Da li je moguće kupiti mladost i zdravlje? Novi trend u Silicijumskoj dolini

LOS ANĐELES - Džef Bezos (62) nikada nije potvrdio da je uložio novac u Altos Labs.

Međutim, otkako je u časopisu MIT Technology Review, uglednog Tehnološkog instituta Masačusetsa, objavljeno da je upravo osnivač Amazona, nakon povlačenja sa čelnog mjesta kompanije, glavni investitor u startap koji istražuje kako zaustaviti starenje, niko više u globalnoj investicionoj zajednici ne sumnja da je to istina.

Na krilima početnog ulaganja od tri milijarde dolara, daleko najvećeg u kratkoj istoriji ulaganja u biotehnologiju, Altos Labs svoju je istraživačku priču započeo prije četiri godine, prikupio još gotovo toliko novca, a danas među svoje ulagače ubraja i tehnološkog milijardera Jurija Milnera (64), koji se obogatio ulaganjima u internet i tehnološke kompanije kroz investicioni fond DST Global.

Naučnike u Altosu predvodi nobelovac Šinja Jamanaka, a cilj im je da pronađu način za uspješno podmlađivanje ćelija od kojih se sastoji ljudsko tijelo i tako omoguće – dugovječnost, ne samo kao duži život ljudi već i kao veći broj zdravih godina u životnom vijeku čovjeka.

Usput i vlastitom, jer kada neko raspolaže količinom novca koju je nemoguće potrošiti za života, nije li logično dio tog novca uložiti u nastojanje da se život produži? Jamanaka je Nobelovu nagradu, koju je podjelio sa britanskim naučnikom Džonom B. Gurdonom, pionirom kloniranja, dobio 2012. godine za otkriće da se zrele, specijalizovane ćelije mogu reprogramirati u matične ćelije, odnosno da se ostarjele ćelije mogu „podmladiti“.

Istraživanje Alchajmerove bolesti

Tehnološki milijarderi danas snažno ulažu u istraživanje dugovječnosti, koje se u svjetlu sve naprednijeg razvoja vještačke inteligencije može posmatrati i kroz pitanje – možemo li tehnologijom „pobijediti“ biologiju? I kada?

No, koliko zaista ulažu? Prema posljednjoj Forbesovoj listi za 2026. godinu, globalni milijarderi zajedno raspolažu sa 20,1 bilionom dolara, a prema posljednjem izvještaju Longevity Technology za 2024. godinu, u istraživanje dugovječnosti te je godine uloženo 8,49 milijardi dolara. Iako nesumnjivo atraktivno investiciono područje, dugovječnost, kada se svede u brojke, privlači manje od jedan odsto ukupnog kapitala koji je na raspolaganju globalnim milijarderima, ali su njihovi pravci ulaganja i motivi donekle slični, a donekle se i razlikuju.

Uz Bezosov Altos, čija se vrijednost danas procjenjuje na više od šest milijardi dolara, na ćelijsko reprogramiranje usmjereni su biotehnološki startapovi Retro Biosciences, investiciona meta Sema Altmana (41), direktora OpenAI-ja (ChatGPT), i NewLimit, startap u koji je najviše investirao Brajan Armstrong (43), koji se obogatio trgovanjem kriptovalutama kao osnivač Coinbasea, najveće platforme za trgovanje kriptovalutama u SAD.

Altman je u Retro Biosciences lično uložio 180 miliona dolara, a kompanija je u januaru 2025. sa OpenAI-jem pokrenula GPT-4o-micro, specijalizovanu verziju GPT-4o modela razvijenu za inženjering proteina, te je do danas prikupila milijardu dolara kapitala. Bave se unapređivanjem Jamanakinih istraživanja. Prvo kliničko istraživanje kompanije Retro Biosciences usmjereno je na Alchajmerovu bolest.

NewLimit, u koji je uložio Brajan Armstrong, takođe se bavi epigenetskim reprogramiranjem, odnosno traži način kako da ljudske ćelije s vremenom (starenjem) ne zaborave koje gene treba da uključuju, a koje da isključuju kako bi se duže sačuvale od propadanja. NewLimit je prošle godine prikupio 130 miliona dolara investicija, a ubrzo nakon toga dodatnih 45 miliona evra, u čemu je učestvovao i farmaceutski gigant Eli Lili. Time je počela era u kojoj bi i velike farmaceutske kompanije dugovječnost mogle početi da shvataju sve ozbiljnije.

Od nade do buđenja

U drugu grupu milijardera, investitora u dugovječnost, mogli bi se svrstati oni predvođeni Markom Zakerbergom (42) i njegovom suprugom Prisilom Čen (41). Oni istražuju kako da izgrade infrastrukturu biologije zasnovane na vještačkoj inteligenciji, odnosno razvijaju sistem alata, podataka, laboratorija i računarskih kapaciteta kako bi vještačka inteligencija mogla da predviđa i dizajnira biološke procese. U aprilu 2026. najavili su da će uložiti pola milijarde dolara u izgradnju skupova podataka koji će omogućiti razvoj prediktivnih AI modela, a projektu su dali ime Virtual Biology Initiative.

