Geopolitička partija šaha: Da li se Rusi povlače sa evropskog energetskog fronta

BANjALUKA - Američki investicioni fondovi preuzimaju kontrolu nad strateškim energetskim tokovima u Evropi, uključujući i Balkan, dok Rusija povlači svoje resurse ka regijama sa većim manevarskim prostorom. Ulazak "Karlajl" grupe u imovinu "Lukoila" i novoformirane kompanije za "Južnu interkonekciju" otkriva da privatni kapital postaje ključni instrument geopolitike, dok se Evropa postepeno transformiše u zonu američkog uticaja.

Prema ocjenama analitičara, finansijskih stručnjaka i ekonomista, ulazak američkog fonda "Karlajl" u međunarodnu imovinu "Lukoila" predstavlja prelomni trenutak u preoblikovanju evropske energetske mape. Pod plaštom klasične investicione logike "kupi, obnovi, prodaj", američki kapital preuzima ulogu posrednika u preraspodjeli kontrole nad strateškim energetskim resursima.

Ova transakcija nije samo pitanje profita - ona pokazuje kako se uticaj nad energetskim tokovima u Evropi sve više premješta iz državnih u ruke globalnih finansijskih fondova, gdje ekonomski interesi i geopolitičke kalkulacije djeluju sinhronizovano.

Kako ističe bivši broker sa Volstrita, a danas finansijski savjetnik Vladimir Đukanović iz Beograda, svijet doživljava velike geopolitičke promjene, uključujući i one u energetskom sektoru. On napominje da je ono što se trenutno dešava dio strategije koju je započeo Donald Tramp, koristeći različite mehanizme kako bi američkim kompanijama omogućio pristup strateškim energentima i mineralima, što se jasno vidi na primjeru Venecuele, a sada i Grenlanda i Evrope.

- Kada se podvuče crta, može se zaključiti da ne postoji formalni i zvanični dogovor između Rusije i SAD, već da je u pitanju prećutno razdvajanje prioriteta i zona uticaja. Evropa i Balkan su de fakto dio američke sfere energetskog i finansijskog uticaja, dok Rusija svoje resurse i stratešku pažnju usmjerava ka regijama u kojima može ostvariti veći uticaj uz manje troškove - kaže Đukanović.

Slično mišljenje ima i analitičar Branko Pavlović, navodeći da postaje sve očiglednije da evropsko tržište Rusiji više ne predstavlja ključnu stratešku vrijednost.

- Pokazali su da mogu biti bez ovog tržišta, a to potvrđuju i najnoviji podaci o stabilnosti budžeta. Evropska unija hladnokrvno podmiruje američke apetite, pretvarajući se u klasičnog vazala, dok Rusija sve to posmatra sa strane, jer njeni interesi u ovom trenutku više nisu usmjereni na evropske tokove - naglašava Pavlović.

Interesi

Kompanija "Karlajl" poznata je po ulascima u kompleksne i politički osjetljive projekte, naročito u situacijama kada drugi investitori odustaju zbog regulatornih barijera ili geopolitičkih rizika. U slučaju "Lukoila" ovaj fond preuzima imovinu koja je zbog sankcija teško dostupna drugim akterima, uz uslov da cijeli posao dobije odobrenje američke Kancelarije za kontrolu strane imovine (OFAK).

Pavlović navodi da investicioni fondovi često djeluju tamo gdje države ne mogu ili ne žele javno da nastupaju. Oni ulaze u sankcionisanu ili politički osjetljivu imovinu, preuzimaju rizik, stabilizuju aktivu, a zatim je preprodaju "prihvatljivim" vlasnicima. Ovaj primjer, kako dodaje, jasno pokazuje kako se privatni finansijski interesi prepliću sa državnim regulatornim mehanizmima, čime američki kapital istovremeno funkcioniše kao ekonomski instrument i sredstvo strateškog uticaja. Na pitanje ko bi na kraju mogao kupiti kompanije koje se nađu u vlasništvu američkih fondova, Pavlović kaže da je to u ovom trenutku teško procijeniti. Jedino je sigurno, kako kaže, da se fondovima neće žuriti da kupljenu imovinu odmah rasprodaju, jer je riječ o već profitabilnim kompanijama sa velikim tržištem i značajnim potencijalom za rast.

