Ljetne olimpijske igre: Od Atine 1896. do Pekinga 2008. godine (6)

Devete Olimpijske igre modernog doba održane su u Amsterdamu od 17. maja do 12. avgusta. Holandski grad dobio je prednost u odnosu na Los Anđeles koji je bio jedini protivkandidat. Igre je otvorio princ Hendrik, a olimpijski plamen gorio je na tornju pored stadiona, ali nije bio donesen iz Grčke. Olimpijsku zakletvu u ime sportista položio je holandski fudbaler Henri Denis. Delegacija Grčke, postojbine igara, prvi put predvodila je povorku u svečanom defileu, a ekipa domaćina Holandije išla je na začelju. To je od tada dio protokola otvaranja igara.

Nastupilo je 2.883 učesnika iz 46 zemalja (2.606 muškaraca i 277 žena), a olimpijci su se takmičili u 14 sportova i 109 disciplina. Prvi put je utvrđen obavezni program igara: atletika, akvatika (plivanje, vaterpolo i skokovi u vodu), boks, mačevanje, gimnastika, streljaštvo, rvanje (grčko-rimskim i slobodnim stilom), veslanje, biciklizam, jahanje, jedrenje i dizanje tegova, a domaćin je mogao da po svom izboru uvrsti u program igara i neke od ovih sportova: fudbal, ragbi, polo, hokej na travi, rukomet, košarka i kajak.

Medalje su osvojile 33 zemlje, a najuspješnije su bile: SAD 56 (22, 18, 16). Njemačka 31 (10, 7, 14), Finska 25 (8, 8, 9). Sa pet medalja (1, 1, 3) Jugoslavija se u bilansu plasirala na 22. mjesto. Sportisti iz Azije prvi put su osvojili zlatne medalje. Atletičar Mikio Oda (Japan) bio je najbolji u troskoku, a njegov zemljak Jošijuki Curuta u plivanju na 200 metara prsno.

Štukelj, Primožič, Derganc...

 Jugoslavija je na igrama u Amsterdamu nastupila sa 34 takmičara u šest sportova (atletika, biciklizam, gimnastika, mačevanje, rvanje, fudbal). Kao i prije četiri godine, zablistali su gimnastičari predvođeni Leonom Štukeljom, koji su osvojili čak pet odličja. Štukelj je postao olimpijski pobjednik na krugovima, a treće mjesto pripalo mu je i pojedinačnom višeboju. Srebrom se okitio Josip Primožič na razboju, a bronzom Stane Derganc u preskoku, kao i reprezentacija Jugoslavije u ekipnom višeboju (Leon Štukelj, Josip Primožič, Anton Malej, Eduard Antonijevič, Boris Gregorka, Ivan Porenta, Stane Derganc i Dragutin Cioti). Ostali predstavnici Jugoslavije nisu se proslavili osim što je rvač grčko-rimskim stilom u srednjoj kategoriji Nikola Grbić osvojio peto mjesto poslije poraza u borbi za medalju. Fudbaleri su poraženi još u kvalifikacija od Portugalije sa 1:2.

Što se tiče igara u Holandiji, dominirala je atletika, jer je u njenom programu nastupio 881 takmičar iz 40 zemalja. Ponovo su blistali Finci. Predvođenim Pavom Nurmijem, kojem su to bile oproštajne olimpijske igre, i Vile Ritolom osvojili su ukupno 14 medalja, od čega čak devet u četiri discipline: 1.500, 5.000, 10.000 i 3.000 metara stipl-čez.

Prvi put na atletskim borilištima pojavile su se žene, a posebno dramatično je bilo u finalnoj trci na 100 metara. Kanađanka Mirtl Kuk i Njemica Leni Šmid bacile su se u cilj, ali sudije nisu to prihvatile i na kraju su obje diskvalifikovane. Za pobjednicu je proglašena Amerikanka Elizabeta Robinson.

U hokeju je trijumfovala Indija koja je svoju dominaciju nastavila sve do 1960. godine osvajanjem šest zlatnih medalja, a svoju dominaciju u mačevanju, sablja ekipno, započeli su Mađari.

Drugi put izvan Evrope

Upornost Los Anđelesa se isplatila i ovaj američki grad, koji je 1928. godine ostao kratkih rukava u trci sa Amsterdamom, dobio je organizaciju desetih Ljetnjih olimpijskih igara 1932. godine. Istina, kalifornijski grad nije imao nijednog protivkandidata. Zbog velike udaljenosti, ali i velike ekonomske krize broj učesnika je prepolovljen, međutim, kvalitet takmičenja nije bio umanjen, jer je oboreno 18 svjetskih rekorda. Na igrama, koje su trajale samo 16 dana (do tada najmanje 79), od 30. jula do 14. avgusta, nastupili su sportisti iz 37 zemalja, njih 1.332 (1.206 muškaraca i 126 žena). Takmičili su se u 14 sportova i 117 disciplina, a igre je pred 100 hiljada gledalaca na Olimpijskom stadionu "Koloseum" na kojem je gorio plamen otvorio američki potpredsjednik Čarls Kertis. Zakletvu u ime sportista položio je Džordž Kalnan, koji je Sjedinjene Američke Države predstavljao u mačevanju. Prvi put pobjednici su proglašavani poslije svake discipline, a ne posljednjeg dana igara kao do tada. U ceremoniju proglašenja najboljih prvi put je uvedeno pobjedničko postolje i podizanje nacionalnih zastava.