Cilj je da se omogući da se istraživanja o tome kako će neka ćelija reagovati na lijek ili terapiju mogu sprovoditi računarski, a ne nužno na pravim živim ćelijama. Dvojac namjerava da u istraživanje dugovječnosti usmjeri sve svoje bogatstvo, vrijedno nešto više od 200 milijardi dolara, kroz Chan Zuckerberg Initiative (CZI) i Biohub. U narednih deset godina najavili su da će uložiti najmanje 10 milijardi dolara u osnovna naučna istraživanja, što je dvostruko više nego u prethodnoj deceniji.

No, koliko god zvučalo obećavajuće, pretvaranje naučnih otkrića u kliničke terapije za sada se pokazuje težim nego što bi sugerisao javni diskurs investicione zajednice. Još prije Altos Labsa i Retro Biosciencesa vještačku inteligenciju i biologiju u kontekstu istraživanja starenja počela je da spaja kompanija Calico, u koju je ulaganja predvodio Leri Pejdž (53), jedan od osnivača Gugla. Calico, koji danas posluje kao i Gugl u okviru Alphabeta kao matične kompanije, prošao je tokom protekle decenije put od nade, preko uspona i pada, do ponovnog buđenja. U saradnji sa velikom farmaceutskom kompanijom AbbVie sarađivali su čitavu deceniju, sve do kraja 2025. godine, istražujući bolesti poput ALS-a (amiotrofične lateralne skleroze), ali nisu uspjeli da na tržište plasiraju komercijalni lijek, pa je saradnja, čija je vrijednost dostigla 3,5 milijardi dolara, raskinuta.

Alphabet je nastavio da vjeruje u Calico, koji se u poslovnom zaokretu okrenuo Kini i sa kineskom biotehnološkom kompanijom Mabwell Bioscience sklopio ugovor o licenciranju vrijedan 571 milion dolara. Sada istražuju njihovo antitijelo 9MW3811, koje cilja protein IL-11, za koji su istraživanja na miševima pokazala da njegovo blokiranje može da produži život za čak 25 odsto. Dug je, a često i nepremostiv put od miševa do ljudi, ali u Calicu vjeruju u svoja istraživanja i pozicioniraju se kao dugoročni igrač u trci za dugovječnošću.

Senolitička terapija

Piter Til (58), osnivač Pejpala i predsjednik uprave Palantira, takođe je među pionirima ulaganja u dugovječnost u Silicijumskoj dolini. Uz Larija Elisona (81), jednog od osnivača Orakla, može se svrstati među milijardere koji su istraživanja starosti finansirali kroz svoju filantropsku orijentaciju. Til je komercijalno uložio u kompaniju Unity Biotechnology, koja se bavi razvojem senolitičke terapije. Riječ je o uklanjanju starih, nepotrebnih ćelija koje ipak i dalje otpuštaju upalne signale i doprinose starenju tkiva. Kompanija je privukla i ulaganje Džefa Bezosa, ali u glavnom programu potrage za lijekom protiv osteoartritisa nisu postigli relevantan uspjeh.

Elison je, pak, preko fondacije Ellison Medical Foundation, koja je djelovala od 1997. do 2013. godine, podržavao osnovna biomedicinska istraživanja starenja i bolesti povezanih sa starenjem. Tokom 15 godina, prema podacima organizacije Philanthropy Roundtable, fondacija je istraživačima dodijelila nešto više od 400 miliona dolara.

Novi način postojanja

Sergej Brin (52), još jedan od osnivača Gugla, predan je investitor u dugovječnost, ali njegov motiv je i ličan, budući da je nosilac genske mutacije koja mu donosi povećan rizik od Parkinsonove bolesti. Brin je prvo donirao 20 miliona dolara fondaciji Majkl Dž. Foks, kojoj je Parkinsonova bolest dijagnostikovana na vrhuncu glumačke slave, kada mu je bilo tek tridesetak godina. Brin je do danas u istraživanje Parkinsonove bolesti donirao više od dvije milijarde dolara i time postao jedan od najvećih privatnih donatora usmjerenih na jednu konkretnu bolest.

Ilon Mask ne ulaže u dugovječnost, već, u svom specifičnom stilu, u „novi način postojanja“. Njegov Neuralink ima za cilj da stvori univerzalni moždani interfejs koji bi ljudima sa ozbiljnim zdravstvenim ograničenjima omogućio značajno proširenje sposobnosti.

Tehnološki milijarderi, osnivači kompanija koje su u proteklih 20 godina promijenile svijet, danas su u prosjeku ljudi u ranim ili središnjim pedesetim godinama. Poslovno su odrasli na internet revoluciji, a njihova današnja ulaganja u spajanje vještačke inteligencije i biologije predstavljaju svojevrsni veliki eksperiment. Dugovječnost, kao istraživačko polje u kojem se nastoji pomjeriti granica mogućeg, danas obuhvata duboku biotehnologiju, preventivnu dijagnostiku i eksperimentalne kliničke terapije, prenosi B92.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.