Od besplatnog studiranja do novih pravila za profesore: Šta donosi Studentski plan u Srbiji?

BEOGRAD - U novom sazivu Parlamenta Srbije usvajaće se novi zakoni, pa tako i oni koji se tiču visokog obrazovanja. Ono što je interesantno jeste da novu vladajuću većinu čine ljudi kojima je primarni posao upravo u toj oblasti.

Studentski plan prvenstveno ukazuje na probleme visokoškolskog sistema, posebno ističući da ljudi koji u njemu rade nisu dovoljno plaćeni, da je oprema zastarjela, a da upravu bira politika.

„Nedavno uveden sistem SPIRI fakultetima je oduzeo vlast nad onim što su sami zaradili“, navodi Studentska lista i najavljuje njegovo ukidanje.

Univerzitet sam bira svoje rukovodstvo

Studentski program predložiće izmjene u izboru rektora, dekana i direktora instituta, te napuštanje sistema sa savjetima i upravnim odborima u kojima je „dosadašnja vlast postavljala četiri do sedam spoljnih članova“.

Dodaju da će sličan sistem biti primjenjivan na više mjesta u visokoškolskom sistemu.

„Akademska zajednica dobija većinu u Nacionalnom savjetu za visoko obrazovanje i u Upravnom odboru Nacionalnog akreditacionog tijela, za koje ministarstvo više neće predlagati kandidate“, navodi Studentska lista.

Planiraju i izmjene u načinu izbora u akademsko zvanje. Kako piše u njihovom planu, to će raditi nezavisna komisija u kojoj će biti najmanje 40 odsto članova sa drugih univerziteta i iz inostranstva, prema nacionalnom minimumu kriterijuma, čime se omogućava da za isto zvanje važe isti uslovi na svim univerzitetima.

„Ko ispuni unaprijed zadate ciljeve, uz godišnju evaluaciju, dobija radni odnos na neodređeno vrijeme umjesto novog ugovora na određeno do sljedećeg izbora“, stoji u Studentskom planu.

Državni univerzitet u Novom Pazaru i Univerzitet u Prištini sa privremenim sjedištem u Kosovskoj Mitrovici

Za Univerzitet u Prištini sa privremenim sjedištem u Kosovskoj Mitrovici, Studentska lista tvrdi da je izložen političkim pritiscima i suočen sa pravnom nesigurnošću.

Kao rješenje za takvu situaciju, Studentska lista predlaže veća finansijska sredstva, poseban program institucionalne i bezbjednosne zaštite sa planovima za nastavak nastave u kriznim uslovima, podršku za zadržavanje nastavnika i istraživača, ulaganja u objekte i laboratorije, stipendije i druge mjere za upis i zadržavanje studenata, kao i međunarodnu saradnju i mobilnost, uz zaštitu od svih nedozvoljenih spoljnih uticaja.

Prema navodima Studentske liste, Državni univerzitet u Novom Pazaru posljednjih godina bilježi pad u svim segmentima, a brojke su ispod granica održivosti. Kao krivca navode „centralizovanu i netransparentnu upravu“.

„Njemu su potrebni privremeni organi upravljanja uz učešće zaposlenih i novi statut koji odlučivanje vraća kolektivnim tijelima, puna javnost rada, revizija odluka o zapošljavanju i izborima u zvanja uz poništavanje nezakonitih akata i povratak nepravedno udaljenih nastavnika, jasni kriterijumi napredovanja za sopstveni kadar, ograničavanje angažovanja penzionisanih lica, spoljna finansijska revizija, hitna reakreditacija programa i nezavisno utvrđivanje etičke odgovornosti“, piše u Studentskom planu.

Školarine i sopstveni prihodi

Prihode fakulteta i instituta Studentska lista želi da odvoji od budžeta.

„Razmotrićemo smanjenje ili eventualno ukidanje školarina za samofinansirajuće studente u što kraćem roku i umjesto školarina univerzitetima vraćamo imovinu kao izvor prihoda“, najavljuje Studentska lista.

Što se upisa tiče, planira se da se broj slobodnih mjesta uskladi sa potrebama tržišta rada.

