IDEOLOGIJA NOVOG DOBA - Dihotomije Novog doba pre

Lijepa i umirujuća sređenost u oblasti nauke XIX vijeka ustupila je mjesto gradilištu na kojem se sve ruši i gdje vladaju ideje koje su, najblaže rečeno, zbunjujuće: haos, teorija katastrofe, stvaralački nered, nerazdvojivost", samoorganizovanje složenost...

Zdrav razum, na koji utiče "paradigma razdvojenosti", zamišlja suštinsko tkivo materije kao nešto isprekidano, kao usitnjenu stvarnost sastavljenu iz izdvojenih dijelova koji stoje jedan kraj drugog, poput elemenata mozaika 

***************************** 

Iako Novo doba smatra sebe religijskom istinom, njegovi koreni su, u stvari, u nauci. Ono se predstavlja kao naučna sinteza. Polazna tačka te sinteze je stav da savremena nauka prolazi kroz krizu koja se ogleda u osporavanju metoda koji su, još od vremena Galileja i Dekarta, omogućili napredovanje nauke. Pojmovi determinizma, reda i jednostavnosti čine se prevaziđenim. Lepa i umirujuća sređenost u oblasti nauke XIX veka ustupila je mesto gradilištu na kome se sve ruši i gde vladaju ideje koje su, najblaže rečeno, zbunjujuće: haos, teorija katastrofe, stvaralački nered, nerazdvojivost", samoorganizovanje, složenost... Kakva je suštinska priroda stvarnosti? Šta čini svemir? Šta znače kvantni paradoksi? Na ta suštinska pitanja trenutno nema odgovora. Nasuprot toj nauci, koja prolazi kroz iskušenja sumnje i razdirućih promena, i koja svojim napredovanjem izgleda da pomera granice našeg neznanja, Novo doba donosi izvesnosti. Potrebno je, objašnjava ono, da se nauka rekonstruiše na novim osnovama.

Prepreke u razvoju nauke

Za to će, u samom početku, biti potrebno da se raskine s načelima klasične nauke, posebno s pozitivizmom i determinizmom. Sa stanovišta Novog doba, očigledne dihotomije (materija nasuprot života i svesti) biće ubuduće značajna prepreka razvoju nauke. Kako se klasični racionalizam trudio da iščisti svest, tu svest ubuduće treba smatrati radnom idejom, kao što smo to već ranije videli.

Potrebno je ponovo uspostaviti dijalog između razuma i iracionalističkih tokova koji, već tri veka, opstaju na marginama zvanične nauke. Novo doba smatra da se mnogo može naučiti od pokreta kao što su renesansni vitalistički naturalizam (kog je diskvalifikovao Galilejev i Dekartov mehanicizam), Sturm und Drang ili transcendentalizam. Sturm und Drang (nazvan po jednoj tragediji Fridriha Maksimilijana Klingera) jeste nemačka književna škola nastala krajem XVIII veka kao reakcija na racionalističku filozofiju prosvetiteljstva i koja je pripremila teren za romantizam.

Transcendentalizam je američki filozofski pokret koji polazi od antiracionalizma i antideterminizma. Osnovali su ga 1836. Henri Dejvid Toro, Ralf Voldo Emerson i Lujza Mej Olkot i on propoveda panteistički monizam u kome Novo doba prepoznaje neke od svojih osnovnih opredeljenja: "Svet je", pisao je Emerson, "proizvod jedne jedinstvene volje, jednog jedinstvenog duha, i taj duh se nalazi svuda, u svakom Sunčevom zraku, u svakom talasiću na površini vode."

Pored toga, treba tražiti dodirnu tačku između najnovijih otkrića u oblasti fizike i istočnjačkih tradicija. U tom kontekstu treba pomenuti ime Fritjofa Kapre, jednog od čelnika Novog doba, Fritjof Kapra je nuklearni fizičar koji je 1974. napisao značajnu knjigu pod nazivom Tao fizike, u kojoj je izneo tvrdnju da su otkrića kvantne fizike i istočnjačka mistika u saglasju.

Podsticaj da se prevaziđe akademski racionalizam, spremnost da se u nauku uvrste načini mišljenja koja se obično smatraju nenaučnim i, uopšteno gledajući, namera da se pomire sadašnjost i tradicija, sve to oduševljava duhove i doprinosi širenju broja pristalica Novog doba.

Temeljac novog učenja

Ako se predstavlja kao "spasilac nauke", u smislu da joj donosi otkriće novog uzora, Novo doba, zauzvrat, oseća potrebu za naukom kako bi taj uzor potvrdilo. Jer, njemu je stalo da teoriji holizma, koja čini kamen temeljac njegovog učenja, da naučni legitimitet.

Napomenimo najpre da se holistička vizija sveta pojavila u epistemološkom kontekstu koji joj potpuno odgovara. Već nekoliko decenija egzaktne, prirodne i društvene nauke pokazivale su naklonost prema celini tog sistema na račun njegovih delova. Generalno posmatrano, one veći značaj pridaju celini strukture nego njenim delovima, što se ogleda u uvođenju pojma organizacije u biologiji, u kibernetici i nauci o mašinama, u strukturalizmu, teoriji polja u sociologiji, u geštaltu u psihologiji, u opštoj teoriji sistema (posebno uzimajući u obzir pionirski rad Ludviga fon Bertalanfija), u teorijama složenosti itd. Time što Novo doba mnogim obrazovanim duhovima izgleda kao kruna nastojanja savremene nauke stvorena je i intelektualna klima koja odgovara holističkoj viziji.

Novo doba se ne usteže da dokaze za holističku viziju traži u atomskoj fizici. Posebno se interesuje za sadašnje dovođenje u pitanje samog pojma predmeta. Atomska fizika smatra da odvojeni posebni entiteti u stvari ne postoje. Zdrav razum, na koji utiče "paradigma razdvojenosti", zamišlja suštinsko tkivo materije kao nešto isprekidano, kao usitnjenu stvarnost sastavljenu iz izdvojenih delova koji stoje jedan kraj drugog, poput elemenata mozaika. To znači da u meri u kojoj prodiremo u suštinu stvarnosti prestajemo da se bavimo stvarnostima te vrste. Materijalni entiteti, čije se mesto može odrediti, to jest ustanoviti, posredstvom preciznih prostornih koordinata, gube se u energetskom polju koje obuhvata ceo svemir.

                            (Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.