Kako je Zapadna Slavonija ostala bez Srba: Hiljade protjerane za dva dana

BEOGRAD, - Srbi Zapadne Slavonije bili su žrtve brutalnog progona prvih dana maja 1995. kada su hrvatske vojno policijske snage napale taj dio Republike Srpske Krajine, protjeravši najmanje 15.000 lica, a 283 osobe srpske nacionalnosti su ubijene.

Ključni događaj

• Vojno-policijska operacija Operacija Bljesak izvedena je 1–2. maja 1995. godine u Zapadnoj Slavoniji.
• Područje je bilo zaštićena zona UN (sektor „Zapad“) pod mandatom UNPROFOR / UNKRO.

Žrtve i progon

• Ubijeno 283 Srba (prema nekim podacima 263, uključujući 12 djece).
• Protjerano najmanje 15.000 Srba (procjene do 18.000).
• Tokom rata 1991. iz Slavonije protjerano oko 70.000 Srba.

Vojni odnosi

• Hrvatske snage: oko 7.200 vojnika i policajaca.
• Srpska strana (18. korpus Srpska vojska Krajine): oko 4.000 uglavnom rezervista.
• Cilj: razbijanje srpskih snaga i presjecanje teritorije, izlazak na Savu kod Jasenovac.

Napadi na civile

Kolone izbjeglica gađane:

• artiljerijom
• snajperima
• helikopterima (raketama)
• Avioni MiG-21 gađali su i područje Gradiške i sela u Republici Srpskoj.

Hapšenja i logori

• Uhapšeno oko 1.450 Srba.
• Zatvarani u logore u više gradova (Varaždin, Bjelovar, Virovitica, Nova Gradiška, Slavonska Požega).
• Mnogima suđeno na osnovu spornih optužnica.
•  

Širi kontekst

• Progon Srba u Slavoniji trajao od 1991. godine:
• gubitak poslova i stanarskih prava
• pljačka i uništavanje imovine
• razaranje kulturne i vjerske baštine
• Operacija se opisuje kao dio sistematskog etničkog čišćenja.

Sudski epilog

• Haški tribunal 2012. godine oslobodio generale
• Antu Gotovinu
• Mladena Markača

Posljedice

• Većina izbjeglih Srba ostala u Republika Srpska.
• Vratilo se tek oko 1.500 uglavnom starijih lica.
• Posljednjih čin sistematskog etničkog čišćenja

Tadašnja vojno policijska akcija hrvatskih formacija "Bljesak" bila je posljednjih čin sistematskog etničkog čišćenja Srba iz Zapadne Slavonije, koje je sve vrijeme trajalo od početka razbijanja Jugoslavije početkom devedesetih.

Progon Srba paralelno se odvijao širom Slavonije, ljudi su maltretirani, masovno ostajali bez posla i stanarskih prava, imovina pljačkana, uništavana, srpsko kulturno i duhovno nasleđe demolirano i sistematski razarano.

Progon u decembru 1991.

Tokom decembra 1991. u gotovo 200 sela Slavonije dogodio se progon Srba. Sa prostora Pakraca, Daruvara, Lipika, Grubišnog polja, Požeške kotline, obronaka Papuka, protjerano je tada oko 70.000 Srba.

U toj oblasti oformljeni su tada i logori u kojima su hrvatske vlasti držale zatočene Srbe, kao "Pakračka poljana" i "Marino selo" u koje nisu dovođeni samo Srbi iz Slavonije, nego i iz drugih krajeva poput Zagreba.

Napadnuta zaštićena zona UN

Dio Zapadne Slavonije koji je napadut prvog dana maja 1995. bio je, kao sastavni dio Republike Srpske Krajine, zaštićena zona UN, pod imenom sektor "Zapad" prethodno UNPROFOR, tada UNKRO.

Uprkos postojećim sporazumima, odnosno obavezama UN, četiri profesionalne brigade HV i više specijalnih formacija napale su u ranim jutarnjim časovima 1. maja 1995. južni i centralni dio zapadnoslavonskog dijela Republike Srpske Krajine, i to paralelno od Novske prema Okučanima i jednim krakom prema Jasenovcu, i sa istoka iz pravca Nove Gradiške, put Okučana i Stare Gradiške.

