DRUGI SVJETSKI RAT I NACIONALNO PITANjE

Politika stvaranja sintetičkih nacija praktikovala se i u BiH. Raznorodan, vjerski i etnički izdijeljen, bez jasne i čvrste identitetske osnove, ovaj prostor bio je pravi Eldorado za eksperimente i stvaranje sintetičkih nacionalnih identiteta

"Potpredsednik kraljevske vlade u Londonu, zamenik Vlatka Mačeka u HSS, dr Juraj Krnjević ubeđivao je Engleze, a Pavelić poglavnik Nezavisne Države Hrvatske, Nemce da su Hrvati nosioci "zapadne civilizacije", a Srbi "istočnjački varvari", "rusofili", "boljševici", što je u datim okolnostima imalo političku težinu (...)

Krajem marta 1943. kada je razmatrana mogućnost iskrcavanja saveznika na Jadranu, Krnjević je uputio vođstvu HSS-a u zemlji sledeću direktivu: "Opovrgnuti izdaju i iznositi protivne činjenice... Njegovati vezu sa Vatikanom. Mi smo u srdačnim odnosima sa papinim izaslanikom i sa predstavnicima katoličke crkve u Londonu." Zahtevao je, nadalje, da se "po svaku cenu" zadrži granica na Drini. Američki nadbiskup Spelman bio je uključen u hrvatsku politiku i odlučno je zagovarao potrebu stvaranja federacije katoličkih država, kako bi se obezbedile čvrste pozicije katoličanstva prema Istoku.

NEČASNA ULOGA

Prilikom posete Vatikanu, i prijema kod pape Pija DžII, založio se za spasavanje hrvatske države. Jugoslaviju je označio kao najveću opasnost." (S. Avramov, 1998, 102-103)

Italijanski istoričar i politikolog Marko Aurelije Riveli takođe ističe nečasnu ulogu Vatikana u spasavanju nacifašističkih ratnih zločinaca, u njihovoj nameri da izbegnu ruci pravde.

"Na kraju drugog svetskog rata Rimska crkva, voljom pape Pačelija, žrtvovala se u silnoj humanitarnoj aktivnosti koja je poprimila jednu naročitu karakteristiku: obuhvatala je pomoć i zaštitu poraženih nacifašističkih bjegunaca. Angažovanje Svete stolice u ovoj naročitoj humanitarnoj aktivnosti bilo je toliko da će Vatikan biti nazvan "najvećom organizacijom uključenom u ilegalno prebacivanje emigranata zločinaca"". (M. Aurelio Riveli, 2003, 313)

KONFESIONALNO DJELOVANjE

Ovaj projekat snažno je prihvaćen od strane Rimokatoličke crkve i njegovog političkog središta u Vatikanu. "Vatikan ni danas nije odustao od svog cilja da stvori jedinstven katolički poredak u svetu." (S. Avramov 1998, 119.) On će se na strpljiv način nadograđivati sve do naših dana ali je najteže posledice imao u Drugom svetskom ratu i devedesetih godina prilikom građanskog rata u Jugoslaviji. Sadržaj ovog projekta činilo je i čini, više oblika političko konfesionalnog delovanja. Od podsticanja lingvističke otimačine i prevare, perfidnog delovanja u okviru koncepta tzv. katoličkog civilnog društva, prozelitizma, unijaćenja, pa i otvorene podrške zločinačkim akcijama hrvatskih ustaša u II svetskom ratu i Tuđmanovom režimu početkom devedesetih.

Osobito je zanimljiva ona delatnost Rimokatoličke crkve koja je bila zaodenuta formom civilnog društva. Pod nazivom Katolička akcija, organizovan je kontinuiran rad u segmentima stvaranja novog identiteta, umrežavajući gotovo sve socijalne slojeve društva u mrežu katoličkih organizacija i pokreta, a sve s ciljem nacionalne i verske homogenizacije.

