Odjek Mihenske konferencije: Zapadni savez nestaje pred našim očima

MINHEN – Minhenska bezbjednosna konferencija pokazala je da dosadašanje zapadno savezništvo više ne postoji.

Ključne činjenice:

• Zapadno savezništvo više ne garantuje mir i stabilnost, a Evropa je strateški dezorijentisana.
• Američki državni sekretar Marko Rubio poručio je da Evropa mora da se okrene sebi, jer SAD više ne smatraju Evropu primarnim frontom.
• Evropa nosi posljedice pogrešnih procjena i rizikuje da postane marginalni akter u globalnoj politici ako ne preuzme odgovornost za svoju budućnost.
• SAD se sve više fokusiraju na Indijsko-Pacifički region, a Evropa još nema jasnu stratešku liniju.
• Njemačka i Francuska vode borbu za liderstvo u EU, ali jedinstvena politika ne postoji, što povećava rizik od razjedinjenosti.
• Evropa mora hitno preuzeti kontrolu nad odbranom, industrijom i spoljnopolitikom, jer je vreme za odlaganje isteklo.

Evropa pred izazovima multipolarnog svijeta

Zapadno savezništvo koje je nekada garantovalo mir i stabilnost nakon Hladnog rata više ne postoji.

Savezništvo koje je nekada garantovalo mir i stabilnost nakon Hladnog rata raspada se pred našim očima, dok evropski lideri zbunjeno traže način da sačuvaju suverenitet u multipolarnom svijetu koji više ne prati stara pravila. Evropa stoji pred izborom, preuzeti odgovornost za svoju sudbinu ili rizikovati da postane marginalni igrač u globalnoj politici, što je već dobrim dijelom.

Smatraju ovo politički analitičari i stručnjaci za bezbjednost navodeći da je ova konferencija pokazala da evropski i briselski zvaničnici i dalje lutaju u gustoj magli neizvjesnosti, iz koje će teško izaći zbog kratkovidosti, sujete i odbijanja da prihvate novu globalnu realnost.

Signali sa Minhenske bezbjednosne konferencije

Na to je, između ostalog, upozorio i američki državni sekretar Marko Rubio, poručujući da Evropa konačno mora da se okrene sebi, a ne da gleda prema Vašingtonu. Dolazak Rubija umjesto potpredsjednika Džej Di Vensa bio je značajan signal; prema ocjenama analitičara, Rubio je predstavljao lajt verziju prošlogodišnje oštre retorike, što ukazuje na promjene u američkom pristupu – Vašington više ne vidi Evropu kao primarnu sferu svojih interesa, već kao partnerski front sa jasno definisanim granicama i uslovima.

Novi fokus SAD i upozorenja stručnjaka

Politički analitičar Dušan Berak naglašava da Evropa više ne može da računa da bude politički protektorat SAD. On ističe da izjava Rubija da se svijet mijenja nije samo fraza već upozorenje. Dodao je da Evropa nosi posljedice pogrešnih procjena i politike „živog blata“, da dalje živi u gustoj magli neizvjesnosti i ne zna kako da izađe iz nje, posebno jer ne želi da prihvati nove realnosti. Prema Beraku, Evropa je strateški dezorijentisana i ako ne preuzme odgovornost za sopstvenu budućnost, mogla bi postati još razjedinjenija u momentu kada globalni akteri već definišu nove centre moći.

Slično mišljenje ima ekspert za bezbjednost Sreten Egerić, koji je ukazao da SAD mijenjaju fokus sa Evrope ka Indijsko-Pacifičkom regionu i da Evropa još uvijek nije uspostavila jasnu stratešku liniju.

Egerić je upozorio da ako Evropa ne preuzme odgovornost za svoju budućnost, Evropska unija bi mogla doživjeti sudbinu SFRJ.

Ključne poruke za Evropu

Francuski predsjednik Emanuel Makron pozvao je Evropu da postane geopolitička sila i ubrza razvoj sopstvenih kapaciteta, dok je njemački kancelar Fridrih Merc upozorio na „duboki raskol“ između Evrope i SAD, ističući da ni Amerika nije dovoljno snažna da djeluje sama u novom geopolitičkom okruženju.

Na konferenciji je bilo očigledno da unutar Evropske unije ne postoji jedinstvena politika i da postoji tihi sukob između Njemačke i Francuske o pristupu strategijama i liderstvu. Njemačka i Francuska, kao dva najmoćnija evropska aktera, vodiće bitku za dominaciju na kontinentu, a pitanje ko će biti glavni lider u Evropi ostaje nerješeno. Evropa još uvijek traži unutrašnji konsenzus o tome šta znači biti strateški samostalna u dobu multipolarnosti, dok svijet već postavlja nova pravila i redefiniše saveze.

Prema riječima Egerića, trenutni evropski lideri nastavljaju da vuku kontinent u propast, a opasnost je da Evropa, ako ne promijeni kurs, postane marginalni akter u novom multipolarnom poretku. Poslednji voz za stratešku samostalnost, kako kaže, već prolazi, a svaka odluka koja se odgađa dodatno sužava prostor za manevar.

Smatra i da Evropa više ne može da se oslanja na stare saveze, maglu birokratije ili transatlantski pokrov SAD, te da mora odmah da preuzme kontrolu nad svojom odbranom, industrijskom snagom i spoljnopolitičkom vizijom. Ako to ne učini, rizikuje da budućim generacijama ostavi kontinent bez prava glasa u formiranju globalne politike, te kao razjedinjena i strateški nemoćna, bude svedena na sporednog gledaoca u svijetu koji se sve brže mjenja.

- Vrijeme za odlaganje je isteklo. Evropa stoji pred sudbonosnim izborom, a poslednji voz za spas ili obnovu već traži putnike sa hrabrošću, vizijom i sposobnošću da krenu ka novom redu globalne moći – naveo je on.

Vensove poruke

Prethodne godine potpredsjednik SAD Džej Di Vens na Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji oštro je kritikovao evropske saveznike i poručio da je Evropa u stvari sama sebi najveći neprijatelj. On je naglasio da godinama evropske zemlje zanemaruju potrebu za snažnijom odbranom, oslanjajući se pretjerano na SAD kao garant bezbjednosti, što je, po njegovom mišljenju, stvorilo opasan disbalans u transatlantskim odnosima. Vens je upozorio da nedostatak strategijskog razmišljanja i nekoordinisana politika čine Evropu ranjivom i slabe njenu sposobnost da samostalno odgovori na rastuće globalne izazove.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.