Povratak Turske na Balkan

Beograd - S vremena na vrijeme poneki od turskih zvaničnika pošalje i na zapadni Balkan poruku koja po pravilu uznemiri duhove i u Beogradu.

Najsvježiji “aber” stigao je od turskog premijera Redžepa Erdogana koji tvrdi da je Bosna zapravo jedna od 81 turske provincije i da je njegova obaveza kao premijera da se brine i o Sarajevu.

To je izazvalo uzbuđenje i u dijelu tamošnje javnosti, ali i nametnulo pitanje nije li Erdogan samo spomenuo Sarajevo, a zapravo dijelom mislio i na Beograd, piše “Politika”.

- Turska je mnogo jaka zemlja pa i ne mora mnogo toga da krije - kaže Predrag Simić, profesor Fakulteta političkih nauka, i podsjeća da je ona trenutno 18. ekonomska sila svijeta, a da neki prognoziraju da će uskoro biti i među prvih deset.

- Ona je svoju politiku dosta promenila u poslednjih dvadeset godina. Sve do početka ovog veka bila je najlojalnija članica NATO-a, a u međuvremenu je postala prejaka i u ovom trenutku ona više treba NATO-u nego NATO njoj. Taj uspeh je posebno brz od kada je na vlast došla Partija pravde i progresa koju vodi upravo Erdogan - objašnjava Simić.

Prethodna vlast Srbije, oličena prije svega u Borisu Tadiću, podsjetimo, dostigla je, „istorijski” nivo odnosa sa ovom zemljom. Turska je, bar deklarativno, tretirana kao strateški partner Srbije, a susreti na najvišem nivou bili su učestaliji nego ikada.

Ministar spoljnih poslova Vuk Jeremić bio je dio trilaterale u kojoj su još bile njegove kolege iz Turske Ahmet Davutoglu i iz BiH Sven Alkalaj.

Ova „trojka” je imala redovne sastanke u „nastojanju da se učvrsti mir i stabilnost u Bosni, koja se još uvijek suočava s mnogim izazovima”.

Turski predsjednik Abdulah Gul takođe je dolazio u Beograd kao što je i srpski predsjednik Boris Tadić u nekoliko navrata bio u Istanbulu.

Ako je suditi po onome što se izjavljivalo poslije ovih susreta, Turska je zaista postala jedan od najpouzdanijih partnera Srbije.

Ovakav odnos, koji je, između ostalog, rezultirao usvajanjem Rezolucije o Srebrenici u Skupštini Srbije i potpisivanjem Istanbulske deklaracije, nailazio je na oštre kritike u Republici Srpskoj koja se osjetila direktno ugroženom donošenjem ovih dokumenata.

Bez obzira na dostignuti nivo partnerstva, Miloš Marković, poznavalac turske spoljne politike, koji je magistrirao na Institutu društvenih nauka Univerziteta u Ankari, smatra da Beograd mora biti oprezan kada je riječ o odnosima sa Ankarom.

- Postoji raskorak između onoga što pričaju i onoga šta rade. Turci, zapravo, i ne kriju svoje tendencije. Turski ministar spoljnih poslova Davutoglu je jednom rekao da Srbi ne bi imali istoriju da nije osmanskih arhiva. S druge strane, govori se da ne postoje nikakve aspiracije - ističe Marković i podsjeća da je Davutoglu više puta rekao da želi da svaki putnik koji krene od Basre bez ikakvih granica može da dođe do Njemačke, što je „grubo rečeno neka vrsta osmanskog šengena”.

I on i profesor Simić podsjećaju na Davutogluovu knjigu „Strategijska dubina” koja govori o smjernicama turske spoljne politike.

Osloboditi se iluzije o naprasnom turskom prijateljstvu

Osmansku istorijsku geografiju Balkana turski premijer Redžep Erdogan i njegovi istomišljenici nastoje da prevedu u realnu političku geografiju obnovljene turske moći, a Sarajevo, Mostar i Novi Pazar na toj željenoj mapi važniji su od Beograda, izjavio je orijentalista i diplomata Darko Tanasković iz Beograda.

Tanasković je ocijenio da bi bilo dobro da se s Turskom nastavi unapređivati saradnja u svemu što je za Srbiju i za sve Srbe korisno, posebno u najšire shvaćenom ekonomskom domenu, jer ona u mnogo čemu može biti veoma zahvalan partner.

- Politički, treba se osloboditi iluzije, ako takva postoji, o nekakvom naprasnom turskom prijateljstvu i nepristrasnosti u balkanskim stvarima i, najzad, nikako ne bi valjalo podleći neoosmanističkoj kampanji preispitivanja i revidiranja naše percepcije duge zajedničke istorije, konkretno perioda osmanske vlasti na Balkanu - rekao je Tanasković za beogradsku „Politiku”.

On je zaključio i da bi „i Turcima bilo korisnije da odustanu od pokušaja pozitivnog kulturno-političkog i simboličkog valorizovanja i instrumentalizovanja razdoblja koje Srbi listom doživljavaju kao okupaciju”.

- To nikako ne može biti, kako neoosmanisti žele da predstave, istorijski kredit koji bi im davao neka posebna prava da usmeravaju sadašnjost i budućnost potomaka onih čijim su precima vekovima naplaćivali glavarinu - naveo je Tanasković.

Komentarišući nedavnu izjavu turskog premijera Erdogana da je BiH, zapravo, provincija Turske i da je njegova obaveza kao premijera da brine i o Sarajevu, Tanasković je naveo da su glavno uporište turskog djelovanja na Balkanu muslimanske zajednice.

- U geopolitičkim i civilizacijskim koordinatama neoosmanizma, glavno uporište turskog delovanja na Balkanu jesu ovdašnje muslimanske zajednice, a prvenstveno Albanci i Bošnjaci, za koje je turski premijer Redžep Erdogan nedavno izjavio da mu ih je Alija Izetbegović na samrti ostavio u amanet - rekao je Tanasković.

On kaže da Erdogan i Beograd smatra važnim političkim centrom s kojim se računa, „a Srbiju, doduše, nezgodnim, ali i nezaobilaznim partnerom u ostvarivanju balkanske politike svoje države”.

- Za neoosmaniste su balkanski muslimani potomci Osmanlija, a samim tim i štićenici Turske koja se prisetila svoje imperijalne slave i želi da je na savremeni način obnovi, političkim, privrednim, komunikacijskim i kulturnim sredstvima, uz povremeno diskretno podsećanje i na respektabilnu vojnu moć - objasnio je Tanasković.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.