Finansiranje nauke, piše u Studentskom planu, ići će preko novih fondova, konkretno Fonda za nauku i Fonda za investicionu djelatnost, iz kojeg će se isplaćivati plate, režije i istraživački rad.

Naučna oprema i potrošni materijal neće biti podložni PDV-u i carinama ili će taj trošak biti umanjen.

Studentski standard

Studentska lista planira i da izmijeni sistem studentskih stipendija i kredita novim, kombinovanim modelom. Jedan dio činile bi bespovratne stipendije za studente slabijeg imovinskog stanja, a za ostale krediti čija otplata počinje tek po zaposlenju.

„Budžetska stavka za studentski standard, koja u 2026. godini iznosi 14,76 milijardi dinara i pokriva oko 30 odsto potrebnog kapaciteta, dobiće veći skok, nakon čega će nastaviti stalan postepeni rast“, piše u Studentskom planu.

Novina je uvođenje Centra za podršku koji bi postojao na svakom univerzitetu i čiji bi posao bio da pomogne svim studentima upisanim prema afirmativnim mjerama.

Kvalitet nastave i nauke

Studentska lista protivi se postojećem sistemu bodovanja naučnog rada, jer smatra da proizvodi koautorstva bez doprinosa i radove u časopisima koji za novac objavljuju bilo šta.

„Novim pravilnicima i izmjenama postojećih glavnom autoru ćemo dati veću težinu nego koautorima, uz to ćemo uvesti nacionalnu listu priznatih časopisa i zabraniti da se o trošku državnih projekata objavljuje u predatorskim časopisima“, navodi se u Studentskom planu.

„Osim broja objavljenih radova vrednovaće se i recenziranje, patenti i prijedlozi javnih politika“, predviđa Studentski plan.

Još jedna novost je da bi Studentska lista vratila mogućnost prelaska između akademskih i strukovnih studija, ali uz jasne nacionalne standarde prohodnosti kroz javne procedure.
Nauka i privreda
Kako navodi Studentski plan, uvešće se industrijski doktorati.

„Doktorandi na takvom programu radili bi na problemu koji kompanija stvarno ima“, navode iz Studentske liste.

Povratak istraživača i strani studenti

Što se tiče raseljenih istraživača i stranih studenata, njima Studentska lista nudi nacionalni program koji bi, prema najavama, trebalo da im donese platu, početni budžet, jednog do dva člana tima i laboratorijski prostor.

„Nostrifikacija strane diplome trajaće najviše 60 dana i sprovodiće se digitalno kroz mrežu ENIC/NARIC“, piše u Studentskom planu.

Kako se tamo navodi, svi univerziteti nastupaće zajedno pod nacionalnim štandom, a razmatraće se i osnivanje fonda za stipendiranje najboljih stranih studenata, kao i centara za doček stranih studenata i istraživača.

Lica nauke i visokog obrazovanja

Studentsku listu čine ljudi koji rade u visokoškolskom sistemu. Međutim, neki od njih ističu se i po tome što imaju iskustva u upravljanju pojedinim dijelovima tog sistema, a takvih, uključujući i one koji se bave visokim obrazovanjem i naukom, ima 26.

Tako je, na primjer, bivši rektor Univerziteta u Novom Sadu Dejan Jakšić na listi pod brojem 101.

On nije jedina ličnost sa iskustvom na rukovodećoj poziciji neke visokoškolske institucije.

Na 90. mjestu je Mirjana Nikolić, koja je bila članica radne grupe za izradu Strategije visokog obrazovanja. Ipak, javnosti je poznatija kao rektorka Univerziteta umjetnosti u Beogradu.

Na listi je takođe bivša rektorka iste ustanove Biljana Radovanović Brkanović.

Više na listi, pod brojem 29, nalazi se Milena Petrović, koja je redovna profesorka Prirodno-matematičkog fakulteta, a bila je recenzentkinja Nacionalnog tijela za akreditaciju.

Na 91. mjestu nalazi se akademik Radomir Saičić, koji je redovni član Srpske akademije nauka i umjetnosti, a takođe je član Akademskog odbora za obrazovanje SANU.

Saičić, ipak, nije jedini član SANU na Studentskoj listi. Na mjestu broj 15 je Slobodan Vukosavić, redovni profesor Elektrotehničkog fakulteta.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.