Domaćin nije žalio sredstva da izgradi sve potrebne objekte, olimpijsko plivalište i olimpijsko selo sa 550 dvosobnih kućica za muškarce, dok su učesnice stanovale u hotelu. Ostaće upamćeno da olimpijski oci nisu dozvolili nastup "letećem Fincu" Pavi Nurmiju, koji je brodom doputovao u Los Anđeles. Njemu bi to bi četvrti nastup na igrama, ali je optužen da je uzimao novac za učešće u pojedinim trkama, što je tada bilo strogo zabranjeno.

Inače, atletska takmičenja obilovala su uzbuđenjima. U ženskom dijelu programa dominirale su američke reprezentativke. Jedino zlato im je preotela Poljakinja Stanislav(a) Valasijevič, koja je bila najbrža u trci na 100 metara. Skoro pola vijeka kasnije, odnosno nakon 48 godina ustanovljeno je da je ona bila muškarac. Na kraju trke na 5.000 metara desio se zanimljiv slučaj. Pobijedio je Finac Lauri Lehtinen, ali su ga novinari napali da je u finišu ometao Amerikanca Ralfa Hila. Na kraju su obojica imala isto vrijeme, pa im je dodijeljeno po pola zlatne medalje. Po povratku kući Lehtinen je svoju polovinu medalje poslao Hilu poštom, vjerovatno zbog grižnje savjesti.

Medalje su osvajali predstavnici 27 zemalja, a najuspješniji su bili SAD 103 (41, 32, 30), Italija 36 (12, 12, 12) i Francuska 19 (10, 5, 4).

Narančić i Mesner

 Zbog velikih troškova Jugoslovenski olimpijski komitet odlučio je da njegovi sportisti ne nastupaju. Kao posmatrači na put su krenuli poznati bacač kugle i diska Veljko Narančić iz Zagreba i bacač koplja Vilim Mesner iz Zemuna. Odmah po dolasku u SAD srpski iseljenici su ih dočekali ovacijama, a jugoslovenski konzul u San Francisku Milivoje Naumović prijavio ih je za takmičenje, što je Organizacioni komitet prihvatio pošto je saglasnost dao predsjednik Međunarodne amaterske atletske federacije Sigfrid Ekstrem. U konkurenciji 18 diskaša iz 11 zemalja Narančić je zauzeo 17. mjesto, a Mesner zbog povrede nije ni nastupio.

Inače, Narančić je osim nastupa u Los Anđelesu još dva puta učestvovao na olimpijskim igrama. U Parizu 1924. godine bio je osmi u bacanju diska i 12. u bacanju kugle, a 1936. godine u Berlinu ispao je u kvalifikacijama u bacanju diska. Međutim, Jugoslovenski olimpijski komitet kada je čuo da je Narančić bio učesnik, iako ga nacionalni komitet nije prijavio, uputio je protest Međunarodnom olimpijskom komitetu. Zbog toga se predsjednik MOK-a Anri de Baje-Latur na sjednici u Beču 1933. godine javno izvinio Jugoslovenskom olimpijskom komitetu.

Igre u najvećem gradu Kalifornije ostaće upamćene i po uspjehu japanskih plivača, koji su osvojili šest zlatnih medalja, ali i po švedskom rvaču grčko-rimskim stilom Karlu Vestergrinu. On je na tri puta osvajao zlatne medalje na olimpijskim igrama i to tri različite kategorije (1920. u Antverpenu u srednjoj, 1924 u Parizu u poluteškoj i 1932. u Los Anđelesu u teškoj kategoriji).

Veržin Erio

Na Igrama u Amsterdamu u jedrenju je prvi put jedna žena pobijedila muškarce. Desilo se to u klasi brodova od osam metara, gdje je trijumfovala francuska posada se Veržin Erio na čelu, koja je bila vlasnica broda "L'Aže 6". Istini za volju, u posadi sa njom su bila još dva muškarca.

Erol Flin

Pobjednik bokserskog turnira u bantam kategoriji u Los Anđelesu bio je Erol Flin. Bio je to drugi olimpijski šampion koji je postao filmska zvijezda. Prije njega pred kamere je stao Džoni Vajsmiler, trostruki olimpijski pobjednik iz Pariza 1924. godine.

(Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.