DELANjE I SISTEM SVETA - Svjetske krize uzroku velikih ratova

Gaston Butul, osnivač nauke o ratovanju: "Rat je sukob na visokom nivou, organizovan i krvav, između političkih grupa (suverenih u slučaju država, unutrašnjih u slučaju građanskog rata)". Samo su države sposobne da vode rat.

Godine 1990. Srbija, Hrvatska i Slovenija nisu bile države po međunarodnom pravu. Ono što nazivamo "građanskim ratom" odgovara volji jedne zajednice da nametne svoju volju ili da se oslobodi nečije volje, što u tom slučaju nazivamo "secesionističkim ratom"

***************************

Otvoreni sukob je ishod mnogih vidljivih ili prikrivenih kriza. Bilo da je reč o neprijateljskoj ponudi za javnu kupovinu, nekom društvenom ili oružanom konfliktu, nema sukoba bez psihološkog ili fizičkog nasilja. Naročito je fizičko nasilje nerazdvojivo od prirode rata, čiju je izvanrednu definiciju, sa kojom su osnovni koncepti ove knjige u skladu, dao Gaston Butul, osnivač nauke o ratovanju: "Rat je sukob na visokom nivou, organizovan i krvav, između političkih grupa (suverenih u slučaju država, unutrašnjih u slučaju građanskog rata).

... Za Klauzevica, jedine aktivne jedinice sposobne da vode rat jesu države. Ali model međudržavnih ratova koji se zvanično objavljuju i završavaju mirovnim sporazumom ne odgovara više savremenoj stvarnosti. Rat između Iraka i Irana (1979-1986), kao i rat između Iraka i Kuvajta (1990-1991) bili su međudržavni, ali ih niko nije objavio, niti je iko zaključio primirje. Republika Tajvan rezultat je građanskog rata koji je doveo Mao Cedunga na vlast. Do kraja XX veka, taj rat zvanično još nije bio završen. A kada se SSSR raspao krajem 1991. godine, nikakav mirovni ugovor nije završio Drugi svetski rat.

Ratuju države i republike

Da bi se stvari još više zakomplikovale, naročito u današnje vreme, političke jedinice koje vode nameravane ratove nisu obavezno države. Godine 1990, Srbija, Hrvatska i Slovenija nisu bile države po međunarodnom pravu. Organizacije - kao što je Nacionalni oslobodilački front u Alžiru - koje su u ime određenih zajednica vodile ratove za nezavisnost, bile su još manje države. Isto je i sa počiniocima napada 11. septembra 2001. godine.

Ono što nazivamo "građanskim ratom" odgovara volji jedne zajednice da nametne svoju volju, ili da se oslobodi nečije volje, što u tom slučaju nazivamo "secesionističkim ratom". Četrdesetih godina XX veka u Kini koju je Japan delimično okupirao do 1945, dve organizacije (Komunistička partija Mao Cedunga, i državni aparat pod vođstvom Čang Kaj Šeka) nadmetale su se za vlast nad celom zemljom. U naše vreme, pojedine transnacionalne kriminalne organizacije koje su, dakle, aktivne ali ne i političke jedinice, upravljaju tolikom zapreminom resursa, da su stekle sposobnost da pokrenu prave ratove (koji su bar manje snage, ali povremeno sa zadivljujućim "udarima"), bilo protiv drugih sličnih organizacija, bilo protiv država malo pripremljenih za tu vrstu borbe.

Razlika između rata propadanja i namerovanog rata vidljiva je naročito u "začetku", kad konflikti počinju, što ponovo upućuje na pojam krize. Po opštem pravilu, ratovi propadanja pre ili kasnije dobijaju strukturu, u tom smislu što svaka od zajednica gradi svoju organizaciju kojoj rat postaje - u prvo vreme - glavni cilj. U slučaju pobede, ta Organizacija dobija legitimitet u okviru zajednice, koji joj kasnije može omogućiti da, nabolje ili najgore, uzme oblik vlasti: to se obično dešavalo u ratovima za dekolonijalizaciju ili oslobodilačkim ratovima u trećoj četvrtini XX veka. Ove razlike korisne su kako bi se shvatile ogromne teškoće osmišljavanja i a fortiori stvaranja međunarodnih organizacija, koje bi stvarno bile sposobne da spreče ratove, ili pak da ujedine i iskoriste neophodne resurse za uspostavljanje i održanje mira.

Iskustva iz dva svjetska rata

... Posle produženog rata, čitav kontekst je obično poremećen. Ceo svet je to dva puta iskusio u XX veku. Kada su 1979. godine odlučili da vojno intervenišu u Avganistanu, starci iz sovjetskog Politbiroa, sve više odsečeni od stvarnosti, nisu ni pomišljali da će tako ubrzati nestanak SSSR-a. Ne ometajući Kremlj u tome, s nekom vrstom ravnodušnosti na početku, ni Džimi Karter ni njegovi savetnici nisu računali da će SSSR tako ubrzati svoju propast. Poput "čistog" rata, i "čista" strategija postoji jedino u mislima teoretičara. U ovom slučaju, sa stanovišta Amerikanaca, nedostatak strategije pretvorio se u prednost. Eto primera "paradoksalne logike" strategije (Edvard Lutvak) koju smo ranije pomenuli.

Još u klasično doba, rtove su vodili i u njima učestvovali profesionalci i najamnici. O njima su odlučivali suvereni. Narod je samo mogao da se prepusti sudbini. Iako je trpeo teške posledice, jednostavno rečeno, narod se nije ubrajao u značajne učesnike. U Evropi se sve preokrenulo s Francuskom revolucijom, Napoleonovim ratovima i stvaranjem nacija. U poslednja dva veka, mase su postale delajuće. U ratovima za dekolonijalizaciju, siromašne zemlje, bez sredstava, ali sa sve većim učešćem stanovništva, odnele su pobedu nad bogatijim i bolje naoružanim neprijateljem, ali sve manje ubeđenim u svoje ideje. Kao što smo već videli, od vijetnamskog rata pa do napada 11. septembra 2001. godine, vlasti u Sjedinjenim Državama usuđivale su se da pokrenu vojne operacije samo zarad jasno usmerenih ciljeva i s nadmoćnošću koja otklanja skoro svaki rizik ljudskih gubitaka, dok je sa "revolucijom u vojnim poslovima" profesionalna zamenila redovnu vojsku, na taj način potpuno menjajući psihološki odnos boraca i stanovništva.

... Nisu ni pomišljali da će ta zemlja jednog dana pasti u ruke najmračnijih među njima, koji su od 1994. godine poznati pod imenom talibani. Još su manje pomišljali da će ih uzdrmati jedan od štićenika CIA-e, Osama bin Laden. To je još jedna od nepredvidljivih i neželjenih posledica rata.

(Nastaviće se) 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.