Karl Bilt -ZADATAK MIR - BiH nikada nije bila samostalna država

Poigravati se mišlju o jednoj samostalnoj Bosni, to su svi morali znati, bilo je poigravati se s vatrom. Unutar zemlje je zacijelo bilo onih koji su forsirali to pitanje.

Poslije Drugog svetskog rata u Jugoslaviji, pet od njenih šest republika imalo je jednu dominantnu nacionalnost (!). Ko je sve imao pretenzije u Bosni i Hercegovini

Bosna je uvek ležala između hrvatskih i srpskih ambicija, ali isto tako i između kulturnih strujanja sa svih mogućih strana. Trgovački grad Ragusa - sadašnji Dubrovnik - dole na obali, jaka pravoslavna strujanja u Srbiji, katolička strujanja sa bazom u Zagrebu i habzburškom Beču, a naročito muslimanska, unutar Otomanskog carstva.

Bosna nikada, ako ne zalazimo duboko u potpuno drugačije državne oblike srednjeg veka, nije bila samostalna država, ali je, pak, kao administrativna jedinica unutar otprilike današnjih granica imala dosta velik istorijski kontinuitet. Vrhovna vlast je, međutim, uvek bila na nekom drugom mestu. Tokom gotovo petsto godina bio je to Konstantinopolj, zatim gotovo pedeset godina Beč, nakon toga uglavnom Beograd, s izuzetkom Drugog svetskog rata, kada je to bio Zagreb. Sarajevo je uvek bilo grad u jednoj zemlji koja se nalazila u širem kontekstu.

Upravo zbog toga je bilo moguće rešiti komplikovane odnose sa vlašću koji su proizilazili iz kulturne podele zemlje na razne grupe. Da je vrhovna vlast ležala u samoj zemlji, postojao bi rizik da bi konkurencija i borba za tu vlast uništili suživot između različitih grupa.

Dominantna nacija

Kada je nakon Drugog svetskog rata stvarana Jugoslavija, pet od njenih šest republika imalo je jednu dominantnu nacionalnost. Izuzetak je bila Bosna. Hrvati, katolici i Srbi, pravoslavci su dobro definisane grupe. S bosanskim Muslimanima je stvar bila drugačija. Njih su dugo vremena smatrali ili Srbima ili Hrvatima koji su prešli na drugu veroispovest, a taj pokušaj da se Muslimani opišu kao "u stvari" Srbi ili "u stvari" Hrvati je, naravno, bio deo napora obe grupe da uspostave svoju dominaciju i snagu ne samo u Bosni, već i u celom južnoslovenskom području.

Sa pre svega srpske strane se o Muslimanima ponekad govorilo kao o "Turcima". To je, međutim, pogrešno. Tu se radi o južnim Slovenima koji su kroz različite istorijske okolnosti postali Muslimani, na isti način na koji su drugi južni Sloveni postali katolici ili pravoslavci. U Otomanskom carstvu je bilo različitih prednosti koje su bile povezane s pripadništvom islamu, između ostalog se tu mogu spomenuti poreske olakšice, i islam je prilično brzo postao dominantna dogma u gradovima i slojevima koji su upravljali. U odnosu između muslimana i pravoslavaca u Bosni još uvek je prisutan element sukoba između onih koji upravljaju i onih kojima neko upravlja.

Za razliku od srpske i hrvatske nacije koje su se definisale kroz svoju religiju i celu kulturnu tradiciju koju ta religija predstavlja, Muslimani kao nacija i nacionalnost dugo vremena nisu bili definisani po istim tim osnovama. Ali, tokom celog posleratnog perioda kod Muslimana je postojala snažna težnja da budu priznati i smatrani za odvojenu naciju u Bosni na isti način na koji su to bili i Srbi i Hrvati. To će postepeno i uspeti. Tokom poslednjih jugoslovenskih decenija Muslimani su se službeno pojavili kao nacija koja je bila istog karaktera kao i Srbi ili Hrvati. Bila je to promena koja će biti od velikog značaja za budućnost.

Širenje konflikta

Sve tri grupe naroda imaju različite pretenzije na Bosnu. Hrvatska strana smatra da su Muslimani "u stvari" Hrvati, a ambicije koje ta strana ima odrazile su se tokom Drugog svetskog rata u obliku hrvatske države koja je obuhvatala i Bosnu. Sa srpske strane se obično ukazuje na to da su Srbi dugo vremena bili najveći i dominantni narod u zemlji, što je, međutim, promenjeno kombinacijom genocida u Drugom svetskom ratu i iseljavanja u Srbiju iz ekonomskih razloga. Muslimanska strana nije sebe smatrala samo dominantnom grupom u zemlji, već i grupom čije su pretenzije na Bosnu jače, s obzirom na to da Muslimani nisu imali nikakvu drugu državu u regionu s kojom bi se mogli identifikovati.

Na samom početku drame raspada Jugoslavije postalo je jasno da će Bosna biti odlučujući problem, a pretnja je, u stvari, dolazila iz dva različita pravca.

Delom od većeg konflikta između Srba i Hrvata, prvenstveno u unutar hrvatskih republičkih granica. Nije se moglo sprečiti da se taj konflikt proširi i na Bosnu, naročito zbog toga što nije bilo moguće uspostaviti područje pod srpskom kontrolom unutar Hrvatske, bez iste takve kontrole na području koje je ležalo između toga područja i same Srbije.

A, delom i zbog teškoća koje bi nastale u vezi sa izgradnjom nezavisne i samostalne strukture bosanske vlasti koja bi bila u potpunosti prihvaćena od strane sva tri naroda i koja prvi put u istoriji ne bi bila deo jedne veće celine.

Ali, u prvom redu će se međunarodna zajednica shvatati kao ta koja je forsirala težnje za samostalnošću. Kada je međunarodna zajednica na dnevni red iznenada stavila pitanje samostalnosti svih jugoslovenskih republika, onima koji su se bojali posledica bilo je teško da se tome suprotstave. A, nije bilo ni sigurno da je postojala neka realna i adekvatna alternativa opasnoj samostalnosti u pravcu koje se, spotičući se, kretalo.

                                              (Kraj)

Ratno stanje

Od subote u "Glasu Srpske" novi feljton po knjizi Džejmsa Rajzena RATNO STANjE - Tajna istorija CIA-e i Bušove administracije. Džejms Rajzen je publicista i novinar "Njujork tajmsa". Ova knjiga, kao i mnogi Rajzenovi tekstovi koji su joj prethodili, pobudila je velike kontroverze i interesovanje. U radu na knjizi sarađivali su brojni anonimni bivši i sadašnji zvaničnici Bušove administracije, ponekad uz veliki lični rizik.   

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.