Ljetne olimpijske igre: Od Atine 1896. do Pekinga 2008. godine (12)

Prvi put u istoriji modernih olimpijskih igara dogodio se masovni bojkot najvećeg svjetskog sportskog takmičenja. I to zbog učešća sportista Novog Zelanda, čiji su ragbisti prije toga gostovali u Južnoj Africi, koja je zbog rasizma bila izbačena iz Međunarodnog olimpijskog komiteta.

Desilo se to na 21. olimpijskim igrama koje su održane u Montrealu od 17. jula do 1. avgusta 1976. godine (gradovi protivkandidati Los Anđeles i Moskva). Čak 29 zemalja, od čega 27 afričkih otkazalo je učešće. Iz olimpijskog sela kući se vratilo više od 600 sportista među kojima su bili i proslavljeni atletičari Kenijac Mičel Majk Boit, Džon Aki Bua iz Ugande i drugi. Među državama koje su učestvovale u Kanadi svrstani su Kamerun, Egipat, Maroko i Tunis, jer su neki sportisti iz ovih zemalja izašli na borilišta prije nego što su njihove vlade odlučile da povuku svoje takmičare.

Igre u Montrealu otvorila je kraljica Elizabeta Druga, a na njima je nastupilo 6.084 sportista (4.824 muškarac i 1.260 žena) iz 92 zemlje, koji su se takmičili u 21 sportu i 198 disciplina. Olimpijski plamen koji je iz drevne Olimpije u Grčkoj prenesen u Kanadu satelitski uz pomoć lasera, zapalili su Kanađani, atletičar Stefan Prefonten i gimnastičarka Sandra Henderson, a zakletvu je položio njihov zemljak dizač tegova Pjer Sen Žan. U ime sudija to je uradio atletski djelilac pravde Moris Faže.

U Kanadi su medalje osvajali sportisti iz 41 zemlje, a najuspješniji je bio SSSR sa 125 odličja (49, 41, 35). Iza njih su se plasirali Demokratska Republika Njemačka sa 90 (40, 25, 25) i SAD sa 94 (34, 35, 25). Jugoslavija je u ukupnom bilansu bila na 16. mjestu sa osam medalja (2, 3, 3).

U Montrealu su postignuti sjajni rezultati, a atletska i plivačka takmičenja bila su u centru pažnje. Amerikanci su u plivanju osvojili 34 medalja (13, 14, 7), a Kornelija Ender (DR Njemačka) pet, četiri zlata (100 metara leptir, 100 i 200 metara slobodno, 4 h 100 metara mješovito) i srebro (4 h 100 metara slobodno). Oboreno je čak 27 svjetskih rekorda u bazenu.

Poljska atletičarka Irena Ševinska je četvrti put učestvovala na igrama i osvojila sedmu medalju u pet različitih disciplina. Trijumfovala je na 400 metara sa novim svjetskim rekordom 49,29 sekundi. Prije toga Poljakinja je u Tokiju 1964. osvojila zlato u štafeti 4 h 100 metara, te srebra na 200 metara i u skoku udalj, u Meksiko Sitiju 1968. zlato na 200 i srebro na 100 metara, a u Minhenu 1972. godine bronzu na 200 metara. Kubanac Alberto Huantorena trijumfovao je na 400 i 800 metara, a u ovoj drugoj disciplini oborio je svjetski rekord sa vremenom 1:43,50 minuta, dok je Amerikanac Edvin Mozes oborio svjetski rekord na 400 metara sa preponama (47,63 sekunde).

Osam "plavih" medalja

"Plavi" su u Montrealu nastupili sa 88 takmičara u 14 sportova: atletika, biciklizam, boks, vaterpolo, veslanje, jedrenje, kajak i kanu, košarka, plivanje, rvanje, rukomet, streličarstvo, streljaštvo i džudo. Medalje su osvojili kanuista Matija Ljubek (zlatnu i bronzanu), rvač grčko-rimskim stilom Momir Petković u kategoriji do 82 kg (zlatnu), košarkaši (srebrnu), bokser Tadija Kačar u polusrednjoj (srebrnu), rvač grčko-rimskim stilom do 57 kg Ivan Frgić (srebrnu), bokser Ace Rusevski u lakoj (bronzanu) i džudista Slavko Obadov u kategoriji do 80 kg (bronzanu).