Ova delatnost Rimske crkve osobito je bila izražena u okrilju onih zemalja koje nisu doživljavane kao katoličke. Takvom se smatrala i Kraljevina Jugoslavija. Crkvena organizacija - katolička akcija je u okviru svakog rimokatoličkog naroda predstavljala značajniji politički faktor nego bilo koja politička stranka u njemu.

ISTORIJSKO PRAVO

"Katolička akcija se naročito nameće kao vodeća ustanova hrvatskog naroda posle diktature 1929. pod ideološkim vođstvom Johana (Ivana) Merca, sina nemačkog doseljenika u Topolu, kraj Banje Luke. Danas je kandidat za papsku beatifikaciju. Od 1936. nadbiskup Alojzije Stepinac, je stvorio Čistu katoličku akciju u kojoj su odstranjena lica i uticaji sekularnih katoličkih stvaralaca. Ta je organizacija prekinula saradnju sa Hrvatskom seljačkom strankom braće Radića i zahtevala saradnju samo sa fašističkom emigracijom oko Ante Pavelića u Italiji." (M. Ekmečić 2002, 88).

"Uz to, ustaše Ante Pavelića borile su se za "Veliku Hrvatsku", a podržavala ih je Italija gde su od dvadesetih godina, imali kampove za obuku. Oslanjajući se na istorijsko pravo i teoriju Ante Starčevića (1823-1896) o rasnoj superiornosti, Ante Pavelić i njegovi revnosni saradnici želeli su da ujedine Hrvatsku s Bosnom i Hercegovinom te sa Sremom do Zemuna, predgrađa Beograda." (A. Trud, 2007. 33.)

"Čista katolička akcija je programski izričito zahtevala odbacivanje jugoslovenske ideje i prihvatanje "revolucionarnog pokreta" ustaške emigracije Ante Pavelića. Drugim rečima hrvatska Katolička akcija je 1936. uradila ono što se ranije desilo sa italijanskom - prihvatila je fašizam kao politički okvir svoje borbe." (M. Ekmečić, 2002, 394.)

ISTORIJSKI FALSIFIKATI

Politika stvaranja sintetičkih nacija praktikovala se i u Bosni i Hercegovini. Raznorodan, verski i etnički izdeljen, bez jasne i čvrste identitetske osnove, ovaj prostor bio je pravi Eldorado za eksperimente in vivo (uživo) i stvaranje sintetičkih nacionalnih identiteta. Politika habzburške imperijalne svesti, nametala je potrebu pripajanja ovih prostora carevini. To je najlakše bilo ostvariti politikom stvaranja novih sintetičkih identiteta, ne prezajući pri tom od korišćenja svih raspoloživih sredstava. Istorijski falsifikati, nasilna edukacija, nametnuta konfesija, aneksija teritorije, zabrane, hapšenja i sl.

"U ovim opštim naporima da okupirane zemlje nađu svoje mesto u habzburškoj Srednjoj Evropi nalazi se i politika stvaranja sintetičkih nacija. Nacionalni pokreti su od 1882 do 1902. bili zabranjeni i celo društvo stavljeno u školu da nauči bosanski etnički identitet" (M. Ekmečić, 2002, 152.)

U II svetskom ratu ove će se politike kondenzovati u najcrnjim scenarijima koji će za posledicu imati stravične ratne zločine, i pokolje stanovništva. Sukobi novih još nedovoljno ukorenjenih identiteta biće takođe osnova zločina počinjenih i devedesetih godina u bivšoj SFRJ. Za poslednji jedan vek, muslimansko stanovništvo u Bosni i Hercegovini menjalo je nazive svog identiteta više od devet puta.

