GEOPOLITIKA SRBIJE - Rat prouzrokovale nove republičke vojske

Kada je građanski rat započeo 1991, aparat stvoren poslije 1945. prešao je pod kontrolu bilo republika, bilo lokalnih vođa. Poslije NATO bombardovanja Srbije u trajanju od 79 dana, vojska je imala malo gubitaka, ali njeno povlačenje iz Kosmeta najavilo je nekoliko vojnih uzmicanja.

Kumanovskim sporazumom juna 1999. više od 20.000 vojnika KFOR-a dobilo je zadatak da brani teritoriju pokrajine, a od naredne godine Vojska Jugoslavije morala je da se vrati iz oblasti svog garnizona na Prevlaci, na granici s Hrvatskom

**********************

Teritorijalna odbrana i podele u okviru Vojske Jugoslavije 1991 - 1995. objašnjavaju mnoge faktore ratova u Hrvatskoj i Bosni devedesetih godina. Pre svega, svaka zaraćena strana, kako Srbi, tako i Bošnjaci i Hrvati, lokalno je raspolagala sredstvima za dugo ratovanje i otpor. Dakle, kada je građanski rat započeo 1991, aparat stvoren posle 1945. prešao je pod kontrolu bilo republika, bilo lokalnih vođa. Tako nije iznenađujuće nicanje hrvatske nacionalne garde od proleća 1991, niti nepopustljivost bošnjačkog otpora u Sarajevu od leta 1992. Uzimajući kao primer hrvatsku vojsku, francuski ministar spoljnih poslova još je 1971. upozorio da Hrvatska u to vreme može da računa na 110.000 ljudi pod oružjem, što je izazvalo bojazan Mike Tripala, generalnog sekretara Saveza komunista Hrvatske u vreme tzv. hrvatskog proleća u Zagrebu.

Globalizacija vojske

Postojanje teritorijalne odbrane, lokalno organizovanih oružanih snaga, objašnjava činjenicu da je vođa bosanskih Srba Radovan Karadžić, uživao značajnu podršku u srpskim četvrtima Sarajeva. Bombardovanja centra grada delo je srpskih seljaka-vojnika dobro naoružanih i uverenih da u jednom rovovskom ratu brane svoju teritoriju. Drugo, organizacija unutar teritorijalne odbrane išla je na ruku protivprirodnim lokalnim savezima: tako se bosanski Musliman Fikret Abdić borio protiv svojih jer je u bihaćkom džepu više voleo da se udruži sa Srbima. Treće, razumevanje eksplozije nasilja između 1991. i 1995. moguće je samo vraćanjem na tu usitnjenost jugoslovenskih oružanih snaga. Kada je sukob buknuo 1991. u Sloveniji, šef vojske general Kadijević, poštovao je krhku ravnotežu među republikama i da je ne bi poremetio, odlučio je da povuče svoje trupe izolovane i opkoljene žandarmerijom u Sloveniji, umesto da poštuje nepovrediv princip svake vojske da brani spoljne granice. Ali, podele unutar JNA između centrifugalnih sila i nosilaca centralizma unele su letargiju koju su iskoristile paravojske. U borbama oko Vukovara 1991. JNA je tukla hrvatske snage, ali iza nje je prošla paravojska, nažalost čuvenog, Arkana koji je izvršio najgora pljačkanja civila. Oko Knina, srpsko stanovništvo je u početku konflikta slavilo podvige kapetana Dragana, videći u njima nastavak pravih hajdučkih akcija. U krajinama, bosanskoj i hrvatskoj, Vojska Jugoslavije predvođena generalima koji su tražili prekid neprijateljstava, izdala je naređenje svojim trupama da se povuku početkom avgusta 1995. dozvolivši hrvatskoj vojsci da zauzme čitavu regiju.