Prvi jugoslovenski sportista koji je osvojio zlatnu olimpijsku medalju u takmičenju kajakaša i kanuista na mirnim vodama bio je kanuista Matija Ljubek. Na jezeru Kasitas, Ljubek je, mada nije važio za kandidata za trofeje, osvojio zlatnu medalju na 1.000 m (C-1), a zatim i bronzanu na 500 m (C-1). U trci na 1.000 m bio je jedini učesnik finala koji je u drugom dijelu staze veslao brže nego u prvom što mu je donijelo proboj sa četvrtog mjesta na prvo i zlato na grudima.

Drugi "plavi" zlatni olimpijac u Montrealu bio je rvač grčko-rimskim stilom Momir Petković, koji je bio bez premca u kategoriji do 82 kilograma. Na putu do najsjajnijeg odličja redom su padali Iranac Montazeralakzohur, Amerikanac Čendler, Čeboksarov (Sovjetski Savez), Rumun Enače, Janota (Čehoslovačka) i Bugarin Kolev.

Poslije sušnih igara u Minhenu četiri godine ranije ponovo su "plavi" košarkaši (Blagoje Georgijevski, Dragan Kićanović, Vinko Jelovac, Rajko Žižić, Željko Jerkov, Andro Knego, Zoran Slavnić, Krešimir Ćosić, Damir Šolman, Žarko Varajić, Dražen Dalipagić i Mirza Delibašić) stigli do srebrnog odličja. Na tom putu su izvojevali dvije važne pobjede. Prvo su savladali Italijane sa 88:87 iako su gubili većim dijelom meča i sa po 16 koševa razlike. Slična slika i u polufinalu. Sovjeti su imali 15 poena prednosti, ali na kraju trijumf Jugoslavije sa 89:84. U finalu su poraženi od nadmoćne selekcije SAD sa 74:95 (izgubili od Amerikanaca i u kvalifikacijama, 93:112).

Bojkot Moskve

Naredne, 22. Olimpijske igre održane su u Moskvi od 19. jula do 3. avgusta 1980. godine, koja je pobijedila u trci sa Los Anđelesom. Prvi i jedini put do sada američki sportisti nisu učestvovali na Igrama. Razlog je bio bojkot kojim je predsjednik SAD Džimi Karter htio da kazni Moskvu zbog Sovjetske intervencije u Avganistanu. Bojkotu su se pridružile i mnoge druge zemlje (Njemačka, Japan, Kanada - njih ukupno 58), ali ne i sve zemlje zapadne alijanse na koje je Karter računao. Mnoge su prepustile svojim sportistima, odnosno nacionalnim olimpijskim komitetima da odluče da li će putovati u Moskvu ili ne, tako da su u glavni grad Rusije došli Britanci, Francuzi i Italijani (njihove medalje propraćene su olimpijskom himnom i dizanjem olimpijske zastave).

Igre je otvorio predsjednik Sovjetskog Saveza Leonid Brežnjev, olimpijski plamen zapalio je košarkaš Aleksandar Belov, zakletvu u ime sportista položio gimnastičar Nikolaj Andrijanov, a u ime sudija rvački arbitar Aleksandar Medved. I pored velikog bojkota nastupilo 80 zemalja sa 5.179 takmičara (4.064 muškaraca i 1.115 žena), koji su se takmičili u 21 sportu i 203 discipline. Bilo je izdano 5.615 akreditacija za predstavnike medija. Medalje su osvajali predstavnici 36 zemalja, a najuspješniji su bili: SSSR 195 (80, 69, 46), Demokratska Republika Njemačka 126 (47, 37, 42), Bugarska 41 (8, 16, 17), dok je Jugoslavija sa 9 medalja (2, 3, 4) bila 14. u ukupnom bilansu medalja. Najveći junak igara bio je domaći gimnastičar Aleksandr Ditjatin, koji je postao i za sada ostao jedini sportista koji je na jednim igrama osvojio osam medalja (3, 4, 1). Zlato mu je pripalo u pojedinačnom i ekipnom višeboju, te za vježbu na krugovima, srebro je osvojio za nastupe na vratilu, razboju, konju sa hvataljkama i preskoku, a bronza mu je pripala za vječnu na parteru.

