Strahovi Sarajeva

Strah sarajevskih centralista postaje sve veći, i to ne bez razloga, a zbog eventualnog uticaja konzervativnih tink-tenkova poput Heritidž fondacije i Instituta za politiku "Amerika na prvom mjestu" (AFPI) na Trampovu administraciju. Ove dvije organizacije, duboko ukorijenjene u republikanskom svijetu ideja, ne vide BiH kao ideološki projekat "građanske države" ili evropski eksperiment demokratizacije, već kao klasičan primjer neuspjelog zapadnog intervencionizma.

Dejtonski sporazum, po njihovom mišljenju, jeste zaustavio rat, ali je stvorio i disfunkcionalnu tvorevinu oličenu birokratskim apsolutizmom OHR-a. Ukazuju i da su bonska ovlaštenja postala kvazi-kolonijalni mehanizam upravljanja, te da takav sistem sistematski favorizuje bošnjačku većinu na štetu Srba i Hrvata.

Džejms Karafano iz Heritidža, Dejton opisuje kao neuspjeli eksperiment gradnje nacije - model koji je SAD koštao milijarde, a BiH ostavio bez stvarnog suvereniteta. Sličan stav dijeli i AFPI, osnovan od bivših Trampovih savjetnika, koji poteze predsjednika Milorada Dodika i vlasti Republike Srpske ne tumače kao secesionističke, već kao legitimnu odbranu Dejtonske arhitekture od centralističkih ambicija Sarajeva. Oni se zalažu za alternativni pristup, nezvanično nazvan "Abraham plan". Ključne stavke - ukidanje OHR-a, povratak punog suvereniteta entitetima, veća fiskalna i politička autonomija, reforma izbornog sistema u FBiH po uzoru na američki Senat, pa čak i razmatranje trećeg hrvatskog entiteta.

Ovo nisu nove ideje, ali sada dobijaju na težini, jer dolaze iz srca Trampove diplomatije. Upravo sjednica SB UN 31. oktobra, koju je inicirala Rusija, biće lakmus papir američkog zaokreta. Ako SAD podrže otvaranje pitanja Šmitovog legitimiteta, to bi bio početak kraja OHR-a. Pojedini portali, pa čak i briselski, već pišu o njegovom eventualnom odlasku sredinom 2026. uz moguću zamjenu. A to bi bio – "garant mira" bez bonskih ovlaštenja.

Bošnjačke elite strahuju s razlogom, jer decentralizacija, veća autonomija entiteta i zaobilaženje ustavnih reformi direktno ugrožavaju viziju unitarne, centralizovane BiH koju promovišu SDA, NiP, SDP i dio međunarodne zajednice. Ali, upravo u tom strahu leži i paradoks - funkcionalna država ne mora biti unitarna da bi bila održiva. Švajcarska živi sa četiri jezika i 26 kantona, Belgija sa tri regije i dubokim federalizmom, Kanada sa Kvebekom – sve to bez dominacije jedne grupe. Pitanje je da li će sarajevske elite prihvatiti realnost – ili će, vođene strahom od gubitka kontrole, ponovo blokirati rješenje, produžavajući agoniju države koja je već izgubila pola miliona stanovnika u posljednjoj deceniji. Vrijeme je da ideologija ustukne pred matematikom: autoput donosi više mira nego hiljadu rezolucija. BiH na to čeka već punih 30 godina.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.