Ljetne olimpijske igre: Od Atine 1896. do Pekinga 2008. godine (4)

Tek na petim Olimpijskim igrama, održanim u glavnom gradu Švedske, Stokholmu, od 5. maja do 27. jula 1912. godine, prvi put su nastupili takmičari iz Srbije. Istina, samo njih dvojica, ali bilo je važno da se probije led. Bili su to Dušan Milošević, koji je bio treći u kvalifikacionoj grupi na 100 metara sa vremenom 11,6 sekundi i maratonac Dragutin Tomašević, koji je zauzeo 37. mjesto (2,47:00).

Njih je prijavio Srpski olimpijski klub, koji je u vrijeme igara na Kongresu Međunarodnog olimpijskog komiteta u Stokholmu primljen u MOK kao Srpski olimpijski komitet. Njegov osnivač i direktor, pješadijski kapetan Svetomir S. Đukić, izabran je za člana MOK- a. Inače, olimpizam na području današnje Srbije i Crne Gore začet je 10. februara (23. februara po novom kalendaru) 1910. godine osnivanjem Srpskog olimpijskog kluba, za šta su zaslužni mladi oficiri školovani u Francuskoj, među kojima je glavnu ulogu imao Svetomir S. Đukić. Bila je to prva zvanična olimpijska organizacija kod Južnih Slovena, a za direktora je imenovan upravo Đukić. Sekretari su bili potporučnik Miloš Ilić i student Aleksandar Bodi, sekretari drogerista Milosav Jovanović i kapetan Milorad Petrović, a za počasnog predsjednika bio je izabran general u penziji Nikodije Stevanović.

Program rada

Finansijsku pomoć Srpskom olimpijskom klubu pružali su "Novo vreme" i Tramvajsko društvo, a zatim i Ministarstvo narodne privrede, uprava Topčiderske ekonomije i kaznenog zavoda, Ministarstvo vojno, Komanda mjesta, Beogradska opština, Komanda Žandarmerije, Prometna banka, Brodarsko društvo, Vojna akademija, Srpsko narodno pozorište, Kolo srpskih sestara, Narodna odbrana i Dvor. Kralj Petar je često posjećivao takmičenja, a u Košutnjaku je odredio mjesto za vježbanje, dok je princ Đorđe bio član Srpskog olimpijskog kluba.

Srpski olimpijski klub je 1911. godine promijenio ime u Središnu saveznu upravu ili Centralni olimpijski klub, i kako je kasnije priznao i sam Svetomir Đukić, tek tada, godinu dana po osnivanju, saznalo se da postoji Međunarodni olimpijski komitet. Ni iz programa rada Kluba, usvojenog u februaru 1910. godine, ne može se zaključiti da su Olimpijske igre bile povod za osnivanje Srpskog olimpijskog kluba.

U programu se kaže: "... da olakšava osnivanje viteških društava i sportskih klubova, kao i moralno i materijalno, djelom i savjetom, pomaže viteška društva i klubove koji postoje, da priređuje zemaljske i svjetske olimpijske utakmice i igre, da priređuje putovanja i pješačenja raznih grupa po otadžbini i van nje i da preduzima mjere za buđenje i podstrekavanje viteškog duha u narodu".

U "podstrekavanju" viteškog duha i organizovanju utakmica, od pješačkih do velosipedskih (SOK je organizovao 9. januara 1911. godine let Edvarda Rusijana, koji je završio pogibijom slovenačkog pilota pod zidinama Kalemegdana), Srpski olimpijski klub, koji nije u prvo vrijeme bio prihvaćen od Sokolskog saveza, Streljačkog saveza, ni od Kola jahača, Društva za narodno zdravlje, pa ni od većine listova, služio se neolimpijskim sredstvima. Tako je nagrađivao pobjednike, stimulisao one koji na takmičenja dovedu što veći broj učesnika. To je bio prekršaj osnovnog olimpijskog pravila - amaterizma, ali za to niko u ondašnjoj Srbiji nije čuo.

 Kvalifikacione trke

 Srpski olimpijski klub, krajem 1911. godine, počeo je akciju za učešće srpskih sportista na Olimpijskim igrama u Stokholmu 1912. i prijem u Međunarodni olimpijski komitet. Olimpijske kvalifikacije održane su u maju 1912. godine u Košutnjaku, a pobjednici u trkama na 100 metara Dušan Milošević i najbolji u maratonu na stazi Košutnjak - Umka - Košutnjak Dragutin Tomašević određeni su da brane boje Srbije na petim Olimpijskim igrama modernog doba. Uz pomoć Vlade od 4.000 dinara (nalog za isplatu potpisao je ministar Nikola Pašić), pod vođstvom direktora Srpskog olimpijskog kluba, pješadijskog kapetana Svetomira S. Đukića, sekretara, konjičkog poručnika Dragutina Vojinovića i stručnog vođe ekipe Andre Jovića, krenuli su 12. juna vozom za Stokholm, ispraćeni sa beogradske stanice uz pucanje prangija.

Svetomir S. Đukić, koji je u Stokholmu počeo druženje sa baronom Pjerom de Kubertenom, po povratku u Beograd podnio je izvještaj u kojem se kaže da je zasjedanje MOK-a trajalo od 4. do 17. jula. Prvog dana objavljen je zahtjev Srbije za prijem u MOK, a odobrenje je stiglo posljednjeg dana. Tada je Svetomir S. Đukić postao član Međunarodnog olimpijskog komiteta i bio sve do 1948. godine, kada je, na lični zahtjev, na Kongresu u Londonu razriješen dužnosti.

