Ana Trišić Babić: Republika Srpska neće prihvatiti tuđu istoriju kao svoju

Nedavno sam u kolumni „Pravo Republike Srpske da govori svojim glasom“ napisala da osnivanje Kancelarije za međunarodnu saradnju Republike Srpske nije administrativni čin, nego odgovor na stanje koje je postalo politički neodrživo. Predugo se podrazumijevalo da se u Sarajevu može formulisati politički stav, zatim mu se pripisati status državnog stava i na kraju ga, preko zajedničkih institucija, predstaviti svijetu kao stav svih.

Upravo zato je slučaj tzv. monografije „Diplomatija Bosne i Hercegovine 1992–2022. godine“ mnogo više od priče o jednoj knjizi.

Ministarstvo inostranih poslova Bosne i Hercegovine tzv. monografiju predstavlja kao svoje „institucionalno djelo“, kao prikaz trideset godina diplomatskog i spoljnopolitičkog djelovanja u periodu od 1992. do 2022. godine.

Republika Srpska takvu političku konstrukciju ne može prihvatiti.

Diplomatija koja je iz Sarajeva vođena od 1992. do 1995. godine nije bila diplomatija Republike Srpske. Ako nekome nije jasno, to je bila ratna bošnjačka diplomatija. Nije zastupala institucije Republike Srpske, nije branila interese Republike Srpske, nije izražavala političku volju srpskog naroda, a Republika Srpska je ni tada nije S smatrala svojom diplomatijom.

Ne postoji ozbiljan politički razlog da je počnemo tako doživljavati danas samo zato što je neko, trideset godina kasnije, ukoričio i na naslovnicu stavio naziv zajedničke institucije.

To je upravo ono što Republika Srpska mora odbiti.

Za Republiku Srpsku ovdje postoji jasna politička i ustavna granica. O zajedničkoj diplomatiji današnje Bosne i Hercegovine može se govoriti tek od Dejtona, jer tek dejtonski poredak uspostavlja okvir u kojem Republika Srpska kao jedan od dva entiteta, a srpski narod kroz svog člana Predsjedništva učestvuje u kreiranju i vođenju spoljne politike. To je dejtonska diplomatija. Sve prije toga pripada ratnom vremenu, različitim političkim strukturama i njihovim zasebnim diplomatskim djelovanjima, među kojima je bila i diplomatija tadašnjih bošnjačkih vlasti u Sarajevu. Njeno današnje retroaktivno proglašavanje zajedničkom diplomatskom tradicijom svih nije istoriografska preciznost, nego grubo političko revidiranje prošlosti.

Pritom nemam iluziju da je i nakon Dejtona princip zajedničkog odlučivanja uvijek poštovan. Naprotiv, Republika Srpska godinama problematizuje praksu u kojoj pojedini bošnjački politički predstavnici sopstvene spoljnopolitičke stavove pokušavaju predstaviti kao stav Bosne i Hercegovine i onda kada za njih ne postoji stvarni politički konsenzus unutar mehanizma koji je Dejton uspostavio. Ali upravo zato razlika mora ostati jasna: jedno je dejtonska diplomatija, čiji je zajednički karakter određen ustavnom arhitekturom, pa makar tu arhitekturu u praksi pokušavali jednostrano zaobići ili prisvojiti; sasvim drugo je ratna diplomatija Sarajeva od 1992. do 1995. godine, koju Republika Srpska nikada nije smatrala svojom i koju danas nije moguće političkim dekretom pretvoriti u njenu diplomatsku istoriju.

Dejton ovdje nije tek datum nakon kojeg počinje novo poglavlje. On je granica između ratnog perioda u kojem su postojale tri zaraćene strane, tri republike, svaka sa svojim političkim strukturama, interesima i diplomatskim djelovanjem, i ustavno definisanog poretka u kojem riječ „zajedničko“ prvi put dobija konkretan politički i institucionalni sadržaj nakon potpisivanja Dejtona. Upravo zato je pokušaj da se sarajevska ratna diplomatija naknadno uvede u isti kontinuitet više od spora oko jedne tzv. monografije. To je pokušaj da se jedna perspektiva prošlosti institucionalno uzdigne iznad svih drugih.

Sarajevo ima pravo na sopstvenu interpretaciju ratnog perioda. Bošnjačka politička javnost ima pravo na sopstveno sjećanje i sopstvenu diplomatsku hronologiju. Ali potpuno je drugo pitanje ima li pravo tu hronologiju, koristeći novac i pečat zajedničkih institucija, proglasiti diplomatskom istorijom Republike Srpske.

Nema!

Zajednička institucija nije mehanizam za pretvaranje jednog nacionalnog pogleda u zajedničku istinu. Ministarstvo inostranih poslova nije produžena ruka bošnjačke političke istoriografije, niti bi njegov institucionalni autoritet smio služiti kao sredstvo kojim se jednostrano napisana prošlost naknadno legitimiše pred međunarodnom javnošću.

