Duboke podjele u EU: Jedinstvo puca zbog Moskve

BRISEL – Samit u Briselu otkrio je duboke i sve veće podjele unutar Evropske unije oko pitanja odnosa sa Rusijom, kao i oko toga ko uopšte ima politički i institucionalni legitimitet da vodi eventualne pregovore o okončanju rata u Ukrajini.

• Samit Evropske unije u Briselu otkrio je duboke podjele među državama članicama oko odnosa prema Rusiji i mogućih diplomatskih kontakata sa Moskvom u kontekstu rata u Ukrajini. 
• Dok predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta zagovara održavanje komunikacionih kanala sa Rusijom, Francuska i Njemačka smatraju da nije vrijeme za direktne razgovore sa Kremljom. 
• Dodatne podjele postoje i među članicama EU, jer pojedine zemlje podržavaju dijalog sa Moskvom, dok druge upozoravaju da bi to ugrozilo jedinstvo Zapada. Spor se proširio i na pitanje ko ima nadležnost da vodi eventualne pregovore u ime Unije, što je ukazalo na institucionalne nesuglasice unutar evropskog bloka. 
• Analitičari ocjenjuju da se više ne radi o taktičkim razlikama, već o dubokom neslaganju o budućem pravcu razvoja i ulozi Evropske unije u novom geopolitičkom poretku.

Spor između Francuske i Njemačke, s jedne strane, i većeg dijela ostalih država članica, s druge, sve više ukazuje da Evropska unija ulazi u fazu u kojoj se razlike ne odnose samo na taktička pitanja, već na stratešku viziju budućeg evropskog poretka.

Francuski predsjednik Emanuel Makron i njemački kancelar Fridrih Merc kritikovali su inicijative unutar Evropske unije koje su išle u pravcu otvaranja komunikacionih kanala sa ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom, uključujući i nastojanja predsjednika Evropskog savjeta Antonija Košte da u ime svih 27 država članica uspostavi određene diplomatske kontakte sa Moskvom.

Dvodnevni samit, održan 18. i 19. maja u Briselu u, kako su mnogi ocijenili, neobično zatvorenom formatu, bez savjetnika, tehničkih timova i mobilnih telefona, trajao je znatno duže od planiranog, što je, prema pisanju pojedinih briselskih medija, odrazilo dubinu neslaganja i ozbiljnost političkih razlika unutar Unije. Košta navodno zastupa stav da Evropska unija ne smije biti isključena iz budućih mirovnih procesa i da mora zadržati operativne kanale komunikacije sa Moskvom. 

Prema navodima pojedinih briselskih medija, njegov kabinet je već u više navrata kontaktirao sa ruskim zvaničnicima, s obrazloženjem da je neophodno očuvati bar minimum diplomatskih kontakata koji bi mogli biti aktivirana u trenutku pregovora. Njegovi saradnici objasnili su da se radi o tehničkim i ograničenim kontaktima, čiji je cilj održavanje komunikacionog mosta u uslovima prekinutih zvaničnih odnosa.

Do ovih kontakata, kako pišu mediji, došlo je nakon  što su pojedini briselski zvaničnici postali zabrinuti zbog planirane posjete Moskvi specijalnog izaslanika američkog predsjednika Stiva Vitkofa i zeta američkog lidera Džareda Kušnera, jer bi to navodno moglo da signalizira da američke vlasti namjeravaju da pregovaraju sa Rusijom o Ukrajini bez evropskog učešća.

PRISTUPI

Suprotan pristup od Koštinog zastupaju Makron i Merc, koji smatraju da trenutno nije politički trenutak za direktne razgovore sa Moskvom. 
Prema njihovom viđenju, svaka inicijativa u ovom pravcu mora biti strogo kontrolisana i ograničena na zapadni format, prije svega kroz neformalnu grupu E3 (Francuska, Njemačka i Velika Britanija), koja bi u njihovoj viziji zadržala ključnu ulogu u definisanju evropske linije prema Rusiji.
Prema ocjenama analitičara, unutrašnje podjele unutar Evropske unije više se ne mogu opisati kao tehničke razlike u pristupu. One sve više poprimaju karakter dubokih političkih podjela. Belgija, Luksemburg, Italija, Slovačka, Austrija i Mađarska zastupaju stav da Evropska unija kao institucija mora zadržati otvorene kanale komunikacije sa Moskvom. 

Nasuprot njima, baltičke države, Danska i Holandija upozoravaju da bi bilo kakvo približavanje Kremlju ugrozilo jedinstvo Zapada i poslalo pogrešan politički signal u trenutku kada rat u Ukrajini i dalje traje.

Istovremeno, unutrašnja rasprava dodatno je zakomplikovana pitanjem institucionalne nadležnosti. Dio država dovodi u pitanje da li Evropski savjet treba da vodi ovakve procese u ime Unije, ili bi primat trebalo da imaju Evropska komisija i Služba za spoljne poslove Evropske unije, što dodatno otkriva institucionalnu fragmentaciju evropskog sistema odlučivanja.

