Porobljavanje naroda ideologija džihada

Od Bosne do Kosova - Reislamizacija Balkana (istorijska pozadina) II dio

U BiH su proces islamizacije pojačale poturice koje su postale veći tlačitelji od svoje nove braće po vjeri. Zato su Bosanci postali ozloglašeni zbog svoje uloge u Otomanskoj upravi i vojsci. Vladajući muslimanski sudovi u Bosni nisu priznavali ni pismena ni usmena svjedočenja hrišćana. Otomani su usvojili politiku protjerivanja starosjedilaca i naseljavanja svog ili drugih porobljenih naroda na njihova imanja

Otomani su osvojili Balkan sredinom 15. veka. Srbija je pala 1459, četiri godine kasnije i Bosna, sa Hercegovinom koja je pala u ruke osvajača 1483. godine. Uhvaćena između ekonomskog interesa ubiranja poreza od zima, što je iziskivalo održavanje stanja porobljenog naroda umesto njegovog proterivanja ili nasilnog pokrštavanja, i vojnih i bezbednosnih potreba koje su zahtevale da muslimansko stanovništvo bude dovoljno brojno da bi se osigurala lojalnost Carstvu, Otomani su pokušavali da utiču na kasniji izbor na Balkanu.

Oni su usvojili politiku proterivanja starosedilaca i naseljavanja svog ili drugih porobljenih naroda na njihova imanja, što je osiguravalo da lokalna manjina, okružena muslimanskim stanovništvom, neće ni pomišljati na pobunjivanje.

U Bosni su proces islamizacije pojačale poturice koje su postale veći tlačitelji od svoje nove braće po veri; stoga su Bosanci postali ozloglašeni zbog svoje uloge u Otomanskoj upravi i vojsci i naročito kao janjičari. 

Pljačke i nasilja

Tek 1875, mnogo nakon uvođenja tanzimatskih reformi koje su trebale da poboljšaju položaj nemuslimana širom Carstva, Britanski ambasador u Istambulu je izvestio da Otomanske vlasti u Bosni priznaju nemogućnost ravnopravnog sprovođenja zakona za muslimane i za hrišćane, jer vladajući muslimanski sudovi u Bosni ne priznaju ni pismena ni usmena svedočenja hrišćana. Britanski konzul u Sarajevu, u Bosni, je 1876. godine podneo izveštaj, koji iznosi sledeću priču:

Pre oko mesec dana jedno lice iz Austrije pod imenom Jan Udilak, napadnuto je i opljačkano između Sarajeva i Visokog, od strane devetorice Baši-Bazuka. O tom činu je svedočio u današnje vreme veoma uvaženi Musliman, Nuri-aga Varinika, koji je i pozvan kao svedok kada je stvar izneta pred Sarajevski sud. Njegovo svedočenje je bilo u korist Austrijanca, a sutradan su Predsednik i jedan od članova Suda poslali po njega i zapretili mu hapšenjem zato što se usudio da svedoči protiv svojih saveznika.

Kao što nam je Hans Majer gore naveo, Muslimani, Hrišćani (kao i Jevreji, uostalom), mogli su da se drže u svojim zajednicama, sa svojim načinom života, obredima i praznicima, bez ikakvih smetnji, izuzev u slučaju mešovitog braka. U toj situaciji oni su dozvoljavali samo da Muslimani ožene Hrišćanke ili Jevrejke, čime su njihovi potomci postajali punopravni Muslimani. Posledica toga je da je, dok se nemuslimanska kultura utapala u dominantniji islam, postojao i spoljašnji upliv u muslimansku kulturu, a preko materijalne (hrana, odeća, običaji, jezik, itd.), koja je prerastala u opšteprihvaćenu.

Sve ovo je bilo prihvatljivo za otomanske vlasti koje se tome nisu protivile, ali kako su se zimi bogatili i postajali upadljivi po svom oblačenju i ponašanju, na to je počelo da se gleda kao na provociranje muslimanskog stanovništva, pa se shodno tome i tretiralo. Hrišćani u Bosni i Albaniji koji su hteli da poboljšaju svoj položaj, mogli su to uvek da urade obraćanjem u islam traženjem zaštite za muslimanske članove svoje porodice.

S krajem otomanske uprave, kako su se uvećavali ekonomski problemi i kako država više nije bila u stanju da zakonom i redom utiče na buđenje nacionalizma u raznim oblastima Carstva, lokalna uprava je postala despotskija u pokušaju da zadrži teritorije koje su klizile iz ruku Porte.

Otomansko ropstvo 

Ideje jedinstva koje su dolazile iz liberalne Evrope, a koje su opstanak zakonske i verske nejednakosti činile nemogućim, stopile su se sa nacionalnim težnjama i izrazile nezavisnost od otomanskog ropstva, naročito otkako ideja vladajućeg Carstva čiju je celovitost održavao islam, nije više mogla da deluje u praksi.

Bila su ironična otomanska stremljenja ka modernizmu, otvaranjem sistema, obraćanjem pojedincima umesto tradicionalnim zajednicama, što je dovelo do njihovog pada i otvaranja novih pogleda na nacionalizam i nezavisnost, kako na Balkanu, tako i drugde, slično situaciji u Istočnoj Evropi posle Gorbačovljeve Perestrojke kasnih 80-ih i ranih 90-ih. Ali usled planova Grčke i Bugarske o Balkanskoj Federaciji pod njihovom upravom koja bi bila preuzeta od Otomana, i poreskog pritiska nametnutog bosanskim Muslimanima, Srbi su se digli na oružje (1875), i mnogi od njih su se dali u zbegove, ostavljanje dece, starih i žena, poput užasa bosanskog, a potom i rata na Kosovu, nakon više od sto godina.

Prijedor i Banja Luka su najviše stradali od pobunjenika kada su srpske crkve i domovi popaljeni.

Fanatici

Prema izvještajima iz vremena ustanka, bosanski Muslimani, potomci prekrštenih Slovena koji su postali zemljoposjednici i svojim obraćanjem se ubrojali u aristokratsku klasu, sada su fanatično i nemilosrdno ispovijedali svoju vjeru prema svojim zemljacima hrišćanima koji bi radije dali život u ratu nego da podlegnu poreskim prinudama. Ono što je pogoršavalo stvari, kao i u ranijim događajima u Bosni, jeste to što su katolici pomagali Muslimanima protiv pravoslavnih Srba.

(Nastaviće se )

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.