Događaji koji su obilježili 2021. godinu u Srpskoj: “Inckov zakon”, i borba za ustavna prava

Dugo najavljivane prijetnje austrijskog diplomate, tadašnjeg visokog predstavnika u BiH Valentina Incka da će nametnuti zakon o zabrani negiranja genocida obistinile su se 23. jula, posljednjeg dana njegovog mandata u BiH na toj poziciji.

Nametnutom dopunom Krivičnog zakona BiH je propisano da će se onaj koji “javno odobri, porekne, grubo umanji ili pokuša opravdati zločin genocida, zločin protiv čovječnosti ili ratni zločin utvrđen pravosnažnom presudom u skladu s Poveljom Međunarodnog vojnog suda pridruženom uz Londonski sporazum od 8. avgusta 1945. ili Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju ili Međunarodnog krivičnog suda ili suda u Bosni i Hercegovini kazniti kaznom zatvora od šest mjeseci do pet godina”.

Republika Srpska se oštro usprotivila Inckovoj odluci i povukla u svoje institucije u kojima je prvo dogovoren, a potom u Narodnoj skupštini ovjeren dogovor političkih partija o tome da nema uslova za odlučivanje u zajedničkim institucijama dok je “Inckov zakon na snazi”. Političko jedinstvo koje su postigli predstavnici svih stranaka sa sjedištem u RS potvrđeno je i sedam dana kasnije na posebnoj sjednici Narodne skupštine, gdje su usvojeni Zakon o neprimjenjivanju odluke visokog predstavnika kojom se uvodi zabrana negiranja genocida, te Zakon o dopuni Krivičnog zakonika RS i jedan zaključak. Definisano je da se “Inckov zakon” neće primjenjivati na teritoriji Srpske, a izmjenama Krivičnog zakonika Srpske prvi put je uvedena krivična povreda ugleda Republike Srpske i svih njenih naroda, odnosno zatvorske kazne do tri godine za sve koji izlože poruzi, preziru ili grubom omalovažavanju simbole RS, a od šest mjeseci do pet godina za one koji Srpsku ili njene narode označe genocidnim ili agresorskim.

S dolaskom jeseni, pa prema kraju godine, situacija se dodatno komplikovala u BiH. Srpska je posegla za potezima koji su, kako tvrde njeni zvaničnici, u skladu sa Ustavom, a tiču se vraćanja otetih ili prenesenih nadležnosti, a s druge strane, posebno one predvođene SDA i Željkom Komšićem iz DF-a su stizale poruke da RS otvoreno ruši Dejton i BiH te su istrajavali na sankcijama, o kojima se pričalo i izvan njenih granica. Srpska je kraj godine dočekala i sa stavom da ne prihvata Kristijana Šmita kao novog visokog predstavnika jer nije imenovan u skladu sa dobro znanim procedurama, a i protiveći se odluci Ustavnog suda BiH o šumama. 

Pandemija i vakcinacija

Republika Srpska, ali i cijela BiH i u 2021. godine je pokušavala da što je više moguće ojača svoje bedeme u borbi protiv virusa korona koji je i na njenu teritoriju stigao još u martu 2020. Određene epidemiološke mjere su ostale na snazi i tokom čitave 2021, a stigle su i prve dugoočekivane vakcine protiv “kovida 19”. Zdravstveni radnici i brojni drugi mjesecima ukazuju da opasnost još nije prošla, upozoravaju da se mjere poštuju, ali i apeluju na stanovništvo da se vakciniše da bi zaštitili sebe i sve oko sebe jer virus korona, kako ističu, neće biti moguće lako pobijediti.  

Kiseonik

Republiku Srpsku je, u jednom jeku pandemije i bojazni za živote, potresla afera “kiseonik” nakon što je u javnosti odjeknula tvrdnja da kiseonik koji upotrebljavaju u zdravstvenim ustanovama nije medicinski i da kao takav ne zadovoljava osnovne kriterijume za korišćenje. Ta tema danima je bila u žiži interesovanja, nizale su se oštre optužbe između vlasti i opozicije u Srpskoj o tome ko je i na koji način zaradio na kiseoniku, kršio propise i bio povlašćen. U nekoliko navrata je bilo sporno i snabdijevanje gasom zbog komplikacija u vezi sa dozvolama, a rezultati analize koju je uradila referentna ustanova, a objavila Vlada Srpske, pokazali su da je čistoća kiseonika na jednoj lokaciji sa koje je uzet uzorak 99,99, a na drugoj 99,92, a minimalna čistoća mora da bude 99,5.

