Šmitovanje i "pikovanje"

BiH je tri decenije nakon rata prostor u kojem prošlost i sadašnjost stoje u paradoksalnom odnosu. Ona je formalno suverena država, a suštinski pod upravom struktura koje nigdje ne postoje u Dejtonskom mirovnom sporazumu. Upravo tu počinje najveća pravna i politička apsurdnost postdejtonske arhitekture, postojanje Savjeta za implementaciju mira (PIK).

On je najdugovječnija i najbrutalnija pravna fikcija koju je Zapad ikada nametnuo jednoj evropskoj državi poslije Drugog svjetskog rata. Dejtonski sporazum nigdje ne spominje ovaj savjet kao tijelo sa bilo kakvim ovlašćenjima, niti predviđa njegovu nadležnost. Postoji samo zbog političke volje nekolicine država.

Istu prirodu imaju i bonska ovlašćenja, koja su grupa zemalja i organizacija samovoljno dodijelile visokom predstavniku i to bez odobrenja SB UN. Tim činom, čovjeku koji nije dobio nijedan glas u BiH data je moć da smjenjuje predsjednike, poslanike i sudije, da donosi zakone, mijenja ustave entiteta i poništava odluke izabranih institucija. Ništa drugo do - državni udar na papiru.

Posljedice te prakse osjećaju se i danas: nametnuto je više od 1.000 zakona i ustavnih amandmana - više nego što je donio ijedan parlament u Evropi u istom periodu. Nijedan od tih akata nije prošao demokratske procedure.

U tu sliku uklapa se i Kristijan Šmit, čovjek koji se predstavlja kao visoki predstavnik. Iako nikada nije zvanično imenovan na tu funkciju, on mijenja zakone, poništava akta skupština i prijeti sankcijama.

Apsurdnost se produbljuje činjenicom da pojedini inostrani ambasadori u Upravnom odboru PIK-a svake godine sami sebi produžavaju mandat dok se ne ispune uslovi. Zbog toga je BiH i dalje eksperimentalno polje u međunarodnom pravu, model kolonijalne uprave. I možda bi ovo bilo koliko-toliko shvatljivo da nije 21. vijek, već recimo 19. Ako BiH ikada želi da postane suverena država, ne samo na papiru, moraće da se oslobodi ovakvih mehanizama upravljanja.

Zato Republika Srpska odbija da prizna Šmita. Istovremeno, ona je više puta najavila da će, ukoliko se nastavi praksa nelegalne spoljne uprave, braniti svoje ustavne nadležnosti svim raspoloživim političkim i pravnim sredstvima - uključujući i povratak nadležnosti koje su u protekle tri decenije nezakonito prenesene na nivo BiH.

Za Srpsku ovo nije samo pitanje politike - to je pitanje opstanka i elementarne pravde. Dok god u Sarajevu sjedi Šmit i pojedini strani ambasadori koji sami sebi u okviru PIK-a produžavaju mandat - BiH neće biti suverena država, a Republika Srpska je odlučna da ne prihvati status kolonije 21. vijeka, kako unutar Evrope, tako i BiH.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.