Lužički Srbi u zapadnoj Evropi

STARI SRPSKI VEK - SRBI I RIMSKO CARSTVO (14)

Lužički Srbi su se sa svojom kulturom pojavili u Brandenburgu, a na istoku su čak dospeli do Brest-Litovska i Lavova. Na zapadu je zauzeta teritorija sve do Elbe; na jugu im pripadaju severne pokrajine Češke i Moravske. Moravska je poslužila kao odskočna daska za širenje po celoj srednjoj Evropi

Za vreme čitavog mlađeg kamenog doba, Evropa je primala kulturne vrednosti s juga i jugoistoka kontinenta (područje Balkana i današnje Srbije), da bi, na početku bronzanog doba, od njih izgradila osnove za dalji, samostalni razvoj. Iz tih osnova iznikla je lužička kultura, koja je imala već toliku unutrašnju snagu da je brzo došla do prve faze snažne ekspanzije. U XII veku pre n. e, bila je već sasvim formirana i počela je, iz svoje kolevke u Srbiji, da se širi u svim pravcima. Prvi talas ovog širenja bio je veoma nagao i odigrao se u kratkom vremenu. Lužički Srbi su se sa svojom kulturom pojavili u Brandenburgu, a na istoku su čak dospeli do Brest-Litovska i Lavova. Na zapadu je zauzeta teritorija sve do Elbe; na jugu im pripadaju severne pokrajine Češke i Moravske. Moravska je poslužila kao odskočna daska za širenje po celoj srednjoj Evropi. Ovim teritorijalnim osvajanjem, završila se prva faza lužičke ekspanzije.

Ovo, prvo širenje, praćeno je znacima na osnovu kojih možemo zaključiti da je razvoj kulture izazvalo samo širenje Lužičkih Srba; njihova kultura se pojavljuje na novim teritorijama kao apsolutno čista i u svojoj punoj sadržini; njome se manifestuje i u svojoj nesumnjivoj pradomovini – Srbiji, odnosno, srpskom Podunavlju. Lužički narod, zvan i "narod polja sa urnama", bio je toliko ratnički, koliko i zemljoradnički. To se vidi iz stalne nastanjenosti na plodnim teritorijama srednje Evrope i iz karaktera materijalne kulture, u kojoj dominiraju srpovi. Nedostatak ispitanih naselja, još nam onemogućava da pratimo način života; kolibe su građene na uobičajen, podunavski način: bile su pravougaone osnove a, osim glavne prostorije, imale su i, za današnju srpsku gradnju, toliko tipičan trem. Bile su okupljene u naseljima (palankama i gradinama), koja su utvrđivana palisadima i bedemima. Pred kraj bronzanog doba, došlo je do neobičnog povećanja stanovništva srednje Evrope; tada su nastanjeni i do tada potpuno pusti predeli. Posledica prenaseljenosti bila je nova seoba Srba, na kraju bronzanog perioda.

Pobedonosno napredovanje lužičkosrpskog naroda, sigurno nije prošlo bez borbi i ratova. I, zato pomalo čudi što poznajemo tako malo oružja iz starijeg perioda njihove kulture. Od nalaza preovlađuju srpe, koplja su retka, a mačevi sa jezičkom se javljaju tek kasnije. Najzad, postepenim razvojem, dobija se oblik šuplje sekire – sekire, u kombinaciji sa čekićem, potiču od Singa iz Podunavlja. Uobičajeno oružje bio je luk; strele su imale trobrode, bronzane vrhove. Od oruđa, upotrebljavani su nož i britve sa dve oštrice. Britve sa jednom oštricom, poreklom su sa severa.

Selidbe u Falačku i Frankoniju

Oko X veka pre n. e, došlo je do novog ogromnog pokreta sa lužičke teritorije. To je bila tako velika seoba da je iz osnova izmenila dotadašnje kulturne i narodnosne odnose u celoj srednjoj i zapadnoj Evropi. Pritisak je uglavnom bio upravljen na jug; a u njemu je uzeo učešća lužičkosrpski narod iz srednje Nemačke, ali, pre svega, knoviski iz srednje i severozapadne Češke. Uzrok seobe je, očigledno opet, bila prenaseljenost teritorije pri kraju bronzanog doba. Lužičke struje bile su upravljene na severozapad, u severnu oblast, na jug, u gornju Falačku i Frankoniju, dok je knoviska ekspanzija išla preko južne Češke, u Bavarsku i Salckamersgut.

Po Veltmanu, na čitavoj teritoriji današnje Nemačke i Švedske nekada su živela i srpska plemena. O tome svedoče i zapisi na dve karte, iz XIII veka, gde se spominju imena Vukašina (Volcasinum) i Đurađa (Gurorgium). O srpskom boravku u Engleskoj svedoče mnogi toponimi: Serba, Ljig, Medvaj, Bratana, Dugovica, Srbodun ili Sarbodun (Sarbioduni). Obala, preko puta britanskih ostrva, nazivala se u preistoriji "vendska", a na kartama Armorika (Armoricium).  

Stara naselja sa ostacima sarmatske i slovenske kulture

Da su Lužički Srbi jedan od najstarijih naroda u istočnoj Nemačkoj, ima veoma mnogo dokaza. U starim naseljima su nađeni ostaci sarmatske i slovenske kulture (oružje, posuđe, raznovrstan nakit); ovi artefakti se mogu meriti sa sličnim, izuzetno starim nalazima, u okolnim oblastima, što je još jedan dokaz ranog naseljavanja. Svi ovi predmeti smešteni su u oblasnim muzejima u Budišinu, Kotbusu (Hoćebusu, Kosovu) i Berlinu, uz napomenu da ih je dosta uništeno za vreme nacističke vladavine u Nemačkoj (nacisti su Lužičkim Srbima ukinuli sva građanska prava) i, tokom II svetskog rata. Nesporna su srpska imena mesta, reka, jezera i planina. Na primer: Laba, Berlin (Brlin), Lipsk (Lajpcig, Lipice), Drezden (Drežđani), već spominjano Serbište, Srbica, Kamenica, Dubrava, itd. Po kazivanju Lužičkih Srba, Berlin je prvobitno bio malo srpsko ribarsko selo, pa je, po padu srpske kneževine, dopalo vlasti nemačkih grofova. Oni i danas Berlin zovu Brlin, jer dolazi od reči "brto", "berto", što označava pregrade od kolja u vodi, gde se hvataju ribe u zamku. Po nekim nemačkim izvorima, Berlin se nije razvio od srpskog ribarskog sela, već od velikog imanja sa dvorcem, koji je pripadao nekom od uglednih srpskih velemoža.

Nazivi

U zapadnoj Evropi, na stotine ortonima, hidronima, toponima i danas svedoči o rasprostranjenosti i veličini Lužičkih Srba, u starom i ranom srednjem veku. Pomenimo najkarakterističnije nazive: Vrlja, Lošnica, Trebinje, Slovac, Višegrad, Korenica, Bare, Kolo, Čedno, Perun, Zlatica, Travna, Zlatan, Vid, Bistrik, Grana, Struga, Rudnik, Belopolje, Kosobrdo, Žarovica, Bresje, Koštin, Lomača, Sjenica, Novobrdo, Rastoka, Rašan, Lokvanj...

(Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.