Da li će do kraja mjeseca novi diplomata i koji zasjesti u fotelju visokog predstavnika u BiH

BANjALUKA - U fotelju visokog predstavnika u BiH do kraja mjeseca bi, prema ranijim najavama, trebalo da zasjedne novi diplomata, a imajući u vidu epilog posljednje sjednice Upravnog odbora Savjeta za primjenu mira (PIK), kada je prvi put viđen "sukob" američke i politike EU, upućeni tvrde da se i na ovdašnjem polju ponovo lome interesna koplja.

Najvažniji fakti

• Do kraja juna trebalo bi da bude poznato ime novog visokog predstavnika u BiH.
• Prvi put nakon više godina otvoreno su se sukobili stavovi SAD i EU o izboru nasljednika Kristijana Šmita.
• Šmit je na čelu OHR-a od 2021. godine, ali bez potvrde Savjeta bezbjednosti UN.
• Rusija je još 2021. godine napustila PIK nakon imenovanja Šmita.
• Posljednja sjednica PIK-a održana je 3. i 4. juna u Sarajevu, ali bez dogovora o novom visokom predstavniku.
• Glavni kandidati su Antonio Zanardi Landi (podrška SAD) i Rene Trokaz (podrška Francuske, Njemačke i Velike Britanije).
• Brojke koje možeš izdvojiti u tekstu

Amerika i Evropa na suprotnim stranama

Neimenovanje novog visokog predstavnika na posljednjem zasjedanju PIK-a 3. i 4. juna u Sarajevu, uz povišen ton u komunikaciji između Amerike i Evrope po završetku, produbilo je rascjep u međunarodnoj zajednici u pogledu na OHR do mjere da su SAD upozorile da bi mogle i da preispitaju svoju ulogu u međunarodnom prisustvu u BiH.

Ozbiljnije polemike o visokom predstavniku su otvorene u maju nakon što je njemački diplomata Kristijan Šmit, koji od dolaska u OHR u BiH 2021. nema podršku Srpske jer nije imenovan u skladu sa aneksom Dejtona, podnio ostavku te sjednice Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija (SB UN) na kojoj je potvrđen novi pogled SAD na Kancelariju visokog predstavnika (OHR).

PIK je, naime, neformalna grupa država koja, kao tijelo, nije predviđeno Dejtonskim sporazumom, ali je u međuvremenu kumovao takozvanim bonskim ovlašćenjima i demonstraciji sile visokih predstavnika te prigrabio i mandat da ih imenuje na ključnu poziciju u OHR-u.

• 2021. godina – Šmit preuzeo funkciju visokog predstavnika.
• 3–4. jun 2026. – održana sjednica PIK-a bez dogovora o nasljedniku.
• 2 kandidata – izdvojila se dva imena za poziciju visokog predstavnika.
• 8 članova PIK-a – Kanada, Francuska, Njemačka, Italija, Japan, Velika Britanija, SAD i EU.

Kap koja je prelila čašu

Kap koja je prelila čašu, u Srpskoj, bila je odluka o imenovanju Šmita 2021. godine i to bez rezolucije SB UN, kako, prema tvrdnjama zvaničnika Srpske i pravnika, nalaže i sam Dejton.

Te 2021. i Ruska Federacija je, u službenom pismu, najavila da više neće učestvovati u PIK-u koji se posljednjim put sastao 3. i 4. juna u Sarajevu. Iako se očekivalo da će PIK, gdje su predstavnici Kanade, Francuske, Njemačke, Italije, Japana, Ujedinjenog Kraljevstva, SAD i EU, pod predsjedništvom visokog predstavnika, izabrati Šmitovu zamjenu, to se nije dogodilo.

Usljed toga je došlo do turbulencija i to otvorenih na relaciji SAD - EU, te je poručeno da je donošenje odluke odgođeno do kraja mjeseca.

Svi visoki predstavnici u BiH su, naime, do sada dolazili su iz evropskih zemalja, a zamjenici su bile američke diplomate te je, uglavnom, unaprijed bilo poznato ko preuzima mandat.

