DELANjE I SISTEM SVETA - Nadmoć Rusije nad Napoleonom i Hitlerom

Kao geografski i kao istorijski pojam, široko prostranstvo može biti prednost - Rusija protiv Napoleona ili Hitlera.

Istina je da se u Napoleonovim ratovima može videti da se gubici pobijeđene strane javljaju tek u trenutku povlačenja.

Lenjin je ovako odredio cilj strategije: "Odložiti dejstva sve dok moralni raspad neprijatelja ne omogući i ne olakša odlučujući udarac

*********************

U strategiji, ciljevi i resursi su, dakle, nerazdvojivi. Videli smo da svaka aktivna jedinica ima resurse (u posebnom slučaju vojne strategije, radije se govori o snagama) koje uvek možemo podeliti u tri velike grupe: ljudske, moralne i materijalne. Prva odgovara demografskim osobenostima - u najširem značenju pojma - konstitutivne grupe te jedinice. Druga odražava kulturno i ideološko vezivno tkivo te zajednice, i njen stepen jedinstva (na primer, Klauzevic govori o "jednodušnosti" kao o "vezivnom tkivu prirodnih snaga koje se javljaju u onome što nazivamo ratnička vrlina vojske), treća grupa vezuje se za zemlju (deo zapremine zemlje - a ne površine, zbog podzemnog i vazdušnog prostora) i proizvodne snage, uključujući i kapital u ekonomskom smislu i tehnologiju...

Da bismo ilustrovali prilagodljivost ove podele, vratimo se još jednom na primer resursa "zemlja" za državu, koja treba da se shvati, mnogo šire od uobičajenog ekonomskog i ljudskog značenja, kao prostor ili prostranstvo (der Raum u Racelovoj Političkoj geografiji.)

Prednosti velike države

Prema poziciji zemlje (die Lage kod Racela, kao geografski i kao istorijski pojam), široko prostranstvo može biti prednost (Rusija protiv Napoleona ili Hitlera) ili nedostatak (savremena Rusija suočena s demografskim pritiskom Kineza). Isto se može primeniti i na male površine. Drugi primer: moralni resursi su u osnovi nacionalnog osećanja i uključeni su na prvorazredan način u pitanja odbrane.

I na ovu temu, Klauzevic je izrekao suštinu u vojnom okviru, ali njegove zaključke možemo lako preneti i na opštije situacije: "Ako su organizacija i vešto usklađivanje trupa, takve kakve se sreću u naše vreme u veštini ratovanja, glavni uslovi za pobedu pomoću neustrašivosti vojske, upravo uništenje te organizacije predstavlja i odlučujući trenutak." Organizacija je uništena kada joj njena materijalna sredstva više ne omogućavaju da funkcioniše, ili kada je moralna veza prekinuta. U značajnom poglavlju IV, knjige IV rasprave O ratu, Klauzevic objašnjava: "U boju (ili u borbi), moralni gubici imaju presudnu ulogu u odlučujućim trenucima: (...) kada nestanu red i jedinica, često je i pojedinačni otpor koban.

 I istina je da se u Napoleonovim ratovima može videti da se "odlučni gubici pobeđene strane javljaju tek u trenutku povlačenja. Lenjin, koji se divio Klauzevicu, zapazio je ovu suštinsku primedbu i ovako odredio cilj strategije: "Odložiti dejstva sve dok moralni raspad neprijatelja ne omogući i ne olakša odlučujući udarac...

... Kao i u ekonomiji, resursi mogu biti u isti mah i ulozi, odnosno strateški ciljevi, i sredstva. Na primer, jedna država (nacistička Nemačka, Irak Sadama Huseina) nameravajući da osvoji teritorije i prisvoji njihova bogatstva (nafta...), koristi i žrtvuje resurse. Drugi, sasvim drugačiji primer: zemlja (poput Sjedinjenih Država) koja hoće da održava svoju materijalnu nadmoć (informacione tehnologije, biotehnologije), mora da ulaže na različite načine (ekonomska ulaganja, ali i ulaganja u oblasti vođenja međunarodne politike) kako bi to i ostvarila. Važna primedba u ovom kontekstu: resursi su beskorisni ako ne mogu biti aktivirani i upotrebljeni u prethodno osmišljenim situacijama.

Strateške rezerve u ratu

O tome, Klauzevic suptilno raspravlja u dva kratka i komplementarna poglavlja svoje rasprave (poglavlja XIII i XIV knjige III) koja nose naslove "Strateški resursi" i "Ekonomija snaga". On ističe "princip prema kome treba uvek budno paziti na saradnju svih snaga, drugim rečima, pomno pratiti da nijedan delić tih snaga ne ostane neaktivan, princip koji će Foš staviti u središte svog sistema.

To naročito važi za taktičke ili strateške (razlika odgovara dvema vremenskim osama) rezerve. Rezerve su nešto sasvim različito od mrtvih resursa, isto što i predmeti ostavljeni u plakarima na koje vlasnici zaborave (ili ne zaborave, kao Harpagon) i da postoje. To su resursi na čiju se uslovnu upotrebu, u zavisnosti od nekih događaja koje je strateg unapred odredio kao moguće, mora misliti unapred, i to u zavisnosti od procene verovatnoće (uglavnom subjektivne verovatnoće).

U ratovima, na primer, s taktičke tačke gledišta, realna dejstva sastoje se od poddejstava, razmeštenih manje ili više proizvoljno u vremenu. Raspoložive snage nisu upotrebljene u svakom trenutku, a može se desiti da se neke od njih uopšte i ne upotrebe, ako se ne ostvare uslovi za koje su predviđene. Tako je operacija "Pustinjska oluja" protiv Sadama Huseina imala vazdušnu fazu, a za njom je išla kopnena faza, koja je mogla da bude mnogo teža, i čija je priprema zahtevala raspoređivanje značajnih snaga unapred.

Bilo bi netačno reći da kopnene snage nisu bile upotrebljene, za razliku od vazdušnih. Sve snage doprinele su uspehu operacije. Čitalac ekonomista odmah će primetiti analogiju sa motivima transakcije i predostrožnosti u potražnji novca. Čak i ako bi hronologija rashoda bila savršeno predviđena, monetarne rezerve bile bi strogo pozitivne usled transakcionih troškova.

... Sprovođenje moći pretpostavlja komandovanje koje je u naše doba veoma usavršeno, naročito u vođenju vojnih operacija, i koje kombinuje razne funkcije koje se dopunjuju: komandovanje u pravom smislu reči, odnosno donošenju odluka; izvršenje i kontrola izvršenja: komunikacija (premeštanje opreme i ljudi, prenos informacija); obaveštajne službe... Bez efikasnog komandovanja resursi se ne mogu koristiti.

                                ( Nastaviće se )

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.