Košarkaši i košarkašice

Jugoslavija je u Moskvi nastupila sa 164 sportista u 17 sportova (atletika, biciklizam, boks, vaterpolo, veslanje, dizanje tegova, jedrenje, kajak i kanu, košarka, odbojka, plivanje, rvanje, rukomet, streličarstvo, streljaštvo, fudbal, džudo).
Zlatne medalje su osvojili bokser Slobodan Kačar u poluteškoj kategoriji i košarkaši (Andro Knego, Dragan Kićanović, Rajko Žižić, Mihovil Nakić, Željko Jerkov, Branko Skroče, Zoran Slavnić, Krešimir Ćosić, Ratko Radovanović, Duje Krstulović, Dražen Dalipagić, Mirza Delibašić). Srebrom su se okitili vaterpolisti (Luka Vezilić, Zoran Gopčević, Damir Polić, Ratko Rudić, Zoran Mustur, Zoran Roje, Milivoje Bebić, Slobodan Trifunović, Boško Lozica, Predrag Manojlović, Milorad Krivokapić), rukometašice (Ana Titlić, Slavica Jeremić, Zorica Vojinović, Radmila Drljača, Katica Ileš, Mirjana Ognjenović, Svetlana Anastasovska, Radmila Savić, Svetlana Kitić, Mirjana Đurica, Biserka Višnjić, Vesna Radović, Jasna Merdan, Vesna Milošević) i veslači, dubl-skul Zoran Pančić - Milorad Stanulov. Bronzama odličja pripala su košarkašicama (Vera Đurašković, Mirsada Bećirspahić, Jelica Komnenović, Mira Bjedov, Vukica Mitić, Sanja Ožegović, Sofija Pekić, Marija Tonković, Zorica Đurković, Vesna Despotović, Jasmina Perazić, Biljana Majstorović), veslačima, dvojcu sa kormilarom (Duško Mrduljaš, Zlatko Celent i Josip Reić), džudisti u kategoriji preko 95 kilograma Radomiru Kovačeviću i rvaču slobodnim stilom (do 68 kilograma) Šabanu Sejdiuu.

Zlatni bokser Slobodan Kačar u osmini finala pobijedio je Nasoroa iz Tanzanije prekidom u drugoj rundi, dok je u četvrtfinalu bio bolji na poene od Rusa Kvačadzea. Polufinalni meč sa Bauhom (DR Njemačka) prekinut je u drugoj rundi, a u finalu je na poene bio bolji od Poljaka Skžeča.

Košarkaši su u kavlifikacionoj grupi savladali Senegal sa 104:67, Poljsku 129:91 i Španiju sa 95:91, a u finalnoj Italiju 102:81, Kubu 112:84, Sovjetski Savez poslije produžetaka 101:91 (81:81) i Brazil sa 96:95. Sve to su začinili trijumfom u finalu nad Italijom od 86:77.

Nađa Komaneči

Rumunska gimnastičarka Nađa Komaneči bila je prava junakinja 21. Olimpijskih igara u Montrealu 1976. godine. Osvojila je tri zlatne (razboj, greda, višeboj pojedinačno) i po jednu srebrnu (višeboj ekipno) i bronzanu medalju (parter). Uz sve ove uspjehe bila je prva gimnastičarka koja je za svoju vježbu dobila čistu "desetku", za vježbe na gredi i razboju.

(Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.