OTKRIVAMO: Politički islam zašao u sve pore društva

SARAJEVO - U posljednjih deset do petnaest godina uticaj Muslimanskog bratstva u BiH dobio je novu, institucionalniju formu.

Umjesto ratnih struktura devedesetih, njegovi nekadašnji pripadnici i poratni teološki kadrovi i simpatizeri danas djeluju unutar političkih partija, vjerskih institucija, nevladinih organizacija i akademskih zajednica. Zajedno grade mrežu ispod radara javnosti, promovišući politički islam kao poželjan model državnog i društvenog uređenja BiH.

Kaže ovo za "Glas Srpske" direktor Centra za društveno-politička istraživanja Republike Srpske Dušan Pavlović, navodeći da brojni izvještaji bezbjednosnih službi ukazuju na postojanje mreže koja je povezana sa srodnim strukturama u Zapadnoj Evropi – od Beča i Berlina do Brisela, a u čijim planovima se nalazi da BiH kao evropska teritorija postane islamska država. Prema riječima Pavlovića, riječ je o organizacijama i ideološkim ograncima koji su u pojedinim državama zabranjeni, a čije se aktivnosti budno prate i u SAD.

Dušan Pavlović

Upravo status Muslimanskog bratstva u svijetu dodatno objašnjava zbog čega se njegove aktivnosti i u BiH prate sa povećanom pažnjom. U više bliskoistočnih država - poput Egipta, Saudijske Arabije, UAE, Bahreina, Sirije i više republika Centralne Azije – Bratstvo je zvanično proglašeno terorističkom organizacijom. U Evropi je najdalje otišla Austrija, koja je zabranila njegovo organizovano djelovanje, simbole i infrastrukturu. Mreža bliska Bratstvu aktivno je prisutna u Francuskoj, gdje su bezbjednosne službe upozorile na duboku infiltraciju u obrazovne i vjerske institucije, a Švedska je nedavno formirala poseban ekspertski tim za analizu njegovih aktivnosti. Prisustvo ogranaka i ideoloških grupacija povezanih sa Bratstvom bilježi se i u Njemačkoj, Velikoj Britaniji, Belgiji i Holandiji, gdje se mreže tretiraju kao faktor političkog islama sa potencijalom društvenog radikalizovanja.

Kontinuitet

Pavlović podsjeća da je i administracija predsjednika Donalda Trampa nedavno započela proces kojim bi se pojedini ogranci Muslimanskog bratstva mogli proglasiti stranim terorističkim organizacijama i globalnim terorističkim grupama. Kako je navedeno u dokumentima Bijele kuće, inicijativa je zasnovana na procjenama američkih obavještajnih i bezbjednosnih službi, a za cilj ima ograničenje transnacionalnih mreža koje se dovode u vezu sa militantnim i ekstremističkim strukturama te sprečavanje širenja njihovog uticaja.

Iako Muslimansko bratstvo formalno nije registrovano u BiH, Pavlović ističe da postoji dug istorijski kontinuitet njegovog ideološkog prisustva u većoj ili manjoj mjeri, a o čemu je uradio opširnu analizu još tokom prošle godine. Podsjeća da korijeni sežu od sedamdesetih godina prošlog vijeka, kada je u tadašnjoj SR BiH nastala organizacija "Mladi muslimani", predvođena Alijom Izetbegovićem, autorom "Islamske deklaracije". Taj dokument, kaže, promovisao je politički islam, koncept islamske vlade i uvođenje šerijatskog prava kao osnovnog pravnog okvira. Posebno je značajan dio u kojem Izetbegović navodi: "Moramo dakle biti prvo propovjednici, a zatim vojnici. Naše oružje su lični primjer, knjiga, riječ. Kada se sila pridružuje ovome? Izbor ovog trenutka uvijek je opipljiv i zavisi od niza faktora. Međutim, postoji opšte pravilo: islamski pokret treba i može početi da preuzima vlast čim je moralno i brojčano dovoljno jak da može ne samo da sruši postojeću neislamsku vladu, već i da izgradi novu islamsku."

Ovaj citat precizno opisuje ideološki i strategijski pristup koji je u suštini identičan doktrini Muslimanskog bratstva, a koji je tokom decenija integrisan i u političke aktivnosti u BiH.

Te ideje ponovo su oživljene devedesetih godina, osnivanjem SDA i dolaskom velikog broja mudžahedina iz islamskih zemalja. Prema Pavloviću, današnji uticaj Muslimanskog bratstva u BiH vidljiv je u akademskim i vjerskim strukturama koje reciklacijom teologa školovanih u islamskim zemljama održavaju ideološki kontinuitet, u političko-kulturnim organizacijama koje promovišu politički islam kao legitiman model uređenja države, ali i u transnacionalnim vezama sa Turskom, Katarom i drugim zemljama koje su danas glavni pokrovitelji ideologija bliskih Bratstvu. Prema njegovim riječima, dosadašnji kontinuitet Muslimanskog bratstva otkriva tri ključna rizika. Prvi je rast institucionalizovanog ideološkog uticaja, jer kadrovi povezani sa strukturama Bratstva postepeno ulaze u obrazovne, kulturne i vjerske pozicije moći. Drugi je transnacionalna povezanost, budući da saradnja sa mrežama u Turskoj, Kataru i Evropi obezbjeđuje finansijski i organizacioni kontinuitet. Treći je bezbjednosni rizik, koji proizilazi iz preživjelih ratnih mreža i ideološke infrastrukture koje su u prošlosti dokazale sposobnost regrutacije u međunarodne sukobe, poput onog u Siriji.