Pravnik i politički analitičar Milko Grmuša za "Glas Srpske" ocjenjuje da Evropska unija neće moći trajno ignorisati Rusiju kao najvećeg susjeda, te da je održiv evropski poredak nemoguć bez određenog nivoa političkog i bezbjednosnog dijaloga. 

Prema njegovom viđenju, stabilan evropski poredak nije moguće graditi na trajnoj konfrontaciji, već isključivo na balansu interesa i otvorenim kanalima komunikacije. Dodaje i da geografska i ekonomska realnost Evrope ne ostavlja prostor za dugoročnu potpunu izolaciju Rusije, bez obzira na trenutne političke okolnosti.

OGROMNA ŠTETA

Sličan stav zastupa i pravnik Branko Pavlović, koji ističe da je prekid ekonomskih veza nanio duboku štetu evropskoj industriji. On podsjeća da je upravo spoj njemačke proizvodne snage, tehnološke organizacije i ruskog energetskog potencijala decenijama bio temelj evropske ekonomske stabilnosti i globalne konkurentnosti. 

Prema njegovoj ocjeni, taj model nije bio slučajan, već strukturno uslovljen, a njegov raspad doveo je do rasta cijena energije, pada industrijske proizvodnje i slabljenja pozicije Evrope u odnosu na SAD i Kinu. 

Pavlović smatra da će Evropa, zbog ekonomske realnosti, u budućnosti biti primorana da traži novi oblik odnosa sa Moskvom, jer dugoročno nije održivo funkcionisanje na bazi skupe energije i trajne geopolitičke konfrontacije.

Poznati američki ekonomista i profesor Univerziteta Kolumbija Džefri Saks nedavno je upozorio da trajna stabilnost Evrope nije moguća bez uključivanja Rusije u buduću bezbjednosnu arhitekturu kontinenta. On ističe da istorijsko iskustvo pokazuje da se dugoročni mir ne može graditi na izolaciji i sankcijama, već na diplomatiji i uvažavanju bezbjednosnih interesa svih aktera. 

Prema njegovom mišljenju, Evropa mora voditi samostalniju i pragmatičniju politiku, jer se stabilnost evroazijskog prostora ne može obezbijediti bez saradnje Evropske unije i Rusije. Kako je ukazao, periodi najveće stabilnosti u Evropi bili su oni u kojima su ekonomska međuzavisnost i zajednički interesi bili jači od političkih podjela.

Paradoksalno, upravo Njemačka, koja je najviše profitirala od prethodnog energetskog odnosa sa Rusijom, danas se nalazi među najglasnijim protivnicima obnove kontakata. 

Analitičari to tumače kao pokušaj Berlina da izbjegne povratak na model energetske zavisnosti, ali i kao nastojanje da očuva čvrstu transatlantsku liniju u uslovima globalne nestabilnosti i sve izraženijeg geopolitičkog nadmetanja.

Sve ovo, kako je istakao Grmuša, ukazuje da se u Briselu ne vodi samo rasprava o Rusiji i Ukrajini, već i o budućem modelu Evropske unije. Pitanje je da li će ona funkcionisati kao homogen politički blok sa jedinstvenom spoljnom politikom ili kao prostor u kojem se različiti geopolitički interesi trajno sudaraju. 

U tom smislu, dijalog sa Rusijom, ukazuje Grmuša, postaje manje spoljnopolitičko, a sve više unutrašnje političko pitanje Evropske unije, te veliki test njenog jedinstva i sposobnosti da se prilagodi promijenjenom globalnom poretku.

Mađar šokirao Ukrajinu

Samit Evropske unije u Briselu otvorio je i nove podjele unutar bloka oko budućeg statusa Ukrajine, nakon što je Mađarska uspjela da iz završne deklaracije izbaci formulaciju o ubrzanom prijemu Kijeva u članstvo EU.

Premijer Peter Mađar poručio je da se mađarska vlada protivi ubrzanom prijemu Ukrajine, uz stav da za Ukrajinu moraju važiti isti kriterijumi kao i za sve ostale zemlje kandidate. Ovaj potez Budimpešte dodatno je istakao postojeće podjele unutar ove zajednice oko dinamike proširenja, ali i šire geopolitičke orijentacije bloka u odnosu na rat u Ukrajini i buduće odnose sa istokom Evrope.

Simbolično prokišnjavanje

Tokom samita Evropske unije u Briselu došlo je do neobične situacije kada je počeo da prokišnjava krov zgrade Evropskog savjeta, nakon jake kiše koja je pogodila grad. Voda je počela da kaplje kroz staklenu krovnu konstrukciju na stolove u sali za sastanke. Iako nije uticao na sam tok razgovora, događaj je izazvao pažnju medija i postao simboličan detalj samita koji je održan u trenutku brojnih političkih i ekonomskih izazova unutar Evropske unije.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.