Generalu doživotna

Pravosnažnom presudom komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske Ratko Mladić osuđen je u junu na doživotnu kaznu zatvora, a Žalbeno vijeće proglasilo ga je krivim za deset od 11 tačaka optužnice. General Mladić oslobođen je krivice samo po tački jedan, a koja se odnosi na optužnicu za genocid u Prijedoru, Sanskom Mostu, Kotor Varošu, Ključu, Vlasenici i Foči. General Mladić je proglašen krivim za “genocid u Srebrenici, zločine protiv čovječnosti u 15 opština u BiH, opsadu, snajpersko djelovanje i terorisanje Sarajeva, držanje pripadnika mirovne misije UN, kao i talaca tokom NATO bombardovanja”. Drugostepena presuda donesena je uz izdvojeno mišljenje sudije Nijambe po svim tačkama, osim jedne.

Dostojan!

Njegova svetost patrijarh srpski Porfirije po prvi put je Republiku Srpsku posjetio u avgustu, dolaskom u Doboj odakle je poručio da mu je srce ispunjeno radošću i ukazao na potrebu jedinstva i na smirenost, nasuprot neslaganju, da bi Srbi sačuvali svoje ime i identitet. I tada je naglasio da je došao u krajeve odakle su i njegovi korijeni, koji su utkani u njegovo biće i dušu, što mu je davalo i daje snagu. Patrijarh Porfirije je potom u oktobru 2021. bio u Banjaluci i Prijedoru gdje ga je dočekao veliki broj vjernika i odakle je, takođe, uputio poruke jedinstva, mira i sloge.  Za novog poglavara SPC izabran je u februaru.

“Dara”

Film “Dara iz Jasenovca” režisera Predraga Antonijevića, snimljen je uz podršku Filmskog centra Srbije, a u februaru ekskluzivno prikazan na Radio-televiziji Republike Srpske. Film je podigao veliku prašinu, a sniman je na osnovu autentičnih svjedočanstava preživjelih logoraša. Riječ je o prvom igranom filmu o hrvatskom ustaškom logoru Jasenovac u Drugom svjetskom ratu, kada poslije velike ustaško-njemačke ofanzive na Kozari, lokalno stanovništvo masovno završava u tom koncentracionom logoru. Među glavnim glumcima u ovom ostvarenju su Anja Ilić i Zlatan Vidović, koji glume roditelje male Dare, koju igra Biljana Čekić.

Minirana crkva

Pravoslavna crkva u Konjević Polju, nadomak Bratunca, srušena je u junu 2021. i uklonjena tako iz dvorišta Fate Orlović nakon agonije koja je trajala duže od 20 godina. Gradnja hrama Usjekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja počela je 1995. godine dolaskom u to mjesto srpskog naroda protjeranog sa područja olovske parohije poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma. Konačan sud, po apelaciji Fate Orlović, dao je Evropski sud za ljudska prava u Strazburu u oktobru 2019, kada je u pravosnažnoj presudi naloženo uklanjanje crkve sa imanja porodice Orlović. Mještani vjeruju da će crkva, a i prema odluci Skupštine Bratunca, ponovo nići.

Zaštita ćirilice i zastave

Narodna skupština Srpske usvojila je 15. septembra, na dan koji je u znaku obilježavanja srpskog jedinstva, slobode i nacionalne zastave, Zakon o zaštiti, očuvanju i upotrebi jezika srpskog naroda i ćiriličkog pisma. Tog dana je usvojen gotovo identičan zakon u Srbiji, a s obje strane Drine su upućene poruke da je srpski narod jedinstven i nedjeljiv, odnosno da su Srpska i Srbija polovine istog srca te da svima žele mir, stabilnost i prosperitet.

Novo svjetlo na događaje u Srebrenici

Vlada Republike Srpske na posebnoj sjednici je primila k znanju Izvještaj Nezavisne međunarodne komisije za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji od 1992. do 1995. Predsjednik Komisije, izraelski istoričar Gideon Grajf, je naveo da nije bilo nikakvih pritisaka, a da su sva objavljena istraživanja zasnovana na naučnim standardima. U Srebrenici je 1995, prema navodima iz izvještaja, počinjen zločin, ali i da on prema definiciji i konvenciji Ujedinjenih nacija, ne može biti podveden pod pojam genocid. U Izvještaju na 1.106 stranica navedeni su svi događaji koji su prethodili julu 1995, a obuhvaćena su i stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji od 1992. u opštinama Srebrenica, Bratunac, Zvornik, Milići i Vlasenica.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.