Kulturne tekovine imperatora Proba

STARI SRPSKI VEK - ANTIČKA SRBIJA (17)

Na celom području antičke Srbije, najčešća su nalazišta grnčarije, među kojem su najlepši primerci posuđa od crveno pečene gline, gleđosani zelenom ili maslinastozelenom bojom, karakterističnom za Pomoravlje i Podrinje. Takođe, dosta je pronađeno ulomaka tzv. ranoslovenskih lonaca, čija je osobenost bila u ukrašavanju oboda krstom

Ceo prostor Srbije, u starom veku, bio je poprište sudara kulture i civilizacija mnogobrojnih naroda – otuda i bogatstvo arheoloških nalaza, koji kontrastno svedoče o burnoj povesti ovog dela Balkana, naseljenog još od davne preistorije kromanjoncima i grimaldincima. Prvu veliku seobu na ovaj prostor izvršiće arijevsko pleme Singa koji su, u IX, VIII, veku pre n. e, osnovali Singidavu, današnji Beograd. Za Singama na ovaj prostor dolaze Skiti, Tračani, Trako- Skiti, Trako-Kimeri (koji, kasnije, dobijaju zbirno ime Tribala), Dačani i Goti.

U gradu Svaču, koji je smešten na izlazu Drima iz klisure, pronađeno je liveno zarubljeno kupasto prstenje sa naglašenim ramenima, kao i ono glave ukrašene kružićima. Ovakvo prstenje je rašireno u susednim područjima Podrimlja, Povardarja i srpskog Podunavlja. Posebno se svojom lepotom ističe prstenje kružne glave, ukrašeno osmolistom ili obeleženo pentagramom. Na istom lokalitetu, pronađeni su ulomci lonaca ukrašenih na vratu i ramenu vodoravnim žljebovima i valovnicom.

Grob iznad koga je nađen novac cara Dioklecijana

U Ilovici, gde je bilo sedište Zetske episkopije, nalazila se i rimska banja-bolnica. Takvu namenu ove zgrade, koja je kasnije pretvorena u manastir, pokazuju uređaji za grejanje vode i zidova, ugrađeni u njene prostorije, od onih na obali do najvišeg dela, na kome je potom, izgrađena crkva. U oltarskom prostoru, izgrađenom na istočnom kraju velike rimske odaje, otkriven je grob sveštenomučenika, iznad koga je nađen novac cara Dioklecijana, u čije vreme je ovde izgrađeno lečilište. Moguće je da je i susedno Igalo, u rimsko doba bilo lečilište, sudeći po njegovom imenu – (L)igalo, jer se u njemu ležalo u lekovitom blatu.

Na celom području antičke Srbije, najčešća su nalazišta grnčarije, među kojem su najlepši primerci posuđa od crveno pečene gline, gleđosani zelenom ili maslinastozelenom bojom, karakterističnom za Pomoravlje i Podrinje. Takođe, dosta je pronađeno ulomaka tzv. ranoslovenskih lonaca, čija je osobenost bila u ukrašavanju oboda krstom. Trag ovih lonaca vodi preko Rumunije u Moldaviju.

Ipak, kao specifikum se ističu crepulje, originalna vrsta srpskog posuđa za spremanje hrane, koja je i danas u širokoj upotrebi – bolje reći, upotreba crepulja, na ovom prostoru, nije nikada ni prestajala. Starovekovne crepulje su male, prečnika retko većeg od 0,25 m. Po pravilu, nalažene su u gornjim arheološkim slojevima. Pravljene su gnječenjem gline sa dodatkom kalcita, ponekad i sa drobljenom grnčarijom i zrnima žitarica, a pečene su u smeđim i crvenkastim bojama.

Nizak rub, obično im je nalepljen na kružno dno; retko imaju više izvučen obod, od donjeg dela sloja. U Ilovici je pronađena, sa gornje strane, lepo poravnata crepulja, dok su, odozdo, upadljiva krupna i sitna zrna kalcita. Pečena je u prelomu crveno, odozdo oker, a sa gornje strane, u svetlosmeđoj boji.

Car Konstantin Veliki bogato ukrasio Naisus i Medijanu

Na mestu današnjeg sremskog sela Martinci postojalo je u antičko vreme naselje Budalija gde se, 200. g, rodio imperator Decije Trajan. Po piscima Aureliju Viktoru i Eutropiju, Trajan je bogato ukrasio svoje rodno mesto, izgradivši neku vrstu palate za pripadnike svoje tribalske, ali i senatorske porodice Mesijus. S druge strane, car Konstantin Veliki je zasigurno bogato ukrasio i dogradio Naisus i Medijanu, a pošto je u početku bio jedan od tetrarha, postojanje palate, u njegovom rodnom mestu, ne treba dovoditi u sumnju, ali konkretni arheološki dokazi za tako nešto još uvek ne postoje. Verovatno je ova palata u tursko doba razgrađena, a kamen prevezen u Carigrad, što je bila uobičajena turska praksa, upriličavana na većini antičkih lokaliteta.

Imperator Prob je jedan od retkih rimskih careva koji je imao velike zasluge za kulturno-civilizacijski napredak Srbije, ondašnjeg Ilirika. Rođen je u Sirmijumu, 232. g, kao Marko Aurelije, u porodici gradskog baštovana, tribalskog porekla. Od malih nogu je naučen da naporno radi. Posvetio se vojničkom pozivu, jer je jedino on, u tim vremenima, omogućavao uspešnu karijeru i eventualni uspon na društvenoj lestvici. Brzo se istakao, a njegov sugrađanin, imperator Aurelijan, veoma ga je cenio, postavivši ga za komandanta pretorijanskih kohorti, na dužnost koju je i sam vršio za vreme Klaudija II Gotskog, odakle se Prob vinuo da samih vladajućih struktura.

I današnji Beograd, rimski Singidunum, je imao imperatora, Jovijana (363-364), čija kratka vladavina nije ostavila nikakvoga traga u bogatoj rimskoj istoriji. Može se pretpostaviti da je ovaj car, u duhu važećih običaja, započeo izgradnju palate, baš kao i Licinije I (308- 324 ), rođen negde na prostorima današnje Timočke krajine. Za Viminacijum se ne može tvrditi da je imao carsku palatu, koju neki arheolozi vežu za cara Hadrijana, jer je ovaj bio svetski putnik i ratujući je obišao na hiljade gradova i gradića, od Britanije do Azije.

Viminacijum

U vreme Jovijana, glavni grad Mezije je bio Herreum Margi, današnja Ćuprija, dok Viminacijum nije imao status kolonije rimskih građana; spadao je u red municipijuma, kojih je bilo mnogo na teritoriji Imperije, a status kolonije je dobio posle Sirmijuma, 79. g, i Besijane (Donji Petrovci), 212. g. Viminacijum je nesumnjivo važan grad u rimskoj istoriji, ali ipak nije u rangu zvanične carske rezidencije - Sirmijuma. Ispod ovih palata, na ovim lokalitetima i dan-danas leži ogromno arheološko blago, koje čeka bolja vremena da, ponovo, izađe na svetlost dana.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.