Svetomir S. Đukić 

Svetomir S. Đukić je rođen 29. maja 1882. godine u Ražani, nedaleko od Kosjerića. Osnovnu školu završio je u Valjevu, "realku" započeo u Užicu, a završio u Beogradu. Vojnu akademiju upisao je kao 16-godišnjak, a dvije godine kasnije postao je potporučnik, stupivši u vojnu službu. Učesnik je Prvog i Drugog balkanskog rata i Prvog svjetskog rata, koji je započeo odbranom Ade Ciganlije i oslobađanjem Zemuna, nastavio prelaskom Albanije i učešćem u borbama na Solunskom frontu. Tokom vojničke karijere službovao je u mnogim mjestima u Srbiji, Hrvatskoj, Bosni i Makedoniji, gdje je 1940. penzionisan u činu divizijskog generala. Za vrijeme Drugog svjetskog rata priključio se Ravnogorskom pokretu, a od 1945. živio je u emigraciji, gdje je i preminuo 19. oktobra 1960. godine u Duizburgu.

Od rane mladosti bio je svestrani sportista: gimnastičar, trkač, skakač, plivač, veslač, strijelac, jahač, mačevalac i biciklista, što je dokazivao učestvujući na mnogim takmičenjima i često pobjeđujući.

Posmrtni ostaci osnivača Srpskog olimpijskog pokreta Svetomira Đukića prenijeti su iz Duizburga i položeni u grobnicu u porti Račanske crkve 19. oktobra 2002. godine u organizaciji Jugoslovenskog olimpijskog komiteta, Vojske Jugoslavije, Srpske pravoslavne crkve i Saveznog sekretarijata za sport i omladinu.

Džim Torp

 Na kraju ovog dijela riječ-dvije i o igrama u Stokholmu, koje je otvorio kralj Gustav. Učestvovalo je 28 zemalja i 2.407 sportista (2.359 muškaraca i 48 žena). Takmičenja su se odvijala u 14 sportova i 102 discipline. Medalje je osvojilo 18 zemalja, a najuspješnije su bile SAD sa 63 odličja (25, 19, 19). Slijede Švedska sa 65 (24, 24, 17) i Velika Britanija sa 41 (10, 15, 16). Sa programa je privremeno ispao boks, jer Švedska nije htjela da organizuje "nehumano" takmičenje. Žene su se prvi put nadmetale u plivanju i skokovima u vodu, a moderni petoboj je postao olimpijski sport. MOK je poslije igara donio odluku kojom ograničava pravo domaćina da utiče na program.

U atletskom desetoboju zlatnu medalju osvojio je Amerikanac Džim Torp. Sakupio je čak 8.412 bodova, daleko nadmašivši konkurenciju. Po povratku kući, Amerikanci su optužili Torpa za prekršaj amaterizma, jer je neko negdje pronašao da je 1909. i 1910. godine kao student igrao bejzbol za novac. On je kao učesnik studentske lige dobijao nedjeljno 20 dolara. Tako je Torpu, sportisti indijanskog porijekla, oduzeta zlatna medalja i vraćena u Stokholm. Ova nepravda ispravljena je tek 72 godine kasnije. Naime, njegovom unuku zlatno odličje uručeno je u Los Anđelesu 1984. godine, za vrijeme 23. ljetnih olimpijskih igara.

Baš kao i u Londonu, maraton je i u Stokholmu pokazao svu svoju surovost. Portugalac Lazaro dugo je bio među vodećima, a onda je odustao. Naglo mu je pozlilo i nedugo potom preminuo je u bolnici. Nije uspio ni da vidi sina, koji mu se rodio dok je on bio u Švedskoj. Ipak, najspektakularniju bitku vodili su rvači grčko-rimskim stilom Anders Algren (Švedska) i Ivar Teodor Beling (Finska). Njihov finalni meč u kategoriji do 82,5 kilograma trajao je punih devet sati (tada nije bilo vremenskog ograničenja borbe). Na kraju se borba završila neriješeno, a po tadašnjim pravilima, oba borca dobila su srebrne medalje.  

Srpski olimpijski komitet 

Srpski olimpijski komitet je osnivanjem nove države, 1919. godine, postao Jugoslovenski olimpijski odbor, a zatim Jugoslovenski olimpijski komitet, i to ime nosio je sve do 3. aprila 2003. kada je postao Olimpijski komitet Srbije i Crne Gore, sve vrijeme nastavljajući kontinuitet članstva u MOK-u, koji mu je donio Srpski olimpijski klub.

Posljednja promjena imena u Olimpijski komitet Srbije desila se 8. juna 2006. godine zbog gašenja državne zajednice Srbije i Crne Gore, čime je poslije 87 godina plodnog rada na organizovanju i predstavljanju sporta, ponovo postao predstavnik olimpijskog pokreta i sporta države Srbije, nastavljajući kontinuitet članstva u MOK-u koji je započeo Srpski olimpijski klub.

Berlin 1916. 

Šeste Olimpijske igre trebalo je da se održe u Berlinu 1916. godine, ali nisu zbog Prvog svjetskog rata.

 (Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.