Duga istorija srpske kape šajkače

SRPSKI STARI VEK - ETNOGENEZA SRBA

Civilizacija Persije je na kulturu i ideje Srba izvršila dubok uticaj. Plemena  (osim u Bosforskom kraljevstvu), živjela su  na konju, a njihova boravišta bila su kola u koja bi uprezali volove. Po nošnji, običajima i kulturi, nisu se razlikovali od Skita. Nosili su čakšire i šiljate kape. Od ovih kapa nastaće, tako, prepoznatljiva srpska kapa – šajkača

Arheološka istraživanja pokazuju da su Sarmati, nakon dolaska sa iranske visoravni, živeli u prostranoj travnoj oblasti na granici između Evrope i Azije, koja je obuhvatala teritoriju istočno od Dona, skoro do reke Ural, a na severu se pružala uz Volgu do Saratova. Oni su bili mešovitog porekla i u njihovoj kulturi zapažaju se razni elementi naroda iz poznog bronzanog doba, naročito Meota i Skita, sa kojima su Sauromati održavali bliske veze, s obzirom da su bili u rodbinskim odnosima.

Nisu imali stalnih naselja (osim u Bosforskom kraljevstvu), živeli su na konju, a njihova boravišta bila su kola u koja bi uprezali volove. Po nošnji, običajima i kulturi, nisu se razlikovali od Skita. Nosili su čakšire i šiljate kape. Od ovih kapa nastaće, tako, prepoznatljiva srpska kapa – šajkača. Njihove žene zadržale su stari "amazonski način života", pridruživale su se svojim muževima u lovu i ratu, nosile su istu odeću kao i muškarci; nijedna devojka nije mogla da se uda, dok ne ubije jednog neprijatelja.

Međutim, nije im bilo suđeno da mirno žive u svojoj zemlji. Zbivanja u srednjoj Aziji, u IV veku pre n.e, imala su velikog uticaja na njihov dalji razvoj. Aleksandrovo rušenje ahamenidskog carstva dovelo je do jačanja plemena Masageta, koja su zagospodarila nad Sarmatima - čak su i Huni morali da priznaju njihovu nadmoć.        

 Politička podređenost

Kultura Masageta je tipično stepska, ali se u njoj zapaža i jak uticaj ahamenidske civilizacije Persije; proširenje njihove vlasti istovremeno je značilo i rasprostiranje ahamenidske kulture i ideja - Srbi su bili jedan od naroda na koje su ta kultura i ideje izvršile dubok uticaj. Vladavina Masageta, ili neka vrsta političke podređenosti, ostavila je dubokog traga na staroj sarmatskoj kulturi. Ona je počela da gubi svoje skitske karakteristike i da dobija istočnjački, srednjoazijski vid, poznat pod imenom "ranosarmatski".

Ovaj proces, čini se, počeo je u prvim decenijama IV veka pre n.e, u orskčalovskoj oblasti, u zapadnom Sibiru, to jest, na području koje je bilo najbliže masagetskoj granici. Ovde je, sudeći po raznolikosti grobova, postojala zajednica podeljena na društvene slojeve, pa čak i na različite rasne grupe. Grobni prilozi su većinom iranskog (arijevskog), srednjoazijskog ili orijentalnog porekla, a u zapadnom delu ovoga područja nađeni su i grčki importi. Žene su često sahranjivane sa strelama, što se smatra ostacima stare "amazonske", matrilinearne tradicije. U bogato opremljenim grobovima, često je nalaženo bezglavo telo ovce ili konja.

 Do 338. g, Sarmati su prešli preko Dona. To nam je poznato iz grčkih istorijskih zapisa (Pseudo Skilaks) i iz arheoloških nalaza. U IV veku, u oblasti zapadno od Dona, živeli su Skiti, koji su podigli veličanstvene kraljevske grobnice u kubanskoj dolini i u severozapadnom delu Kavkaza. Krajem istog veka, Skiti su nestali iz Kubana i njihovi tragovi su nađeni mnogo dalje na zapadu, s druge strane Dnjepra. To je moglo da znači da ih je potisnuo prvi talas Sarmata koji su, nesumnjivo, i sami bili pod pritiskom drugih srpskih plemena, dalje na istoku. Do 300 g. pre n.e, kako smo rekli, oni su svoju vlast proširili na celu oblast između Dona i Dnjepra.

 "Srebrni" Srbi        

U pitanju su bili Kraljevski Sarmati, a jedini nalazi, koji se mogu povezati sa njima iz ovoga doba, su delovi konjske opreme, od zlata ili pozlaćenog srebra, felere, phalerae - one imaju reljefne ornamente, s geometrijskim (spiralna ornamentika), ili životinjskim motivima, koji podsećaju na stari asirski ili jonski stil, ali su tesno povezane i sa iranskom, te grčko- indijskom umetnošću. Felere toga tipa nađene su na jedanaest lokaliteta, uglavnom na teritoriji gde su, kako se pretpostavlja, živeli "srebreni" Srbi. Dve su nađene van te oblasti, jedna u Transilvaniji, a druga u bugarskom Podunavlju. Ova druga može se povezati s jednim ogrankom Kraljevskih Sarmata, koji se morao povući dalje, na zapad, pod pritiskom drugih sarmatskih plemena, jer do tog vremena se moć Kraljevskih Sarmata približila kraju. Najveći deo stanovništva verovatno su pokorili došljaci, a bar neka plemena krenula su u osvajanje novih teritorija.

Sarmati, koji su, u IV veku pre n.e, ušli u pontsku stepu (oblast između Dona i Dunava), prvi su stupili u kontakt s jednim delom klasičnog sveta – Bosforskim kraljevstvom. Počeci ovog kraljevstva padaju u VI vek pre n.e, kada su Grci osnovali nekoliko kolonija na severnoj obali Crnog mora. U V veku pre n.e, u sastav ovog kraljevstva ulazile su sve kolonije na obali Azovskog mora, kao i širok pojas zemlje, duž istočne obale, u kome je živela najpre meotska zajednica, a kasnije sarmatska i sarmatizovana plemena starosedelaca. Tokom sarmatskog perioda od više vekova, grčki gradovi, a naročito bosforska država, očuvali su svoj položaj proizvodnih i izvoznih središta.

Vlast Rima

Apsorbujući uzastopne talase sarmatskog naseljavanja, Bosforsko kraljevstvo se u tolikoj meri sarmatizovalo da je, od 110 g. pre n.e, imalo na vlasti dinastiju sarmatsko- tračkog porijekla. Ona je vladala puna četiri vijeka, kujući vlastiti novac, sve do dolaska Gota u III vijeku. Pripadnici te dinastije imali su uglavnom tračka ili sarmatska imena, a jedno od njih bilo je "Saurobatos". Vrhovnu vlast nad državom, nominalno je imao Rim. Bogata srednja klasa, koja se bavila uglavnom trgovinom i industrijom, bila je većinom grčkog porekla, ali veliki deo stanovništva činili su samo delimično helenizovani starosedeoci: Sarmati, Skiti, Tračani, Trako-Skiti i Meoti.

                                     (Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.