GEOPOLITIKA SRBIJE - Kosovo i Metohija otvorena rana Srbije

Slogani "Kosovo republika" i "Živeo Enver Hodža" izražavali su zahtev za stvaranjem republike koja bi okupila sve Albance Kosova i Metohije kao i Makedonije.

U zimu 1985 - 1986. godine peticiju s više od 60.000 potpisa Srba i Crnogoraca donijela je jedna delegacija u Saveznu skupštinu, a srpski intelektualci prvi put su ukazali na genocid koji se vrši nad nealbanskim stanovništvom

**********************

Posle prvih sukoba na Kosovu i Metohiji između, albanskih radikalnih grupa i srpske policije (1968) i Titovog suzbijanja snažnih hrvatskih zahteva za autonomijom (1971), organi onoga što je postalo Savez komunista Jugoslavije, odlučili su da poremete ravnotežu vlasti unutar jugoslovenske federacije. Bolno pitanje za Srbiju posle Ustava iz 1974. ležalo je u slaboj brojčanoj zastupljenosti u saveznim političkim instancama. Centralna Srbija sa 5,8 miliona stanovnika osamdesetih godina, imala je onoliko predstavnika, delegata, koje su birale lokalne komunističke partije - koliko i Crna Gora sa 615.000 stanovnika. Unutar same Srbije, autonomne pokrajine imale su svoje sopstvene predstavnike u saveznim organima: u Savezu komunista Jugoslavije, gotovo isti broj delegata kao i Srbija, a u Saveznoj skupštini nešto manji broj - 20 za obe pokrajine, u odnosu na 30 iz Srbije, delegiranih u Savezno veće. U stvari, konfederalna orijentacija Jugoslavija posle 1974. bila je učvršćena praksom donošenja odluka, koja je prednost davala konsenzusu i dopuštala pravo veta raznim delovima federacije.

Konfederacija Jugoslavija

... Takva organizacija Jugoslavije u formi konfederacije pogoršala je srpsko pitanje, jer Srbi koji su živeli izvan Republike Srbije našli su se odjednom kao sekundarni narod u republikama koje otada imaju jednak status kao i federacija. Treba znati da je posle 1945. šest većinskih naroda imalo viši status od brojnih "narodnosti", u stvari manjina: no autonomizacija republika 1974. stavlja barijeru između Srba iz Srbije i ostalih. Zato su srpske vođe od sredine sedamdesetih godina branile federalno jedinstvo, što je u njihovim očima bio jedini način da srpski narod ostane vezan za svoju maticu, da zadrži status naroda i da živi u Jugoslaviji.

... Slogani "Kosovo republika" i "Živeo Enver Hodža" izražavali su zahtev za stvaranjem republike koja bi okupila sve Albance Kosova i Metohije kao i Makedonije. Albance na Kosovu i Metohiji godinama je, u stvari, podržavao komunistički vođa susedne Albanije, Enver Hodža koji je bio naklonjen albanskoj emigraciji na Kosovu i Metohiji i čvrsto podržavao slanje instruktora iz Albanije. To će u kulturnom smislu približiti Albance na KiM i one u Albaniji, mada do tada nisu imali iste tradicije. Pre svega, ideja da granica između Albanije i Jugoslavije može biti dovedena u pitanje, činila je svoje. Ne treba zaboraviti da je 1947. Titova i Hodžina zamisao o balkanskoj federaciji uključivala i Albaniju. Jugoslovenske vođe oduvek su smatrale Albaniju predodređenom da se vrati u proširen balkanski prostor.

Taj osećaj nadmoći kod albanskih rukovodilaca na Kosovu i Metohiji posle 1974. objašnjava se pre svega time što su postali većina u državnim strukturama i tako zadovoljili nacionalne frustracije iz prošlosti. U stvari, kod Albanaca na Kosovu i Metohiji šezdesetih godina razvio se jak osećaj inferiornosti, iz više razloga. Nivo obrazovanja i razvoja bio je najniži u Jugoslaviji, dok je istovremeno albansko stanovništvo ubrzano raslo. Ali vrlo brzo u državnom i partijskom rukovodstvu na Kosovu Albanci su postali većina. Tako je Savez komunista Kosova koji je 1945. bio 60% srpski, 1981. postao 70% albanski; prvo promovisanje na fakultetu u Prištini 1974. činila je većina albanskih lekara. Taj preokret od situacije kad su bili manjina do jake pozicije na svim odgovornim mestima, odigrao se tako brzo da je nacionalna ideja služila kao glavni reper. Snaga tog pokreta čak je i komunističkim analitičarima ukazala na opasnost koja bi mogla nastati ako Albanci poistovete teritoriju i nacionalnu ideju...

Genocid u pokrajini

U stvari, želja za potpunom nezavisnošću, navešće Albance na Kosovu i Metohiji da zahtevaju više. Pored toga, formiranje velikog broja albanskih kadrova u oblasti društvenih nauka, koji nisu nalazili posao u srpskoj pokrajini, doveo je do nezaposlenosti nekoliko hiljada mladih intelektualaca. Osuđeni zbog jezičke barijere da ostanu u rodnoj pokrajini, mladi Albanci na Kosovu i Metohiji preokrenuli su svoje socijalno nezadovoljstvo u nacionalnu frustraciju. Od 1975. pet Albanaca bilo je zatvoreno zbog "agitovanja protiv teritorijalnog integriteta Jugoslavije. Ali, naročito se 1981. ispoljilo albansko pitanje tokom čestih nemira i njihovog gušenja od strane policije.

Od 1982. peticija s potpisima 79 Srba i Crnogoraca s Kosova i Metohije, upućena je saveznim vlastima, tražeći efikasniju zaštitu od albanskih pritisaka. U zimu 1985 - 1986, novu peticiju s više od 60.000 potpisa Srba i Crnogoraca, donela je jedna delegacija u Saveznu skupštinu, a srpski intelektualci po prvi put su ukazali na genocid koji se vrši nad nealbanskim stanovništvom. Srpska pravoslavna crkva angažovala se takođe u odbrani Kosova i Metohije kao glavnog mesta kolektivnog pamćenja srpskog naroda.

Sveštenici kao Atanasije Jevtić ili Amfilohije Radović objavljivali su apele u štampi Srpske pravoslavne crkve, gde su ukazivali na "zločine" koje su počinili albanski "separatisti": uništenje pravoslavnih crkava i progon Srba na Kosovu i Metohiji. Njihova strepnja poticala je iz činjenice da su Srbi na Kosovu i Metohiji bili bez solidne zaštite, s obzirom na to da Republika Srbija nije mogla da se umeša u situaciju u kojoj se našla njena manjina u Pokrajini. U stvari, nju po Ustavu štite pokrajinska policija i sudstvo. No, te dve institucije već od reformi 1968. bile su po sastavu albanske, a posle 1974. više nisu morale Beogradu polagati računa: u slučajevima zlostavljanja sve je bivalo regulisano u okviru Pokrajine.

(Nastaviće se)

Vezani tekstovi:

1. GEOPOLITIKA SRBIJE - Mala zemlja u Evropi ili regionalna sila

2. GEOPOLITIKA SRBIJE - Srbija na uzburkanom balkanskom tlu

3. GEOPOLITIKA SRBIJE - Obnavljanje istorijskih veza sa susjednim državama

4. GEOPOLITIKA SRBIJE - Drina vjekovima bila prelomna linija

5. GEOPOLITIKA SRBIJE - Kraljevstvo Nemanjića moćna srpska država

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.