Lozo: Osnivanje Narodne skupštine bilo je vizionarski odgovor na preglasavanje Srba

BANjALUKA - Osnivanje Skupštine srpskog naroda u BiH 24. oktobra 1991. godine bilo je iznuđen, ali mudar i vizionarski odgovor na preglasavanje srpskih predstavnika i neustavne odluke muslimanskih i hrvatskih poslanika, te najava formiranja demokratskog i institucionalnog okvira Republike Srpske, ocijenio je za Srnu Predrag Lozo iz republičkog Centra za društveno-politička istraživanja.

Bila je to, ističe Lozo, svjesna odluka, jedna u nizu onih koje su išle u pravcu djelovanja da se ne bi ponovila dešavanja poput genocida nad Srbima u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj /NDH/.

Odluka o osnivanju Skupštine srpskog naroda u BiH, podsjeća on, donesena je 24. oktobra 1991. godine u Sarajevu, a prethodilo joj je nelegalno i nelegitimno usvajanje Platforme Predsjedništva BiH, Memorandum SDA o suverenosti BiH, Pismo o namjerama i raspisivanje referenduma o suverenosti BiH od muslimanskih i hrvatskih poslanika u Skupštini BiH.

„To je učinjeno na prevaru, nakon prekida zasjedanja, i bez prisustva i podrške srpskih poslanika, noću između 14. i 15. oktobra 1992. godine. Osnivanje Skupštine srpskog naroda u BiH smatralo se odgovorom na pomenuta dokumenta i metode preglasavanja predstavnika srpskog naroda“, rekao je Lozo, koji je načelnik Odjeljenja za identitetska istraživanja i kulturu pamćenja u Centru.

On je podsjetio da su novoformiranu Skupštinu činili predstavnici srpskih stranaka iz parlamenta BiH, koji je napušten zbog prevara i nelegalnosti, njih ukupno 78, od toga SDS 72, SPO dva i iz Partije reformskih snaga četiri poslanika, a kasnije se Skupštini priključilo još pet poslanika i od tada je imala 83 poslanika.

„Iz svjedočenja srpskih državnika i političara iz toga vremena može se izvući zaključak da je Skupština srpskog naroda u BiH osnovana zbog toga što su muslimanski i hrvatski poslanici, kršeći Ustav SR BiH, koristeći prevare i nedozvoljene metode, preglasavali srpske poslanike i nametali im sopstvene odluke o budućnosti BiH“, ističe Lozo.

Bio je to, ocjenjuje, iznuđen, ali mudar i vizionarski odgovor na neustavne odluke muslimansko-hrvatskih predstavnika i njihovu nespremnost da se na ustavan način zaštite srpski interesi i rješava kriza.

„Sam naziv, Skupština srpskog naroda u BiH, jasno pokazuje da je ona trebalo da artikuliše interese srpskog naroda. Bila je to i faktička najava formiranja institucionalnog odgovora na secesiju i razbijanje Jugoslavije te najava formiranja demokratskog i institucionalnog okvira kasnije Republike Srpske“, rekao je Lozo.

Prema njegovim riječima, to je bila i želja legalno na izborima izabranih predstavnika da, u skladu sa potrebama srpskog naroda koji vijekovima živi na ovim prostorima, Srbi odlučuju o svojoj sudbini izvan stranih i neprijateljskih centara.

„Bila je to svjesna odluka, jedna u nizu onih koje su išle u pravcu djelovanja da se ne bi ponovila dešavanja poput genocida nad Srbima u NDH iz perioda Drugog svjetskog rata“, istakao je Lozo.

Pomenutu odluku, dodaje, pratila je odluka o ostajanju srpskog naroda BiH u zajedničkoj državi Jugoslaviji, koju je trebalo potvrditi na plebiscitu koji je na istoj sjednici i raspisan.

On je podsjetio da je završni dokument sa ove prve sjednice bila Deklaracija Skupštine srpskog naroda u BiH, u kojoj se navodilo, između ostalog, da je postojeći ustavno-pravni poredak uveliko narušen u Jugoslaviji i u BiH, da su ugrožena prava i bitni interesi srpskog naroda u BiH, te da već dugo traje zavjera da se srpski narod, kao konstitutivni narod u BiH, svede na nacionalnu manjinu.

U Deklaraciji je navedeno da je Skupština srpskog naroda u BiH ustanovljena jer je srpski narod poučen tragičnim iskustvima u ovom vijeku, pogotovo genocidom izvršenim nad njim, i jer prijeti opasnost od novih i sličnih tragičnih događaja.

Srpski narod je, navedeno je u Deklaraciji, istorijski i državotvoran narod i ravnopravan je sa svim takvim narodima, srpski narod ima dugu tradiciju demokratije, on poštuje i uvažava posebnosti i interese drugih naroda i država, ali traži da i oni uvažavaju interese i posebnosti srpskog naroda i države u kojoj živi.

Na Palama će danas svečano biti obilježeno 35 godina postojanja Narodne skupštine Republike Srpske, osnovane kao Skupština srpskog naroda u BiH.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.