- Iako se njihovo prisustvo u BiH godinama pokušavalo predstaviti kao ideološki benigno ili isključivo vjersko, praksa je pokazala suprotno. Muslimansko bratstvo nije nimalo bezopasno. Njegove mreže kontakata, aktivisti i ideološka infrastruktura ostavili su dubok trag u institucijama, političkim strankama, vjerskim strukturama i bezbjednosnim rizicima koji i danas postoje - poručuje Pavlović.

"Glas Srpske" je od izvora bliskih obavještajnim službama dobio potvrdu ovih Pavlovićevih tvrdnji - da su ideje Muslimanskog bratstva i danas prisutne u BiH. Prema njihovim navodima, ideološki okvir Bratstva u savremenom vremenu baštine SDA, Islamska zajednica i više nevladinih organizacija bliskih ovim strukturama. Ističu da je lider SDA Bakir Izetbegović još 2013. zajedno sa Jusufom el Kardovijem, dugogodišnjim liderom Muslimanskog bratstva, bio suorganizator konferencije Evropskog vijeća za fetvu i istraživanja - krovne organizacije Bratstva u Evropi. Nekoliko godina kasnije Izetbegović je pomagao organizaciju skupa u Sarajevu koji je okupio pristalice i promotere ideje političkog islama. Naši izvori navode da je bivša ministarka spoljnih poslova BiH Bisera Turković 2019. godine u Kataru imala sastanak sa Kardovijem, a da je tom sastanku prisustvovao i njen sin Ali Turković, tadašnji predstavnik OBA-e pri Ambasadi BiH u Dohi. Postoje, kažu, i podaci da je Tarik Sadović, tokom diplomatske službe u Kataru, imao brojne kontakte sa predstavnicima Muslimanskog bratstva.

Bisera Turković u društvu jednog od lidera Muslimanskog bratstva

Uporište na univerzitetu

Prema istim izvorima, Univerzitet u Sarajevu, pod uticajem Islamske zajednice, SDA i više NVO, postao je važno uporište ideja bliskih Bratstvu. Navodi se uloga profesora Sakiba Softića, kao i Gazi-Husrefbegove medrese, čiji je dugogodišnji direktor bio Mensur Malkić. Uticaj se, kako tvrde, osjeća i unutar Oružanih snaga BiH uz logističku podršku organizacije "Bahar", Vojnog muftijstva i Udruženja generala Armije BiH. Postoji i grupa oficira koja potiče iz 7. muslimanske brigade, bliska generalu Halilu Brzini i ideologiji Muslimanskog bratstva.

Izvori "Glasa Srpske" ukazuju da značajan medijski prostor idejama Bratstva daju list "Stav", čiji je glavni urednik Filip Mursel Begović, portal "Bosnia tajms", pod kontrolom Nedžada Latića, i "Faktor", u vlasništvu turske firme "Simurg medija". Sličnu uredničku politiku vode portali SAFF i BIR, pod kontrolom IZ.

Prema njihovim saznanjima, simpatizeri i aktivisti Muslimanskog bratstva djeluju i u pojedinim političkim strankama u FBiH – pored SDA, i u DF-u, i dijelu SDP-a. Među uticajnim pojedincima pominju se Halil Brzina, povezan sa turskom fondacijom "Hulusi efendi", bivša ministarka Bisera Turković, Nedžad Branković, Denis Zvizdić, Šejh Halil Brzina, Šerif Pataković, Salih efendija Čolaković, bivši muftija Seid efendija Smajkić i drugi.

Izvori navode da uporišta Bratstva postoje i kroz obrazovne ustanove, vjerske centre, NVO sektor i paraobavještajne strukture bliske SDA. Posebno se izdvajaju aktivnosti fondacije "Alija Izetbegović", kojom upravlja Hilmo Neimarlija, Asocijacije za kulturu, obrazovanje i sport, udruženja "Mladi muslimani", predsjednik Edhem Bokšić, "Aktivna bošnjačka mreža", "Bahar", biznismen Mohamed Al Zajat, kao i više lokalnih udruženja koja, prema saznanjima, povremeno dobijaju podršku turske razvojne agencije TIKA. Na kraju su poručili i da strukture koje njeguju ideje Muslimanskog bratstva su najjače u Sarajevu, Zenici, Bihaću i Tuzli, ali su prisutne i drugim gradovima FBiH.

Autor "Islamske deklaracije": Alija Izetbegović

Prisustvo Muslimanskog bratstva u BiH, kako kaže Pavlović, više nije samo istorijska činjenica – to je dobro organizovana mreža koja prodire u političke stranke, vjerske institucije, obrazovne ustanove i nevladine organizacije. Iako formalno nevidljivo, njegov uticaj već oblikuje političke i kulturne tokove unutar većeg dijela FBiH, stvarajući potencijal za destabilizaciju države.

Istorijat

Muslimansko bratstvo nastalo je 1928. godine u Egiptu kao odgovor na kolonijalnu dominaciju i socijalne krize u muslimanskom svijetu. Međutim, tokom 1970-ih i 1980-ih dijelovi Bratstva radikalizovali su se. Određeni ogranci počeli su koristiti militantne metode, uključujući terorističke akcije kako bi ostvarili svoje političke ciljeve. Ta radikalizacija dovela je do zabrane organizacije u više arapskih zemalja, a njeni ekstremni ogranci postali su predmet pažnje međunarodnih bezbjednosnih službi, što je kasnije uticalo i na širenje uticaja u Evropi, uključujući i Balkan.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.