Prije 100 godina rođen je Fidel Kastro,čovjek koji je pola vijeka prkosio Americi

HAVANA – Fidel Kastro, dugogodišnji lider Kube i jedna od najznačajnijih ličnosti revolucionarnih pokreta u Latinskoj Americi, rođen je prije 100 godina, 13. avgusta 1926. godine.

Kastro je više od pola vijeka bio jedna od najprepoznatljivijih ličnosti svjetske politike. Kao vođa Kubanske revolucije, decenijama se odupirao pokušajima Sjedinjenih Američkih Država da ga svrgnu, dok je istovremeno podržavao revolucionarne pokrete u Latinskoj Americi, Africi i drugim dijelovima svijeta.

Djetinjstvo na plantaži šećerne trske

Fidel Kastro rođen je 13. avgusta 1926. godine u blizini Birana, na istoku Kube, u današnjoj provinciji Holgin, na velikom imanju svog oca.

Njegov otac Anhel Kastro i Argiz (1875–1956) rođen je u Galiciji, na sjeverozapadu Španije. Kao mladić je služio u španskoj vojsci i ratovao na Kubi, a nakon poraza Španije vratio se u domovinu.

Špansko-američki rat 1898. godine doveo je do konačnog sloma španske kolonijalne imperije u Americi. Kuba je formalno postala nezavisna, ali je ostala pod snažnim uticajem SAD, dok su Portoriko, Filipini i Guam došli pod američku kontrolu.

Anhel Kastro se na Kubu doselio 1906. godine. Radio je kao rudar, na željeznici i u sječi šuma, a potom se posvetio radu na plantažama šećerne trske u tadašnjoj provinciji Orijente.

Vremenom je postao uspješan preduzetnik:

• bavio se trgovinom opremom za plantažere;
• postao je suvlasnik rudnika;
• kupio je farmu u Biranu;
• uzgajao je šećernu trsku i kukuruz;
• držao je stoku i živinu;
• posjedovao je prodavnice, klanicu i pekaru;
• vremenom je imao oko 1.800 hektara zemlje, dok je još oko 10.000 hektara držao pod zakupom.

Iako je bio uspješan kapitalista, Anhel Kastro nije imao simpatije prema Amerikancima zbog onoga što je vidio na Kubi, a posebno je insistirao na obrazovanju svoje djece.

Od studenta prava do revolucionara

Fidel Kastro je, prema svjedočenjima, bio nemirno i svojeglavo dijete. Otac ga je poslao na školovanje kod jezuita, a Kastro je potom završio Pravni fakultet u Havani 1945. godine. Doktorirao je 1950.

Na izborima 1952. godine kandidovao se za poslanika u kubanskoj skupštini. Međutim, državni udar Fulgensija Batiste promijenio je političke prilike i onemogućio održavanje izbora.

Kastro se ubrzo odlučio za oružanu pobunu protiv Batistinog režima.

Uhapšen je i osuđen, a u zatvoru je proveo dvije godine. Nakon amnestije napustio je Kubu i otišao u SAD, a potom se preselio u Meksiko.

Tamo je počeo da organizuje Pokret 26. jul, sa ciljem pokretanja gerilske borbe protiv Batistine vlasti.

82 borca krenula u osvajanje Kube

Krajem 1956. godine Kastro se sa saborcima iskrcao na Kubu. Iz Meksika su krenula 82 borca, ali ih je nakon žestokih borbi sa vladinim snagama ostalo svega 16, prema nekim izvorima 22.

Preživjeli su nastavili gerilsku borbu u planinama Sijera Maestre na istoku ostrva.

Među njima su bili:

• Fidelov brat Raul Kastro;
• argentinski ljekar i revolucionar Ernesto „Če“ Gevara;
• brojni drugi borci Pokreta 26. jul.

Dok je boravio u planinama, Kastro je dao intervju novinarima „Njujork tajmsa“. Predstavljen je kao romantični revolucionar i borac za pravdu, što mu je donijelo veliku međunarodnu popularnost.

Kubanska revolucija i pad batiste

Krajem 1958. i početkom 1959. godine revolucionari su ovladali Havanom. Batista je pobjegao iz zemlje, a Kastro je sa svega 33 godine postao centralna figura nove Kube.

Za Vašington je revolucija predstavljala ozbiljan udarac američkim strateškim i ekonomskim interesima.

Kuba je za vrijeme Batiste bila važna destinacija za američke investitore, turiste, velike kompanije, ali i organizovani kriminal.

