najstarijeg srpskog pisma. Stručnjaci se ne slažu u pogledu njihovog značenja i funkcije. Jedni su mišljenja da su imali neku magijsku svrhu, a drugi smatraju da su to bile svojinske oznake koje su se kasnije, u srednjem veku, u srpskim zemljama, razvile u plemićke grbove, dok su u drugim, na primer, u Poljskoj, na Kavkazu i u nekim delovima srednje Azije, zadržali ranije značenje porodičnih ili plemenskih svojinskih oznaka. Različita su mišljenja i o mestu njihovog nastanka, za koje mnogi smatraju da je u Lugistanu, na iranskoj visoravni.

   Ruski naučnik E.I. Solomonik je dao spisak od 160 predmeta sa znacima tamga nađenih u bivšem SSSR- u. Iz njega se vidi da je više od polovine tamgi nađeno na teritoriji Bosforskog kraljevstva, uglavnom u Kerču (Pantikapeja), a 20 u Hersonu i Olbiji. Prema tome, oko dve trećine poznatih srpskih znakova, nađeno je na grčkoj teritoriji. Od ostalih, oko dve trećine, nađeno je u krimskoj oblasti i kubanskoj dolini, koje su bile pod snažnim bosforskim uticajem. Samo jedna osmina, od ukupnog broja, javlja se na užoj srpskoj teritoriji, a svega su tri otkrivene istočno od Volge. 

Trgovačke kolonije

Takav raspored i činjenica da se tamge ne javljaju u njihovom "usavršenom" obliku (već su na nivou preistorijskih megatamgi) pre I veka, govore da su one usavršene u Bosforskom kraljevstvu i da su na njihovom širenju radili i Grci. U Kerču i drugim grčkim trgovačkim kolonijama, ovi znaci su urezani ili izrezbareni na nadgrobnim stelama i zidovima grobnica; mnogi se javljaju kao ukrasi na metalnim pređicama i kopčama za pojaseve.

Najstariji od njih, predstavljaju monograme grčkih božanstava: Apolona, Heliosa i Dionisa, kao i srpskog Vida i Pripegala (germanski Summersporsse), koji su povezani sa kultom Sunca i verovanjem u zagrobni život. Kasnije se čvrstina linija gubi, detalji zanemaruju, a ceo monogram dobija uprošćeni oblik; najzad, ostaje samo nekoliko karakterističnih crta koje treba da podsete na prvobitne uzore, ali oblici, iz kojih je znak izveden, još uvek se mogu prepoznati.

 Znake tamge usvojili su Srbi i ostala sarmatska plemena koja su živela blizu Bosforskog kraljevstva, odnosno Sirijaci i Aorsi. Malobrojni predmeti, nađeni u kasnijim arheološkim slojevima, dalje na zapadu, očigledno su povezani sa seobama sarmatskih plemena, koja su usvojila ove znake. Oni su imali religiozna i magijska značenja.

Znaci, sa nadgrobnih stela i iz grobnica, trebalo je da štite svoje vlasnike, a posle prelaska u hrišćansku veru, zamenjeni su krstom i Hristovim monogramom. U tom smislu, ova tradicija se održala i u srednjem veku na kopčama sa znakom zvanim Maiestas Dominni (oznaka za uglednog domaćina, vlastelina ili gospodara). Međutim, stari srpski znaci, koji su posle hristijanizacije, izgubili svoje značenje, nisu bili napušteni.

Oni su, postupno, dobili karakter svojinskih oznaka ili porodičnih grbova i, najzad, u srednjevekovnoj Srbiji, kijevskoj Rusiji i Poljskoj, znaci se isključivo javljaju kao vlastelinski, plemićki ili kraljevski grbovi. Mnogi grbovi, iz XII - XIV veka, istovetni su sa tamgama, a na kasnijim primercima javljaju se stilizovane verzije u obliku polumeseca, strele, potkovice, krsta ...

Srpskoslovenski jezik

 Najznačajnija grupa predmeta sa znacima tamga nađena je u Martinovki, blizu Kijeva (Ukrajina), zapadno od Dnjepra - danas se zbirka čuva u Britanskom muzeju. U njoj su figurine ljudi i konja, broševi, prstenje i kopče (ukrasi za pojas). Znaci, vrlo slični ovima, nađeni su na predmetima iz Mađarske, Srbije, BiH, Crne Gore, Hrvatske i Bugarske.

 Alansko pleme Anta iz Basarabije, čuveno po tetoviranju znakova tamga na vratu, mišicama i prsima, uprkos pritisku Gota, nije se preselilo dalje na zapad, već je, naprotiv, svoju vlast proširilo i na neka istočna područja. U V i VI veku, oni su vladali celom ukrajinskom šumsko-stepskom oblašću zapadno od Dnjepra, pa i na nekim područjima istočno od te reke.

Pad Ostrogota, pred hunskim naletom, oni su, verovatno, iskoristili da prošire svoju teritoriju. Centar njihove vlasti sada je bio premešten u kijevsku oblast. Do tog vremena, oni su postali toliko "slovenizovani", da ih stari pisci pominju kao Slovene. Ali, u vizantijskim istorijskim izvorima iz VI veka, još uvek se pravi razlika između njih i ostalih Slovena, mada se ističe da su govorili istim jezikom- srpskoslovenskim.

Antonići          

Nalazi govore da su Ante bile iz Besarabije. Nađen je veći broj bogato opremljenih grobova u kojima su bili sahranjeni vladari zemlje, a možda i njeni osvajači. Na Ante, koji su se naselili na teritoriji nekadašnje Jugoslavije, podsjećaju imena: Ante, Anita, Antonije, Antonija, kao i prezimena: Antić, Antelj, Antonić, Antonijević...

Na pradomovinu, Besarabiju, uspomene se čuvaju u prezimenima: Basara, Basarić, Basarević, Basarec, Basaraba i ženskim imenima: Bosiljka, Bosa, Bosava. Tu je i ime teritorije Bosne, izvedeno iz ovog ženskog imena.

(Nastaviće se )

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.