Obilježavanje 200 godina Matice srpske i njene biblioteke u Banjaluci: Film "Trag" i izložbe o dvovjekovnom trajanju

BANjALUKA - U Izložbenom salonu Narodne i univerzitetske biblioteke Republike Srpske u Banjaluci, u srijedu, 21. oktobra, sa početkom u 12 časova, biće otvoren svečani program organizovan u čast velikog jubileja – 200 godina od osnivanja Matice srpske i Biblioteke Matice srpske.

Ovaj izuzetan kulturni događaj, koji se organizuje u okviru manifestacije "Dani Srbije u Republici Srpskoj", obuhvatiće projekciju dokumentarno-narativnog filma "Trag", kao i dvije reprezentativne izložbene postavke – elektronsku izložbu "200 godina Matice srpske i Biblioteke Matice srpske" i izložbu "Iz fondova Matice srpske i Biblioteke Matice srpske".

Tim povodom banjalučkoj publici najprije će biti prikazan film "Trag", koji je premijerno izveden na Svečanoj akademiji 28. aprila 2026. godine na proslavi Dana Biblioteke Matice srpske. Režiser ovog ostvarenja je Mihajlo Obrenov, scenario potpisuje Violeta Mitrović, dok je glavni i odgovorni urednik upravnik Biblioteke Selimir Radulović.

Bogata arhivska i knjižna građa

Pored filmske projekcije, posjetioci će imati priliku da pogledaju i obimnu izložbenu postavku koju je Biblioteka Matice srpske priredila na osnovu dragocjene građe iz svojih zbirki, kao i iz zbirki Rukopisnog odeljenja Matice srpske, Galerije Matice srpske, Muzeja Vojvodine, Arhiva Vojvodine i Gradske biblioteke u Novom Sadu. Izložba nudi sažet i detaljno dokumentovan pregled istorijata i bogatog rada ovih ustanova tokom dva vijeka postojanja.

Autori izložbe su Nenad Stanojević, Mihailo Sakač, Miroslav Marčić i Vid Kecman, stručni konsultanti Dušica Grbić, Gordana Đilas i Slađana Subašić, dok uredništvo potpisuje Selimir Radulović.

Odabranom arhivskom građom, počev od Osnova Matice srpske i njenog prvog statuta, preko portreta najistaknutijih ličnosti srpske kulturno-političke istorije, donatora i zadužbinara, pa sve do prikaza svih značajnijih izdanja i najreprezentativnijih rukopisnih i štampanih knjiga, ova postavka na upečatljiv način svjedoči o dugotrajnom putu i razvoju dviju temeljnih srpskih institucija.

Istorijski razvoj od Pešte do Novog Sada

Matica srpska, najstarija srpska književna, kulturna i naučna institucija, osnovana je u Pešti 1826. godine. Povod za njeno osnivanje bile su velike poteškoće u izdavanju najstarijeg srpskog književnog časopisa "Serbskog letopisa", koji je pokrenut 1824. za 1825. godinu. Časopis je, po zamisli njegovog osnivača i prvog urednika Georgija Magaraševića, postao centralno mjesto na kojem su sabirani i izlagani rezultati srpskog književnog i naučnog stvaralaštva.

U želji da prevaziđu organizacione i finansijske prepreke oko objavljivanja "Letopisa", grupa srpskih trgovaca i intelektualaca u Pešti, predvođena Magaraševićem, došla je na ideju da osnuje nacionalnu kulturnu instituciju. Njen osnovni zadatak, zapisan i u osnivačkom aktu, bio je "da se Knjige Srbske rukopisne na svet izdaju i rasprostranjavaju, i to odsad bez prestanka za svagda". Od samih početaka, glavni ciljevi djelovanja Matice srpske bili su predstavljanje srpske književnosti i kulture u Evropi sa jedne, te prosvećivanje sopstvenog naroda sa druge strane. Tokom dva vijeka, nalazeći se često u samom središtu dramatičnih kulturnih i političkih prilika, Matica je u svojim fondovima sakupila neprocjenjiva svjedočanstva, razvila bogatu izdavačku djelatnost i ostvarila izuzetnu saradnju sa svjetskim naučnim i kulturnim centrima.

Za osnivanje Matice srpske direktno je vezano i nastajanje Biblioteke Matice srpske, najstarije srpske biblioteke nacionalnog značaja i prve javne naučne biblioteke u Srba. Početni fond činile su sveske "Letopisa" i prve knjige u izdanju Matice, a za javnost je svečano otvorena 1838. godine u Tekelijanumu u Pešti. Iz Pešte u Novi Sad Matica i njena Biblioteka preseljene su 1864. godine, kada im je prvo stanište bio Platoneum – dvor vladike Platona Atanackovića. Nakon nekoliko preseljenja, ove ustanove se od 1928. godine nalaze u reprezentativnoj zgradi, zadužbini velike srpske dobrotvorke Marije Trandafil.

Riznica od četiri miliona publikacija

Biblioteka Matice srpske od 1958. godine djeluje kao samostalna ustanova. Danas njen fond broji preko 4.000.000 knjiga i drugih publikacija na čak 130 jezika, među kojima posebno mjesto zauzimaju izuzetno vrijedne zbirke rukopisa i starih štampanih knjiga. Fondovi se kontinuirano popunjavaju putem obaveznog primjerka, kupovinom, poklonima te međunarodnom razmjenom sa preko 300 institucija iz više od 50 zemalja sveta.

Pored toga, Biblioteka redovno objavljuje čak tri serije kataloga svojih raritetnih zbirki – "Ćirilske rukopisne knjige BMS", "Katalog starih i retkih knjiga BMS" i "Katalog legata BMS", kao i edicije "Katalog posebnih zbirki BMS", tekuću "Bibliografiju knjiga u Vojvodini", brojne personalne bibliografije (među kojima se ističe impozantna "Bibliografija Ive Andrića"), te "Godišnjak Biblioteke Matice srpske", knjige u edicijama "Tragovi", "Zlatna knjiga BMS", "Posebna izdanja", zbornik sa Tribine "Savremeni čovek i savremeni svet", kao i svoje glasilo "Vesti".

Predstojeća manifestacija u Banjaluci biće jedinstvena prilika za svu domaću javnost i ljubitelje pisane riječi da se kroz filmski i izložbeni program bliže upoznaju sa bogatim kulturnim i prosvjetnim nasljeđem ove dvije monumentalne institucije srpskog naroda.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.