Na Svetoj gori: Manastir Hilandar (VI)

Smjerno pletenje Hristovog vijenca

"I u puste dane narodnoga sloma", kako peva Rakić Jefimiji, čiji se vez od zlata i srme darovan manastiru i danas tamo  nalazi, hilandarci, u duhu poruke Despota Stefana, "pletu svoju pesmu" Monah Đorđe Mitrofanović obnavlja živopis manastirske  trpezarije. Svetitelji sijaju sa drevnih zidina, razbijajući  tamu ropstva

Za vreme turskog ropstva, hilandarski kaluđeri su često  stizali u pisaniju (prošnju) po Srbiji. Knez Aleksandar  Karađorđević pisaniju zabranjuje, nadomešćujući je pomoću od 500 dukata

U otaybini obesni Turci lože stare rukopise. Na Vračaru spaljuju mošti prvog srpskog prosvetitelja. Intenzivno se briše pamćenje, uništavaju tapije, gore koreni... Nasilnim ukidanjem Pećke patrijaršije dolazi do velikih migracija i seoba. Početkom XVII veka u Hilandaru boravi oko 800 monaha.

Hilandarski crnorisci, podvigom i molitvom ne posustaju. Grade, doziđuju. Smerno pletu Hristov venac i pored zuluma bahatih agarjana.

"I u puste dane narodnoga sloma", kako peva Rakić Jefimiji, čiji se vez od zlata i srme darovan manastiru i danas tamo nalazi,  hilandarci, u duhu poruke Despota Stefana, "pletu  svoju pesmu".

Najteže od postanka

Monah Đorđe Mitrofanović obnavlja živopis manastirske  trpezarije. Svetitelji sijaju sa drevnih zidina, razbijajući  tamu ropstva. Padom srpske države u tursko ropstvo nastaje dugi period odvojenosti Hilandara od matice.

U vreme sultana Abdul Ubuda, s kraja XVIII veka, Hilandar kao granični manastir postaje turska vojna karaula. Mnogi monasi su zbog toga napustili manastir. Uz prodor Bugara, dolazi  period prezaduženosti i velike duhovne krize. Pokidane veze sa maticom donele su mnoge nevolje.

Bugari, preuzevši upravu nad manastirom, počinju nemilosrdno da arče imetak preostao od turskog zuluma. Pojedini bugarski monasi bavili su se lihvarenjem i zelenaštvom, o čemu su u  manastirskom arhivu sačuvani tragovi.

Iz biblioteke i riznice nestaju vredni rukopisi i relikvije. Ruski arhimandrit Porfirije Uspenski prilikom posete

Hilandaru 1845. "za uspomenu" je iz Miroslavljevog jevanđelja, tog rukopisa neprocenjive vrednosti, istrgao jednu stranicu.

U DžVIII veku dolazi do velike promene etničke strukture  manastirskog bratstva.

Dositej Obradović 1766. zapisuje da "u manastiru ima samo nekoliko Srba, a ostalo su Bugari koji ne mogu da se pogode čiji je manastir". Ljuba Nenadović je 1859. u Hilandaru zatekao

sedamdesetak kaluđera Bugara i nekoliko Makedonaca. Krajem XIX veka, po svedočenju Dimitrija Avramovića, poznatog

književnika i slikara, u manastiru "živi pedesetak monaha, od  čega jedva po koji Srbin".

Veze matice sa Hilandarom počinje obnavljati knez Miloš Obrenović 1820. godine, upućujući novčanu pomoć manastiru. Arhimandrit Nićifor Dučić zapisuje da je Miloš Obrenović zaštitio Hilandar 1821. godine u Carigradu od "napasti turske vojske". Oko 1840. Kneževina Srbija šalje 100.000 groša, uz obećanje kneza Mihaila da će se "Srbija brinuti o Hilandaru". U knjizi Hilandar u državnoj politici Kraljevine Srbije i Jugoslavije, Radmila Radić citira Savu Hilandarca:

"Uz pomoć bugarskog novca obnovljen je severni deo manastira. I da Bugari ne behu tako dobrotvorni, manastir bi postao grčki, jer beda beše velika i budućnost svakako bez nade."

Iz ovoga se vidi da pretenzije na Hilandar nisu imali samo Bugari.

Za vreme turskog ropstva, hilandarski kaluđeri su često stizali u pisaniju (prošnju) po Srbiji. Knez Aleksandar Karađorđević pisaniju zabranjuje, nadomešćujući je pomoću od 500 dukata.

Hilandar u XVIII i XIX veku preživljava možda najteže trenutke od svog nastanka.

Mali grešnima, veliki pred gospodom

Malobrojni srpski monasi 1876. godine šalju vapaj kralju Milanu Obrenoviću da srpsku carsku lavru svojim ktitorstvom vrati pod okrilje matice. Kralj Milan uzima u zaštitu Hilandar i zajedno sa beogradskim mitropolitom Mihailom pokušava da vrati manastir srpskom monaštvu.

U manastiru je vladalo pravo rasulo, koje dovodi do promene i režima života. Umesto opštežića propisanog Tipikom Svetog Save i uprave igumana, prelazi se na idioritmijsko življenje, a upravu nad manastirom preuzimaju epitropi.

(Nastaviće se)

Zaduženja

Usled idioritmijskog načina življenja, nakon propalog pokušaja vraćanja opštežića, nebrige za manastirska dobra, nemonaškog življenja, trgovine, lihvarenja, otimanja zajedničkih manastirskih dobara, po principu jačeg, dolazi do ogromnog zaduženja Hilandara.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.