Pritom, trupe OUN koje su imale obavezu zaštite stanovništva, pošto se dogodio napad hrvatskih vojno policijskih formacija, sklonile su se u svoje baze.

Agresija hrvatskih snaga bila je prije svega usmjerena na presjecanje i razbijanje snaga Srpske Vojske Krajine, 18. korpusa koji je pokrivao taj deo Zapadne Slavonije.

Uslijedio je potom prodor na Savu kod Jasenovca, kako bi bila onemogućena eventualna pomoć sa južnih obala reke, iz Republike Srpske.

Nesumnjivo je da je namjera hrvatskih vlastodržaca bilo odstranjivanje srpskog stanovništva sa prostora Zapadne Slavonije, kao sastavni dio planskog i sistematskog uklanjanja srpskog življa, neskrivenog etničkog čišćenja, sa cjelokupnog prostora Hrvatske pa i BiH.

Vojne operacije

Po zvaničnim podacima, u akciji je učestvovalo oko 7.200 pripadnika hrvatskih snaga, profesionalnih pripadnika vojske i policije.

Sa druge strane, njima nasuprot, u sastavu 18. korpusa Srpske vojske Krajine, nalazilo približno 4.000 lica, rezervista s minimalnim brojem profesionalaca. 

Vojne operacije odvijale su se 1. i 2. maja, a dijelom i tokom naredna dva dana.

Na hrvatskoj strani poginula su 42 vojnika ili policajca, a ranjene su 162 osobe.

Paralelno, ubijena su 283 lica srpske nacionalnosti a protjerano najmanje 15.000 Srba, prema pojedinim navodima do 18.000.

Gađane kolone izbjeglica

Tokom zbega srpskih civila na prostor južno od Save u Republiku Srpsku, kolone izbeglih hrvatske formacije su gađale artiljerijom, iz vazduha, maljutkama montiranim na helikopterima kao i streljačkom vatrom, snajperima. 

Hrvatsko ratno vazduhoplovstvo, avioni tipa MIG 21 u dva navrata su tokom ta dva dana gađali i  Gradišku, kao i srpska sela na suprotnoj strani Save, gdje je poginulo više osoba, među njima i dvoje dece.

Pošto su srpske formacije razbijene a srpsko stanovništvo protjerano, izbeglo, ostaci stradalih su pokupljeni, a prostor opran šmrkovima, pri čemu nikom od predstavnika međunarodnih organizacija pristup nije dopuštan. Tek pošto su svi tragovi uklonjeni doveden je predstavnik OUN Jasuši Akaši.

Hapšenja i logori

Približno 1.450 osoba srpske nacionalnosti je uhapšeno, da bi potom bili odvedeni u logore, u Varaždinu, Bjelovaru, Virovitici, Novoj Gradiški, Slavonskoj Požegi. Brojnima je suđeno, nerijetko na osnovu iskonstruisanih, lažnih optužnica.

Većina Srba izgnanih iz Zapadne Slavonije ostala je na prostoru Republike Srpske, u BiH. Svega oko 1.500 osoba srpske nacionalnosti, uglavnom staraca, vratilo se u svoje domove u Slavoniji. 

Generale Gotovinu i Markača, zapovjednike hrvatskih formacija, takozvani Tribunal za bivšu Jugoslaviju sa središtem u Hagu, novembra 2012. oslobodio je ma kakve odgovornosti za učinjeno tokom i nakon operacija "Bljesak" i "Oluja" maja odnosno avgusta 1995. godine.

Obilježavanje

U Gradišci će danas biti obilježena 31 godina od pogroma nad 15.000 Srba iz zapadne Slavonije u hrvatskoj akciji "Bljesak", kada je ubijeno najmanje 263 Srba, među kojima 12 djece.

Obilježavanju će prisustvovati predsjednik Republike Srpske Siniša Karan, predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske Nenad Stevandić, ministar rada i boračko-invalidske zaštite Radan Ostojić.

Program počinje u 8.30 časova liturgijom u Hramu Pokrova Presvete Bogorodice stradalim Srbima zapadne Slavonije, dok će u 10.30 časova biti služen pomen kod Spomen-obilježja stradalim Srbima zapadne Slavonije i položeni vijenci i cvijeće, a potom je predviđeno obraćanje zvaničnika i duhovni program.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.