Iako Kastrov prvobitni cilj nije bio potpuni prekid ekonomskih odnosa sa SAD, nesporazumi i sve veći politički sukob doveli su do nacionalizacije imovine američkih kompanija.

Uslijedili su:

• prekid diplomatskih odnosa;
• američka ekonomska blokada Kube;
• približavanje Havane Sovjetskom Savezu;
• opredjeljenje Kube za socijalizam.

Invazija u Zalivu svinja i Kubanska kriza

SAD su u više navrata nastojale da uklone Kastra. Prema brojnim izvorima, preživio je desetine pokušaja atentata.

U aprilu 1961. godine oko 1.500 kubanskih emigranata, uz podršku američkih obavještajnih službi, pokušalo je iskrcavanje na južnoj obali Kube.

Ta operacija, poznata kao Invazija u Zalivu svinja, završila je teškim porazom napadača.

Samo godinu kasnije svijet se našao na ivici nuklearnog rata.

U oktobru 1962. godine izbila je Kubanska raketna kriza, nakon pokušaja Sovjetskog Saveza da na Kubi postavi nuklearne rakete. SAD su blokirale pristup ostrvu, a svijet je strahovao od direktnog sukoba dvije supersile.

Kuba izgrađuje socijalističko društvo

Pod dugotrajnom američkom blokadom Kastro se posvetio izgradnji socijalističkog sistema.

Kuba je uvela široku državnu kontrolu nad privredom i kolektivizaciju, ali je istovremeno izgradila sistem obrazovanja i zdravstva koji je ostvario značajne rezultate.

Istovremeno, Havana je snažno podržavala revolucionarne pokrete širom svijeta.

Kubanska vojna i politička pomoć bila je prisutna u brojnim zemljama, uključujući:

• Gvineju Bisao;
• Angolu;
• Kongo;
• Nikaragvu;
• Siriju;
• Etiopiju.

Tokom rata Jom Kipur 1973. godine u okviru sirijskih snaga nalazilo se oko 4.000 Kubanaca.

U Nikaragvi je tokom Sandinističke revolucije bilo oko 3.000 Kubanaca.

Tokom rata u Ogadenu 1977–1978. godine na strani Etiopije protiv Somalije borilo se do 18.000 Kubanaca.

Posebno značajno bilo je kubansko vojno prisustvo u Angoli. Kubanske trupe bile su tamo od 1975. do 1991. godine, između ostalog i u sukobima sa snagama Južne Afrike.

Tokom 1988. godine, u vrijeme bitke kod Kvito Kvanavale, u Angoli se nalazilo čak oko 60.000 kubanskih vojnika.

Jedan od najistaknutijih lidera Pokreta nesvrstanih

Kastro je bio jedan od najistaknutijih lidera Pokreta nesvrstanih.

Ipak, nastojao je da politiku pokreta u određenoj mjeri približi interesima Moskve. Takvom pristupu se jugoslovenski lider Josip Broz Tito suprotstavljao, posebno uoči i tokom Konferencije nesvrstanih u Havani 1979. godine.

Kastro je uspio da preživi raspad istočnog bloka i Sovjetskog Saveza, kao i kraj Hladnog rata.

Devedesete godine bile su izuzetno teške za Kubu, koja je izgubila glavnog ekonomskog i političkog saveznika. Kastro je nakratko dopustio ograničeno prisustvo privatne inicijative u privredi, ali je kasnije odustao od širih promjena.

Uprkos ekonomskim problemima, ostao je na čelu zemlje i zadržao kontrolu nad političkim sistemom.

„El komandante“ se povukao 2008. godine

Prepoznatljiv po maslinastoj uniformi, bradi i velikoj kubanskoj cigari, Fidel Kastro postao je jedan od najpoznatijih političkih simbola 20. vijeka.

Na čelu Kube formalno je ostao do 2008. godine, kada je zbog narušenog zdravlja vlast predao svom bratu Raulu Kastru.

Doživio je i početak pregovora Kube i SAD o normalizaciji odnosa, ali taj proces nije doveo do potpunog i trajnog pomirenja.

Fidel Kastro se u javnosti posljednji put pojavio u aprilu 2016. godine, na završnici kongresa Komunističke partije Kube.

Umro je u novembru 2016. godine, u 90. godini.

Na čelu Kube proveo je gotovo pola vijeka i ostao jedna od najkontroverznijih i najznačajnijih ličnosti savremene istorije Latinske Amerike.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.