Nuklearno oružje moćno sredstvo politike

VELIKA ŠAHOVSKA TABLA - EVROAZIJSKA ŠAHOVSKA TABLA (3)

Neposredna upotreba sile sada izaziva više otpora nego što je to bio slučaj u prošlosti. Nuklearno naoružanje je radikalno smanjilo upotrebu rata kao sredstva politike, pa čak i prijetnje. U Evroaziji se nalazi veći dio svjetskog bogatstva, kako u preduzećima, tako i ispod površine zemlje. Evroazija obuhvata oko 60 procenata ukupnog svjetskog bruto nacionalnog dohotka

Za Ameriku glavna geopolitička nagrada je Evroazija. Poslednjih pola milenijuma svetskim poslovima dominiraju evroazijske sile i narodi koji su se međusobno borili oko regionalne dominacije i težili globalnoj vlasti. Sada jedna neevroazijska sila dominira Evroazijom - i američki globalni primat neposredno zavisi od toga koliko dugo i koliko će se efikasno njena dominacija na evroazijskom kontinentu održati.

Očigledno je da je ovo stanje privremeno. Ali njegovo trajanje nije samo od ključnog značaja za dobrobit Amerike već mnogo više za svetski mir. Iznenadna pojava prve i jedine globalne sile stvorila je takvu situaciju u kojoj bi isto tako brzi prestanak njene supremacije - ili zbog toga što bi se Amerika sama povukla ili zbog iznenadne pojave nekog uspešnog rivala - stvorio bi opštu međunarodnu nestabilnost. Kao rezultat, nastala bi globalna anarhija.

U ovom kontekstu izuzetno je bitno kako Amerika "postupa" sa Evroazijom. Evroazija je najveći kontinent na planeti i geopolitički je u središtu. Sila koja dominira Evroazijom kontrolisala bi dva od tri najnaprednija i ekonomski najproduktivnija regiona u svetu. Ovlašni pogled na kartu sugeriše da bi kontrola nad Evroazijom skoro automatski pretpostavljala subordinaciju Afrike i učinila zapadnu hemisferu i Okeaniju periferojom u geopolitičkom smislu u odnosu na središnji svetski kontinent.

Evroazija najnaseljenija

Oko 75 procenata svetskog stanovništva živi u Evroaziji i veći deo svetskog fizičkog bogatstva se tu nalazi, kako u njihovim preduzećima tako i ispod površine zemlje. Evroazija obuhvata oko 60 procenata ukupnog svetskog bruto nacionalnog dohotka i oko tri četvrtine svih poznatih svetskih izvora energije.

Evroazija je i prostor gde se nalazi većina politički prodornih i dinamičkih država u svetu. Posle Sjedinjenih Država, sledećih šest najvećih svetskih ekonomija i sledećih šest najvećih potrošača vojne opreme nalazi se u Evroaziji. Sve poznate nuklearne sile, izuzev jedne, i sve prikrivene, izuzev jedne, nalaze se u Evroaziji. Svi potencijalni politički ili ekonomski takmaci mogli bi da dovedu u pitanje američki primat su iz Evroazije. Kumulativno, evroazijska moć uveliko prevazilazi američku. Srećom po Ameriku, Evroazija je previše velika da bi bila politički jedinstvena.

Prema tome, Evroazija je šahovska tabla na kojoj se nastavlja da vodi borba za svetski primat. Iako se geostrategija - strateški menadžment geopolitičkih interesa - može porediti sa šahom, ovalni oblik evroazijske šahovske table zahteva ne samo dva već nekoliko igrača, od kojih svaki posjeduje različitu količinu moći. Glavni igrači su raspoređeni na zapadu, istoku, u centru i na jugu šahovske table. I krajnje zapadni i krajnje istočni delovi šahovske table su gusto naseljeni regioni, organizovani na relativno skučenom prostoru u nekoliko moćnih država.

Američka moć se neposredno razvrstava od male zapadne periferije Evroazije. Dalekoistočno kopno je sedište sve moćnijeg i nezavisnog igrača, koji kontroliše ogroman broj stanovnika, dok teritorija njegovih energetskih rivala - sastoji se od nekoliko obližnjih ostrva - i polovine malog dalekoistočnog poluostrva, predstavlja pogodno tlo za američku moć.

Regionalna hegemonija

Između zapadne i istočne periferije nalazi se retko naseljeni, politički fluidni a organizaciono iscepkan ogromni prostor koji je ranije zauzimao moćni američki takmac - suparnik koji je ranije bio posvećen cilju da izbaci Ameriku iz Evroazije. Na jugu od ovog središnjeg evroazijskog platoa nalazi se politički anarhičan ali energetski bogat region koji je potencijalno od velikog značaja i za zapadne i za istočne evroazijske zemlje, uključujući ovde i najjužnije oblasti koje su gusto naseljene i koje su pretendenti na regionalnu hegemoniju.

Ova ogromna čudno oblikovana šahovska tabla - koja se proteže od Lisabona do Vladivostoka - predstavlja prostor za "igru". Ukoliko bi se srednji prostor mogao više približiti razvojnoj orbiti Zapada (gde preteže Amerika), ukoliko južni region ne bi potpao pod dominaciju samo jedne sile i ukoliko se Istok ne bi ujedinio na način koji bi zahtevao izbacivanje Amerike iz njegovih pomorskih baza, onda bi se moglo reći da će Amerika dominirati. Ali ukoliko bi srednji region odbacio Zapad i postao jedinstveni entitet i/ili uspeo da podvede pod kontrolu Jug ili uspeo da formira savez sa velikim istočnim igračem, onda bi bio dramatično ugrožen američki primat u Evroaziji. Isto bi se desilo i ukoliko bi se na neki način ujedinila dva istočna igrača.

Konačno, bilo kakvo izbacivanje Amerike od strane zapadnih partnera iz njenog sedišta na zapadnoj periferiji značilo bi automatski kraj američkog učešća u igri na evroazijskoj šahovskoj tabli, iako bi to verovatno značilo i eventualno potčinjavanje zapadne periferije oživljenom igraču sa srednjeg prostora.

Upotreba sile

Prave dileme s kojima se suočava američko vođstvo su promjene u karakteru same globalne situacije: neposredna upotreba sile sada izgleda da izaziva više otpora nego što je to bio slučaj u prošlosti. Nuklearno naoružanje je radikalno smanjilo upotrebu rata kao sredstva politike, pa čak i pretnje. Rastuća ekonomska međuzavisnost država učinila je nepodesnim upotrebu ekonomskog ucenjivanja u političke svrhe. Prema tome, manevrisanje, diplomatija, pravljenje koalicija, koptiranje i smišljeno korišćenje svojih političkih preimućstava postali su glavni činioci uspešnog demonstriranja geostrateške moći na evroazijskoj šahovskoj tabli.

                                                                         (Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.