U tome vidim suštinski problem.

Godinama smo svjedočili istom obrascu. Najprije se u jednom političkom centru definiše šta je navodno interes Bosne i Hercegovine. Zatim se isti stav jednostrano uvede u zajedničku instituciju. Nakon toga se zajednička institucija jednostrano koristi kako bi taj stav dobio privid opšteg konsenzusa. Na kraju se svako protivljenje Republike Srpske predstavlja kao protivljenje državi.

U tome ničega nema zajedničkog.

To je politička metoda.

I upravo takvo jednostrano korišćenje zajedničkih institucija Republika Srpska mora sistematski odbacivati.

 

Posebno je apsurdno što danas, dok nam se pokušava objasniti da je riječ o ozbiljnom institucionalnom djelu i službenom diplomatskom pamćenju, pred očima javnosti traje bizaran i karikaturalan spor Bisere Turković i Elmedina Konakovića oko toga čija je zapravo tzv. monografija, ko je pripremao materijal i čijim je novcem sve finansirano.

Konaković tvrdi da je upravo Turković tokom svog mandata formirala radnu grupu za izradu tzv. monografije, da su u poslu učestvovali službenici Ministarstva i spoljni saradnici, da je za spoljne saradnike izdvojen i potrošen budžetski novac, te da je Turković nakon odlaska iz Ministarstva te materijale odnijela i sada objavila u knjizi pod sopstvenim imenom. MIP je dodatno objavio da je preliminarnim poređenjem utvrdio značajna podudaranja između institucionalnog materijala i publikacije Turković. Ona te optužbe odbacuje i najavljuje pravne korake. Čaršija nikad ne razočara količinom bizarnosti.

Dakle, Turković i Konaković danas vode svoj politički rijaliti šou oko autorstva, materijala i javnog novca. To je njihov problem.

Naš problem počinje tamo gdje se oboje ponašaju kao da je jedno pitanje već riješeno i da niko više nema pravo da o njemu raspravlja: da ono što su oni odlučili nazvati diplomatijom Bosne i Hercegovine od 1992. godine automatski predstavlja i Republiku Srpsku.

Ne predstavlja.

I tu nema nikakve nedoumice.

Ako su Konakovićevi navodi o korišćenju budžetskog novca i kasnijoj privatnoj upotrebi institucionalno nastalog materijala tačni, onda to više nije pitanje književnog autorstva niti političke taštine. To je pitanje koje zahtijeva ozbiljnu finansijsku, pravnu i, gdje postoje elementi za to, krivičnopravnu provjeru.

Ali postoji i druga vrsta odgovornosti koja je za Republiku Srpsku politički još važnija.

Konaković danas optužuje Turković da je privatizovala projekat Ministarstva, a istovremeno preuzima političku konstrukciju tog istog projekta i pokušava je institucionalizovati kao diplomatsku hronologiju Bosne i Hercegovine.

To je zanimljiva definicija zaštite zajedničke institucije: osporiti privatizaciju knjige, a zadržati monopol nad njenim političkim sadržajem.

Republika Srpska nema razloga da učestvuje u takvoj logici.

Istorija se ne može nacionalizovati administrativnim pečatom.

A političko pamćenje jednog naroda ne može se konfiskovati jednostranom odlukom bošnjačkog ministra.

Upravo zato postoji Kancelarija za međunarodnu saradnju Republike Srpske.

Ne da bismo tražili mjesto na marginama tuđih knjiga. Ne da bismo molili da nas neko iz Sarajeva pravilnije tumači. I ne da bismo naknadno ispravljali ono što su drugi o nama već poslali svijetu.

Nego da Republika Srpska govori sama.

Direktno, institucionalno i bez posrednika.

Mi ne tražimo pravo da drugima određujemo njihovu istoriju. Ali jednako odlučno odbijamo da njihova istorija, njihov politički pogled i njihova ratna diplomatija budu predstavljeni kao naši.

Republika Srpska nije fusnota u sarajevskom razumijevanju Bosne i Hercegovine.

I neće dopustiti da zajedničke institucije postanu štamparija jednog političkog narativa.

Jer kada jedan politički centar sebi prisvoji pravo da svima određuje prošlost, vrlo brzo će pokušati sebi prisvojiti i pravo da svima određuje budućnost.

Republika Srpska je dovoljno dugo gledala kako drugi govore u njeno ime. Vrijeme takve diplomatije je prošlo i Republika Srpska nikad više neće biti predmet tuđeg pripovijedanja.

Mi smo tu odluku davno donijeli.

Preuzeto sa: diplomatijars.rs

Autor je v. d. direktora Kancelarije za međunarodnu saradnju Republike Srpske

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.