Ekonomska i socijalna slika Republike Srpske (XI)

Život između planine i ravnice

Nevesinju su blizu more, planine i ravnice. Nekadašnju tekstilnu industriju zamjenjuje poljoprivreda. Polovina svršenih srednjoškolaca nađe posao u svojoj opštini. Kako živjeti na velikom kraškom polju? Izgradnjom koridora 5C Nevesinje će biti bliže Evropi. U nevesinjskim preduzećima oko 2.200 radnika

U brdsko-planinskom rejonu visoke Hercegovine, sa prosječnom nadmorskom visinom od 860 metara, smjestila se opština Nevesinje, istočno od Mostara.

Nadvisuju je planine Velež, Crvanj, Crna Gora, Sniježnica, Bjelasica. Tu je veliko kraško polje površine 17.000 hektara, kuda protiče ponornica Zalomka. Zahvata površinu od 1.040 kvadratnih kilometara, između mora, planine i ravnice.

Opština Nevesinje je na povoljnom geografskom položaju. Najvažnija saobraćajnica je magistralni put Mostar - Nevesinje - Gacko, jer povezuje magistralne pravce Sarajevo - Mostar i Sarajevo - Foča - Trebinje - Dubrovnik, povezujući centralnu sa Istočnom Hercegovinom.

Nevesinje je od Mostara 35 kilometara, gdje je aerodrom, željeznica i ostala infrastruktura kojom je ovaj dio Hercegovine povezan sa ostalim regionima. Na području opštine Nevesinje, pod visokim šumama četinara i lišćara, nalazi se 6.658 hektara i najvećim dijelom se koriste za potrebe drvoprerađivačke industrije. Pod poljoprivrednim zemljištem nalazi se gotovo 11.000 hektara. Planinski pašnjak Morine obuhvata 2.040 hektara i idealan je za uzgoj sitne stoke. Seljaci imaju oko 7.500 goveda, 30.000 ovaca i 4.000 svinja u tovnoj sezoni. Od ruda ima nalazišta boksita i uglja, čija ekonomska valorizacija nije utvrđena. Nevesinje pruža velike mogućnosti u proizvodnji žitarica, voća, povrća i mesa, i konkuriše kao sredina na čijem području se može proizvoditi zdrava hrana.

Put za Evropu

Izgradnjom koridora 5C Nevesinje će biti svega 30 kilometara udaljeno od najsavremenije komunikacije kojom će biti povezana centralna sa jugoistočnom Evropom.

Opština je rascjepkana u 14 mjesnih zajednica, sa 57 naseljenih mjesta. Po površini spada u veće opštine Republike Srpske i zauzima 1.040 kvadratnih kilometara. U 57 naselja sa 5.261 domaćinstvom živi nešto više od 18.200 stanovnika. Od toga  gotovo deset hiljada čine starosjedioci. Ostalo su izbjegli i raseljeni. Ovdje ima i oko 2.500 penzionera. Starijih od 60 godina je čak 4500. Takođe, više od 500 su lica bez porodičnog staranja.

Ovo područje je oduvijek bilo migraciono. Do rata su bile karakteristične interne migracije selo-grad, uslovljene uglavnom industrijalizacijom.

Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, u opštini Nevesinje živjelo  je 14.414 stanovnika. U toku 1992. godine, izbijanjem rata u BiH, došlo je do velikog egzodusa stanovništva. U tom periodu kroz opštinu Nevesinje prošlo je više od 30.000 ljudi.

Danas je u Nevesinju zaposleno oko 2.200 ljudi. Prije rata najviše zaposlenih bilo je u tekstilnoj, metalskoj i drvnoj industriji, te u poljoprivredi, ugostiteljstvu, građevinarstvu i drugim djelatnostima.

Sada je mnogo veći broj nezaposlenih nego onih koji imaju kakav-takav posao. Na evidenciji nezaposlenih na Birou za zapošljavanje u Nevesinju je nešto više od 2.700 radnika. Od ukupnog broja stanovnika, zdravstveno osiguranih je 14.917 lica.

Osim osnovnih škola, u ovoj hercegovačkoj opštini nastava je organizovana u Srednjoškolskom centru "Aleksa Šantić". Tu su se školovale brojne generacije učenika. Oni danas predstavljaju gotovo polovinu svih zaposlenih u ovdašnjoj privredi i javnim ustanovama.

U Srednjoškolskom centru sada se školuju gimnazijalci,  mašinci, automehaničari, ekonomski tehničari, poslovno-pravni tehničari, trgovci, medicinske sestre i  farmaceutski tehničari.

Nered na tržištu

Tekstilna industrija Nevesinja prije rata zapošljavala je najviše radnika, od ukupnog broja zaposlenih u ovoj opštini. U tri preduzeća: "Nevesinjka", "Fabrika čarapa" i "Javor-tekstil" radilo je oko 700 ljudi. Tekstilne fabrike su značile sigurnost zapošljavanja više generacija u ovoj opštini.

Poslije 1991. godine proizvodnja je svedena na minimum. Poslijeratni haos na tržištu kod nas i u okruženju ubrzao je propast tekstilne industrije. Privatizacijom je uništeno i ono što je moglo raditi i nešto privređivati.

Sada u Nevesinju, ako se može govoriti o radu i proizvodnji, možemo računati samo na "Javor-tekstil", koji zapošljava sedamdesetak radnika. To je jedino preduzeće koje može da vrati tekstilnu industriju u Nevesinju na predratni nivo razvoja.

Inače, Nevesinje je jedna od tri opštine u Republici Srpskoj koja je ušla u pilot-projekat izrade takozvanog ruralnog razvoja.

(Nastaviće se)

Poljoprivreda

Budućnost Nevesinja je poljoprivreda. Lani je počela izrada projekta pod nazivom "Program ruralnog razvoja opštine Nevesinje". Programom se utvrđuju osnove razvoja poljoprivrede u nevesinjskom kraju. Posebno je važna stočarska i proizvodnja ljekovitog bilja. Ova opština ima mogućnosti za proizvodnju zdrave hrane.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.