Kraj jednog poretka: Šta sedmica Generalne skupštine UN znači za Republiku Srpsku?

Zasjedanje Generalne skupštine UN pokazalo je, prema ocjeni autora, da se najvažnije odluke danas dogovaraju mimo dvorane, da dvostruki aršini prema Srpskoj nisu izuzetak nego pravilo, te da Republika Srpska u novom poretku mora govoriti sopstvenim glasom,saopštila je kancelarija za Međunarodnu saradnju Republike Srpske.

Opšta debata 81. zasjedanja Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, koja se ove sedmice održava u Njujorku, nije ponudila zajednički pravac. Već sama tema zasjedanja – „Obnova povjerenja, upravljanje transformacijom: Ujedinjene nacije koje isporučuju za sve“ – ukazuje na izazove sa kojima se organizacija suočava. Osam decenija nakon osnivanja, UN se suočavaju sa ratovima, humanitarnim krizama, slabljenjem povjerenja i promjenama u međunarodnim odnosima.

Vodeće svjetske sile su sa govornice UN otvoreno dovele u pitanje ulogu pojedinih međunarodnih institucija, dok se prijedlozi reforme Savjeta bezbjednosti i dalje suočavaju sa složenim političkim interesima država članica. Ocjene o tome koliko je multilateralni sistem efikasan razlikuju se među državama, a debata o njegovoj reformi jedna je od tema ovogodišnjeg zasjedanja.

Stvarna diplomatija, međutim, odvijala se i van sale Generalne skupštine – u bilateralnim razgovorima velikih sila, susretima na najvišem nivou i sporazumima potpisanim na marginama zasjedanja. Takav razvoj događaja, prema ocjeni autora, pokazuje da bilateralni dogovori sve više dobijaju na značaju u rješavanju najvažnijih međunarodnih pitanj.

Ova sedmica pružila je, prema stavu autora, više primjera neujednačenog pristupa istim načelima. Pravo naroda na samoopredjeljenje u različitim kontekstima ima različit politički i pravni tretman, dok se pitanja ustavnog položaja Republike Srpske i njenih nadležnosti različito tumače unutar BiH i van nje.

Ono što slabi nije samo autoritet UN, već, kako se ocjenjuje u tekstu, i model u kojem su međunarodni akteri imali značajnu ulogu u određivanju političkih rješenja u pojedinim državama i regionima. Iz Vašingtona su stizale poruke o promjeni pristupa spoljnoj politici i smanjenju oslanjanja na pojedine oblike intervencionizma. Pitanje budućnosti međunarodnog prisustva u BiH zato se, prema stavu autora, sve više vraća na odgovornost domaćih političkih aktera, dodali su.

Republika Srpska pri tome, kako se navodi u tekstu, ne osporava ni slovo Dejtonskog sporazuma ni poredak UN. Ujedinjene nacije ostaju jedna od ključnih institucija multilateralnog sistema, ali se istovremeno suočavaju sa ozbiljnim izazovima. Stav Srpske je, prema ovom tekstu, da se pravila moraju primjenjivati jednako na sve. Problem, kako se ocjenjuje, nije u postojanju pravila, nego u njihovom tumačenju i primjeni.

Srpska diplomatija, navodi se dalje, svjesna je da je dio sistema UN i da ima pravo da ga, zajedno sa partnerima, gradi i unapređuje. Srpska više ne bi trebalo da bude nijemi posmatrač odluka koje se tiču njenog položaja, već da nastoji da svoje stavove predstavi međunarodnoj javnosti.

Rezultati koje Republika Srpska ostvaruje na međunarodnom planu – uključujući kontakte sa različitim međunarodnim akterima i predstavljanje tema važnih za Srpsku – dio su njene diplomatske aktivnosti. Među njima je i izložba „Upoznajte srpsko stradanje“, koju je Memorijalni centar Republike Srpske 22. septembra predstavio u Kongresu SAD.

Sedmica Generalne skupštine UN, prema ocjeni autora, potvrdila je da se međunarodni odnosi mijenjaju i da države i politički akteri nastoje da u novom okruženju zaštite sopstvene interese. U taj proces Republika Srpska nastoji da uđe aktivnije, gradeći sopstveni glas u međunarodnoj zajednici.

Zadatak, kako se zaključuje u tekstu, nije proglašavanje pobjede, već strpljiv i kontinuiran rad na zaštiti interesa Republike Srpske i predstavljanju njenih stavova u međunarodnim institucijama.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.