MASOVNI ZLOČINI

"U nameri da proširi i učvrsti svoj konfesionalni ali i politički uticaj Vatikan je učinio sve da se na prostoru raskomadane Kraljevine Jugoslavije formira Nezavisna Država Hrvatska, kao fašistička tvorevina, koja je trebala da zaokruži kako u državno-pravnom i političkom tako i u religijsko-konfesionalnom smislu dominaciju rimokatolicizma na prostorima Zapadnog Balkana." Glavni razlog za pobunu (misli se na Srbe u Bosni i Hercegovini, prim. Lj. D.) 1941. jeste pokušaj katoličke crkve da na reci Drini učvrsti granicu svoje civilizacije (...) Ta hrvatska političko-religiozna borba poprima istinski divlje aspekte, po tome što se ustaše upuštaju u osvete i represalije koje se mogu uporediti samo sa najopskurnijim vremenima srednjeg veka. Nisu sile osovine stvorile hrvatsku državu 1941. nego katolička crkva preko njih." (isto, 377-378.)

Okupaciona italijanska vojska stalno je obaveštavala svoje političko rukovodstvo u Rimu o teškim zločinima i masovnim likvidacijama srpskog stanovništva u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini. Zverstva koja su ustaše činile pri tom, zgražavala su takođe i nemačke vojne komandante, a svirepost pojedinih likvidacija nije bila do tada zabeležena. Krvavi ustaški pir ne bi uzeo takve razmere da iza svega toga nije stajala jasna politika Vatikana, koja je po svom radikalizmu, prevazilazila i najokrutnije okupacione planove i ciljeve nemačkih i italijanskih vojski.

VOJNI IZVJEŠTAJI

"Italijanska vojska je bila stalno obaveštavana o zločinima nad srpskim stanovništvom po Hercegovini. Početkom septembra 1941. preneseno je da su ustaše (Hrvati i muslimani) oko Gacka pobili 1.200 pravoslavnih, oko Nevesinja oko 860, a po selima prema Sarajevu oko hiljadu ljudi. Navodno je i nemačka vojska bila zgađena na te izlive varvarstva. Saznali su i za vest ustaškog Glavnog stana u Zagrebu da se od kraja avgusta do 6. septembra mora završiti potpuna likvidacija srpskog stanovništva, da mu se oduzmu kuće, stoka, imovina i "predaju u vlasništvo porodica muslimanskih ili hrvatskih"." (isto, 378.)

U zločinima često prednjače rimokatolički sveštenici, ne samo u podsticanju na njega već su česti primeri da i sami u njima učestvuju. Italijanski vojni izveštaji to nedvosmisleno potvrđuju. "Italijanske vlasti su od početka izveštavale da je hrvatsko nasilje osnovano na religijskoj osnovi, da deo katoličkih sveštenika učestvuje u noćnim orgijama ubijanja. U tom pogledu su pominjali kninskog fratra Vjekoslava Šimića." (isto, 399.)

Ohrabrivanje zločina vršeno je i politikom tzv. oprosta greha, dok je visoki rimokatolički kler na sve izveštaje italijanske vojske o pokoljima stanovništva reagovao umirivanjem katoličke savesti svojih bojovnika. "Italijani su izveštavali da je cela crkva angažovana oko konverzije pravoslavnih i Jevreja u katoličanstvo, iako je bilo jasno da se radi o nasilju.

FAŠISTIČKA IDEOLOGIJA

Sarajevski nadbiskup je tražio da se taksa za prijavu menjanja vere smanji od 500 na 50 kuna. Ono što je ostalo van zamerke to je praksa oslobađanja greha zločinaca od strane lokalnog sveštenika. Ubice koji su celi dan bacali žene i decu u jamu u Šurmancima je lokalni sveštenik poslao mostarskom biskupu za oprost greha, što je on odmah i uradio. Posledica je da običan svet, u duši već otrovan propovedima, zločin ne doživljava kao veliki prestup i pri svemu ostaje samo osnovni napor da se on što pre zaboravi. Sarajevski nadbiskup je objavio članak da za gonjenje Srba odgovornost preuzimaju političari, a katolička savest ostaje mirna." (isto, 405).

(Nastaviće se)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.