Zanardi Landi ili Trokaz

U susret posljednjoj sjednici PIK-a otkriveno je da ima nekoliko kandidata za visokog predstavnika, ali su se izdvojila dva imena. To su italijanski diplomata Antonio Zanardi Landi, iza kojeg je stala SAD, te Rene Trokaz, koga je predložila Francuska, uz podršku Njemačke i Velike Britanije.

Analitičari od starta ističu da će, u zavisnosti od toga ko bude imenovan, biti poznato kako će se kretati i OHR -da li po notama Evrope ili SAD, uz uvjerenje da slijedi izbor posljednjeg visokog predstavnika.

S druge strane, od posljednje sjednice PIK-a zavladalo je zatišje, a kraj juna je na vidiku.

Bitka za kontrolu nad OHR-om

Profesor geopolitike na Univerzitetu u Istočnom Sarajevu Srđan Perišić smatra da se u procesu izbora visokog predstavnika vidi kakvo je današnje djelovanje EU.

- Blokirali su izbor italijanskog diplomate koji je bio izbor SAD i koji je trebalo da privede OHR kraju, da zaključa tu Kancelariju i BiH ostavi sa njenim narodima i elitama da donose odluke. Ali to je Brisel. To je EU i tu se vidi podeljenost između njih i SAD - rekao je Perišić za "Glas".

Vidljivo je, kaže, da EU baca klipove i žele kontinuitet Šmita.

- I tu neće promeniti stav. Osilili su se jer vode rat sa Rusijom, verujući da i dalje nisu poraženi, i misle da nisu poraženi u Ukrajini te da neće biti ni na Balkanu pa ni u konfrontaciji sa Vašingtonom - zaključio je on.

Landi, naime, dijelu evropskim članica u PIK-u, nije prihvatljiv, između ostalog zbog svog ranijeg angažmana u Srbiji i procjeni da je blizak Rusiji.

Treba očekivati uključenje Rusije

Karijerni diplomata Zoran Milivojević naglašava da rasplet situacije u PIK-u treba posmatrati kroz prizmu promijenjenog američkog stava.

- Amerika ima svog kandidata. To je italijanski diplomata i neće odustati. On odgovara i srpskim interesima, poznaje srpsku priču i ima iskustva sa nama. Drugo, Amerika će možda insistirati na skraćenju mandata ili tome da ovo bude poslednji mandat, a da se traži rešenje po formuli za trajni mir i bezbednost. Mislim da nema šanse da se izabere novi diplomata bez uvažavanja američkog stava - izjavio je Milivojević za "Glas".

Treba, dodao je, očekivati uključenje Rusije i stav kojim bi mogli da se, na neki način priključe i Amerikanci, a to je da sledeći bude verifikovan u SB UN u skladu sa Aneksom deset Dejtona.

- Tako bi imali normalno, međunarodno-pravno zasnovana rešenje, ali sa ograničenim mandatom i ograničenim nadležnostima. Biće izabran novi visoki predstavnik, ali pod novim uslovima, uz uvaženje novog američkog stava - rekao je Milivojević.

Na pitanje da li očekuje da će se Evropa pomiriti sa porazom u PIK-u, kaže da nemaju uticaj ni instrumente da se suprotstave interesima SAD.

- To vidimo i na terenu Bliskog istoka, Ukrajine. U najmanju ruku, da bi sačuvala obraz, ostaje joj da se na konstruktivan način prikloni onome što diktira američka pozicija - zaključio je Milivojević.

Iz OHR-a do zaključenja ovog broja "Glasa Srpske" nisu stigli odgovori na pitanja u vezi sa datumom zasjedanja PIK-a i konsenzusom oko kandidata za poziciju visokog predstavnika u BiH.

Poruka iz Srpske

Lider SNSD-a Milorad Dodik izjavio je prošle sedmice da imenovanje visokog predstavnika u BiH mora biti potvrđeno u SB UN, uz ograničen mandat, a u suprotnom njegov izbor neće biti prihvatljiv za Srpsku.

- Davno smo rekli da PIK nema šta da odlučuje o visokom predstavniku. Za nas će biti neprihvatljivo ako samo PIK bude odlučivao - rekao je Dodik i ponovio stav Srpske da je OHR trebalo da bude davno zatvoren.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.