Sličan model vidi se i u projektu gasovoda "Južna interkonekcija". Iza dosadašnje retorike krije se strateški cilj - preuzimanje kontrole nad energetskim tokovima koji su decenijama bili pod dominacijom Rusije. Posebnu težinu ovom projektu daje činjenica da je kompanija koja se najčešće pominje kao izvođač formalno registrovana tek krajem prošle godine u Sjedinjenim Američkim Državama, što ukazuje na mogućnost da je riječ o namjenski formiranoj firmi za preuzimanje strateški osjetljive infrastrukture u novim geopolitičkim okolnostima.

Pitanje budućnosti "Sjevernog toka 2" takođe bi moglo ponovo postati centralno u političkim i finansijskim pregovorima. Američki investitor Stiven P. Linč ranije je zatražio od američkih vlasti dozvolu da se prijavi na eventualnu aukciju gasovoda u slučaju stečaja ili restrukturiranja njegovog operatora, uz obrazloženje da bi američko vlasništvo omogućilo kontrolu nad energetskim tokovima u Evropi.

Pavlović smatra da američko preuzimanje ovog gasovoda nije nimalo nerealno. U tom slučaju kroz "Sjeverni tok 2" ponovo bi protekao ruski gas, ali sa američkom etiketom i daleko većom fakturom, što bi dodatno promijenilo ekonomsku i političku dinamiku u Evropi.

U ovoj složenoj energetsko-geopolitičkoj slagalici posebno mjesto zauzima MOL, mađarska naftna i gasna kompanija koja će uskoro preuzeti ruski dio vlasništva u Naftnoj industriji Srbije.

Za razliku od većine zapadnoevropskih kompanija, MOL nije u potpunosti prekinuo veze sa ruskim energetskim sistemom. I dalje koristi rusku naftu preko naftovoda "Družba" i uživa specifičan status u okviru sankcionog režima. Politika Mađarske zasnovana je na energetskom pragmatizmu, što MOL pozicionira kao amortizer između Istoka i Zapada - dovoljno "evropski" da bude prihvatljiv Briselu, ali i dovoljno pragmatičan da ne zatvori vrata Moskvi.

Prekinuti tokovi

Realno gledano, Rusija je već izgubila stratešku poziciju u većem dijelu Evrope. Ključni gasni tokovi su prekinuti ili svedeni na minimum, politički uticaj je pod režimom sankcija, a finansijski pristup evropskim tržištima ozbiljno ograničen.

Moskva očigledno ne želi da troši resurse na front koji je nepovoljan, već prihvata novu realnost u kojoj Evropa, uključujući i Balkan, postepeno ulazi u dominantnu sferu američkog političkog, energetskog i finansijskog uticaja. Američki kapital u tom procesu preuzima infrastrukturu koju Rusija više ne može direktno da kontroliše.

Republika Srpska, Srbija, Mađarska i Slovačka i dalje ostaju dio izuzetih zona u snabdijevanju gasom, što Rusiji omogućava direktniji uticaj na lokalne energetske tokove. Istovremeno, ruska strategija se pomjera ka regijama sa većim manevarskim prostorom, fokusirajući se na Aziju, prije svega Kinu i Indiju, Bliski istok, Afriku i Arktik - prostore u kojima sankcije imaju manji domet, zapadna kontrola je slabija, a Rusija raspolaže snažnim energetskim, vojnim i političkim polugama uticaja. U tom smislu, Evropa postaje sekundarno strateško polje u odnosu na regije koje nude dugoročniji povrat i stabilnije pozicije.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.