EKONOMSKA I SOCIJALNA SLIKA REPUBLIKE SRPSKE (IV)

Opstali peradari i povrtari

Samo tri najveća privredna preduzeća u Ljubinju prije rata zapošljavala 950 radnika. Danas ova istočnohercegovačka opština ima ukupno oko 900 zaposlenih. Mladi se ne vraćaju u Ljubinje. Peradarstvo je budućnost. Šta je “slovenačka zaposlenost”

Predratni privredni hroničari Ljubinja još su u naslovima tekstova isticali ovdašnju visoku “slovenačku zaposlenost”, spominjući da je za nju najzaslužnija metaloprerađivačka industrija “Soko”, poljoprivredna proizvodnja - voćarstvo i peradarstvo - u okviru APRO “Hercegovine” i industrija konfekcije u sastavu stolačkog Inkosa.

Samo ova tri preduzeća zapošljavala su blizu hiljadu radnika. Danas su te slike samo u sjećanjima.

Ljubinje je sada izrazito nerazvijena opština sa oko 5.000 stanovnika, sa 870 zaposlenih, od čega 250 u javnom sektoru. Na Birou rada ih je 571. Onima koji rade prosječna plata je svega 430 maraka.

U prijeratnom sastavu stanovništva Srbi su činili 90 odsto. Povratnika je, kažu u opštini, malo - a za to je,  kako objašnjavaju, “kriva isključivo slaba ekonomska situacija”.

Sve više pečalbara

Iz sličnih razloga i od 160 studenata, koliko ih sada studira, najčešće na univerzitetima u Novom Sadu, Banjoj Luci i Istočnom Sarajevu, i znatno manje u Beogradu, Mostaru i Nikšiću, malo će ih se vratiti u zavičaj. Odlaze dalje trbuhom za kruhom. Neki novi pečalbari!

- Po tradiciji, bar 80 odsto će ih ostati u mjestima ili regijama gdje diplomiraju - kaže Đorđe Toholj, direktor Srednje škole “Svetozar Ćorović”, koju pohađa oko 160 učenika - u četiri odjeljenja Gimnazije, dva odjeljenja ekonomskih tehničara i jednom Ugostiteljske škole.

Od svih ratnih i poratnih “đaka generacije” vratio se samo jedan: 27-godišnji građevinski inženjer Branislav Pešut. Odužio je pripravnički staž u opštini. Radno mjesto će ga, vjerovatno, zadržati u Ljubinju.

Govoreći o promjenama, načelnik opštinskog Odjeljenja za privredu i finansije Čedomir Ćuk pričao je da su direktnom prodajom privatizovani GP “Građevinar” i “Plantaže”, dok je “Peradarstvo” privatizovano praktično prodajom, poslije sprovedenog stečajnog postupka.

Preduzeće “Radovinja metal” i hotel “Ljubinje” - vlasnike su dobili poslije stečaja. Priveden je kraju i stečaj u “Soko holdingu”, dok će oni u “Dogania 1890” i “Soko - panelima”, sve su prilike, potrajati duže.

Radnicima iz većine tih preduzeća povezan je staž, neki su već u penziji, a, nažalost, najmanje je onih koji su našli posao kod novog poslodavca!

“Soko” bez krila

Ukupnu sliku tranzicione krize dopunjuju “Soko - fabrika transportnih sredstava” i “Soko guma”, gdje poslije vaučer privatizacije nikako da stanu na svoje noge.

Nasuprot potpunom krahu metalske industrije, u ukupnoj slici ljubinjskog privrednog stanja najvitalniji su projekti na bazi peradarstva, gdje su se razvili i kapaciteti regionalnog značaja. Najviše zaposlenih među peradarima, 45, ima “Koka produkt”. 

Na farmi za proizvodnju konzumnih jaja imaju od 80.000 do 100.000 koka nosilja. Jaja prodaju širom BiH, najviše u Sarajevu, Mostaru, Banjoj Luci, Zenici i Trebinju. Već pet godina rade i opstaju na tržištu, u nimalo lakim uslovima. Plate isplaćuju redovno...

U poslovima se dodiruju sa drugim ljubinjskim kapacitetima: “Farmavitom” - fabrikom stočne hrane, “Ljubivitom”- koja proizvodi jednodnevne piliće i “Karneksom” - koji prerađuje meso.

Nadalje, na farmi “Agrara” odgajaju 18-nedjeljne pilenke za prodaju, a i za proizvodnju jaja...

Peradarstvo je mukotrpan posao, u kojem se radi 24 časa svih 365 dana, ali za sada se solidno nose sa svim iskušenjima. Tu je dobra i sigurna zarada. Drugi imaju još manje. Svjesni su toga i peradari, pa su se prihvatili ovog teškog posla. Uz peradarstvo, tradicionalno hercegovačko zanimanje je uzgajanje povrća. Svaki pedalj plodne zemlje u kamenu iskorišćen je za uzgoj povrća, najviše luka. Tako su opstali i povrtari.

U ovoj opštini, koja se nekad dičila izuzetno visokom zaposlenošću, posljednjih godina se na konkurse javlja i po tri puta više kandidata nego što ima radnih mjesta.

Mnogi od onih koji traže posao sanjaju da ga nađu u preduzeću “Ljubinjski eksport”, jer su ovdje plate redovne. Kreću se oko 400 maraka prosječno i, s obzirom na ovu granu, može se reći da su dobre. Volje za rad ima, još da bude posla.

(Nastaviće se)

Vrijedne tkalje

U odvajkada siromašnoj tekstilnoj grani Ljubinjci imaju firmu s najviše zaposlenih. U fabrici za proizvodnju konfekcije “Ljubinjka eksport” već dvije godine, bez prestanka, radi 125 radnika, uglavnom žena. Proizvode ženske ljetne i zimske pantalone, i preko “Novoteksa” iz Trebinja izvoze na njemačko tržište.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.