GEOPOLITIKA SRBIJE - Drina vjekovima bila prelomna linija

Srbi se nastanjuju na teritoriju koja ide od Dunava ka Jadranu, ali istočno od granice koja deli Zapadno i Istočno rimsko carstvo.

Ćirilica, pismo zasnovano na grčkom alfabetu, ali sa slovenskim suglasnicima, od kada se koristi za prevođenje svih religijskih tekstova, postaje razlog glavne lingvističke podjele između Srba i Hrvata

*****************************

Od IV veka pre naše ere, Iliri, zatim Kelti, naseljavali su teritorije između Dunava i Morave. Rimljani, privučeni metalima i robljem, trebalo je da se bore tri veka da bi se konačno nastanili na Balkanu. Iliri su bili savladani 9. godine naše ere, a prokonzul Kras (Prasus) smestio se 29. godine na istoku sadašnje Srbije. U toku četiri veka Rimljani su izgradili akvadukte, mostove i utvrđenja duž Dunava koji je delio provinciju Meziju od oblasti nazivanih varvarskim. Dve rimske legije dugo su ostale u službi na Dunavu: IV Flavia u Singidunumu (Beograd) i VIII Avgusta u Viminacijumu (Kostolac).

Godine 395. podela Rimskog carstva na Istočno i Zapadno postepeno će doneti nepovratan rascep. Car Konstantin, rođen u Nišu (Naissus), za glavni grad izabrao je 315. Konstantinopolj, što je na dug period usmerilo stanovništvo ka vizantijskom svetu. Druga posledica bila je teritorijalna: granica između Istoka i Zapada polazila je između sadašnjih granica Albanije i Crne Gore, pela se do Srema (Sirmium) na severu i nastavljala se zatim prema istoku linijom Save i Dunava. Može se reći da će od tog momenta Srbi i Crnogorci pripasti istočnim političkim entitetima. Zanimljivo je konstatovati da je granica između dva carstva već tada bila reka Drina, koja deli sada Bosnu i Hercegovinu od Srbije, zatim Sava do svog ušća u Dunav.

Balkan sudbina Slovena

...Nasrtaji Gota, Avara i Huna na tu granicu kod Dunava, posle tri veka neprestanih upada, završili su rušenjem rimske vlasti. Počev od VI veka naše ere, tokom sledeća tri veka, Južni Sloveni iz današnje Poljske i Ukrajine, došli su na Balkan i naselili čitavu oblast. Ova indoevropska plemena poreklom sa Kavkaza ili iz srednje Azije, najpre su se smestila u zoni između Odre i Dnjepra. Godine 626. vizantijski car Heraklije, da bi izašao na kraj s Avarima, stvara savez s dva naroda nastanjena na Karpatima, Srbima i Hrvatima. Srbima je tada baza bila u "beloj Srbiji", danas Saksoniji i Lužicama: nazivani su još i Sorabima, a Sorabi iz Lužica kao potomci Srba, sačuvali su ime - "srpsko". Ovi Srbi su pastirski narod koji već tada živi podeljen na više plemena, bez jedinstvene komande.

Dvostruka je posledica njihove migracije ka jugu. Srbi se nastanjuju na teritoriju koja ide od Dunava ka Jadranu, ali istočno od granice koja deli Zapadno i Istočno rimsko carstvo. Pre svega, posle evangelizacije grčkih sveštenika Ćirila i Metodija, oni će pripasti hrišćanskom prostoru pod vizantijskom kontrolom, a posle šizme 1054. pravoslavnoj veri. Ćirilično pismo i crkvenoslovenski do danas ostaju kako religijska tako i naučna kulturna baština istočnih balkanskih Slovena. Ćirilica, pismo zasnovano na grčkom alfabetu, ali sa slovenskim suglasnicima, od tada se koristi za prevođenje svih religijskih tekstova, i postaje razlog glavne lingvističke podela između Srba i Hrvata.

Prva srpska kneževina rođena je sredinom IX veka, u trenutku kad župan Vlastimir koristi pobedu nad Vizantincima kako bi stvorio državu, ujedinjujući feude koji su učestvovali u borbi. Vlastimir i njegovi naslednici pristali su na vernost vizantijskim carevima, ali je za uzvrat Raška - ova nova država koju je Vlastimir stvorio - postala sedište glavnog suda pravde na Balkanu. U IX veku, ovom državom bile su obuhvaćene teritorije današnje južne i zapadne Srbije, deo Bosne i Crna Gora. izvan Vlastimirove države, srpske kneževine bile su organizovane na feudalnom principu i teritorijalno veoma ograničene. Kneževi su svoj autoritet zasnivali na viteštvu, a granice njihovih vlastelinstava menjale su se u zavisnosti od lokalnih savezništava.

Vladavina carevina

Srpskim kneževima dugo su posle, tokom kasnog srednjeg veka, vladale slovenske carevine. Bugarsko carstvo cara Simeona (893-927) obuhvatilo je današnju Srbiju, Crnu Goru i veliki deo Makedonije. Zatim je car Samuilo (991-1014) proširio svoje carstvo na srpske zemlje u Bosni i smestio je svoj glavni grad u Ohrid u Makedoniji. Posle Bugarske, Vizantija je pretendovala na srpske feude. Godine 1014. vizantijski car Vasilije II pobedio je Bugare i zauzeo deo srpskih zemalja, u prvom redu onih istočno od Drine.

Ali polovinom XI veka, slabljenje Vizantijskog carstva i "nestanak" bugarske konkurencije, doveli su dotle da Srbi prošire svoje teritorije. Pored Raške, nove kneževine nikle su zapadno od Drine: Humska oblast kao i Zeta gde će nastati Crna Gora. Knez Mihailo vladao je Zetom od 1051-1081. i pošto ga je papa Grigorije VII krunisao, 1077. postao je prvi srpski kralj. Nekoliko godina kasnije, uz podršku pape, župan Vladimir I Vojisavljević stvara kratkotrajnu Zetsku kraljevinu. Njih dvojica uspjeli su da okupe više srpskih plemena iz oblasti Duklje (jug današnje Crne Gore). Ali, posle Vladimirove smrti, kraljevina Zeta se raspala i zamenili su je feudi koji su se iscrpljivali unutrašnjim borbama. Ali, najinteresantnije je to da su krajem XI veka zetski kneževi vodili antivizantijsku politiku približavajući se Normanima i katoličkoj biskupiji u Hrvatskoj, no nisu računali na akcije raških gospodara. Godine 1185. Zetu je osvojio Stefan Nemanja, veliki župan Raške.

Tako su se Vizantinci i ne znajući angažovali u započinjanju procesa integracije srpskih teritorija. Ali, krajem XI veka još ne postoji ujedinjena srpska država s dobro utvrđenim granicama: to je ono oko čega će se Nemanjići založiti.

(Nastaviće se)

Vezani tekstovi:

1. GEOPOLITIKA SRBIJE - Mala zemlja u Evropi ili regionalna sila

2. GEOPOLITIKA SRBIJE - Srbija na uzburkanom balkanskom tlu

3. GEOPOLITIKA SRBIJE - Obnavljanje istorijskih veza sa susjednim državama

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.