U okviru globalizacije vojski, ne postavlja se više pitanje veza između vojne i civilne vlasti onako kako se to postavljalo pod Miloševićevom vlašću, već usaglašenosti ili neusaglašenosti s međunarodnim normama. Posle NATO bombardovanja Srbije u trajanju od 79 dana, vojska je imala malo gubitaka, ali njeno povlačenje iz Pokrajine Kosovo i Metohija najavilo je nekoliko vojnih uzmicanja. Kumanovskim sporazumom juna 1999. više od 20.000 vojnika KFOR-a dobilo je zadatak da brani teritoriju Kosova i Metohije, a od naredne godine Vojska Jugoslavije morala je da se vrati iz oblasti svog garnizona na Prevlaci, na granici s hrvatskom. Posle oktobra 2000. i pobede liberalnih demokrata, neka vrsta revanša prema braniteljima srpskog suvereniteta izgleda da je bila nit vodilja pobedničkih snaga rata vođenog 1999. Pod veoma jakim pritiskom međunarodne zajednice i naročito Sjedinjenih Država koje vezuju dobijanje kredita za izručivanje ratnih zločinaca, srpska vlada svake godine mora da izruči nekoliko generala. Generali Krstić, Pavković i Perišić, koji su 1999. branili teritoriju Kosova i Metohije, odvedeni su u zatvor u Hagu pošto su ih uhapsile revnosne policijske snage. Ove su čak morale, uz pomoć Interpola i pod pritiskom međunarodne zajednice, da uhapse Čedomira Brankovića u Bugarskoj maja 2005. Taj oficir bio je član delegacije Vojske Srbije i Crne Gore u poseti ovoj zemlji, a gonio ga je jedan hrvatski sud zbog ratnih dela u zapadnoj Slavoniji 1991.

Podjela po jezicima

Ironija istorije jeste u tome što je Branković bio jedini koji je preživeo masakr oficira koji je počinila hrvatska vojska nekoliko sedmica pre inkriminisanih dela. No, lista begunaca koji su učestvovali u ratu na Kosovu, a koje treba izručiti, još je duža, sadrži bar 30 generala. Evroatlantska integracija traži, osim hapšenja ovih generala, da se udalje pristalice bivšeg režima. Šef kontrašpijunaže general Aca Tomić smenjen je 2003, a general Ninoslav Krstić koji se proslavio u antiterorističkim borbama, penzionisan je sa 150 pukovnika u avgustu 2003.

Treba znati da osim srpskog postoje u Srbiji mnogi drugi jezici, često sa statusom službenog jezika. Među najpoznatijim su albanski, mađarski i romski, koji imaju status nacionalnog jezika: dovoljno je da u nekom mestu većina stanovnika govori tim jezikom da bi on bio u redovnoj upotrebi u školi i administraciji. Dalje, zbog titoističkog nasleđem, mnogi listovi i radio stanice koji koriste ove "nacionalne" jezike, rašireni su po čitavoj teritoriji Srbije. Na unutrašnjem nivou, govorni jezici onih koje Ustav zove "manjinama", sačuvani su: oni se mogu koristiti za vreme praznika ili na političkim skupovima.

 Tako u Skupštini Vojvodine, bar pet jezika ispisano je nad vratima i u upotrebi su (s direktnim prevodom na debatama): srpski, mađarski, slovački, rumunski i rusinski. Ova politika jezičke emancipacije autentična je crta internacionalističkog komunizma. Po ugledu na SSSR gde je Gruzijac Josif V. Džugašvili (Staljin) između dva rata omogućio priznavanje jednog minornog jezika - tatarskog, ili stvaranje - beloruskog, Hrvat Josip Broz Tito podsticao je pojavu novih jezika: makedonskog - pedesetih godina, ili obnovu starijih jezika - bosanskog, sedamdesetih godina.

(Nastaviće se)

Vezani tekstovi:

1. GEOPOLITIKA SRBIJE - Mala zemlja u Evropi ili regionalna sila

2. GEOPOLITIKA SRBIJE - Srbija na uzburkanom balkanskom tlu

3. GEOPOLITIKA SRBIJE - Obnavljanje istorijskih veza sa susjednim državama

4. GEOPOLITIKA SRBIJE - Drina vjekovima bila prelomna linija

5. GEOPOLITIKA SRBIJE - Kraljevstvo Nemanjića moćna srpska država

6. GEOPOLITIKA SRBIJE - Kosovo i Metohija otvorena rana Srbije

7. GEOPOLITIKA SRBIJE - Nacionalni interesi u vjerskim tumačenjima

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.