BiH daleko od obaveznog glasanja

Banjaluka - Predstavnici svih političkih partija uoči svakog izbornog ciklusa pozivaju birače da u što većem broju izađu na izbore, ali izlaznost u BiH se u posljednjih deset izbornih ciklusa ili skoro dvadeset godina vrti oko 55 odsto.

I pred ovogodišnje izbore stranke pozivaju birače da iskoriste svoje biračko pravo, ali je interesantno da, uprkos brojnim nedostacima i neophodnim izmjenama izbornog zakonodavstva o kojem svi govore, nijedna stranka nikada nije predložila da u BiH bude uvedeno obavezno glasanje. Takva praksa ne bi bila jedinstvena, jer je glasanje obavezno u Brazilu, Boliviji, Meksiku, Hondurasu, Kostariki, Ekvadoru, Peruu, Paragvaju, Urugvaju, Argentini, Australiji, Tajlandu, Singapuru, kao u pet članica Evropske unije, konkretno u Belgiji, Grčkoj, Kipru, Luksemburgu, a od 2016. godine i Bugarskoj i za neopravdan neizlazak na izbore su predviđene sankcije.

Politički analitičari, ali i predstavnici političkih partija smatraju da uvođenje obaveznog glasanja ne bi bilo loše, ali da to ipak ne bi značilo da su demokratski procesi u BiH uznapredovali.

Viši asistent na banjalučkom Fakultetu političkih nauka Borislav Vukojević kaže da je, demokratski posmatrano, pravo svakog građanina da neglasanjem izražava svoju individualnu volju.

- Sa tog aspekta ne podržavam uvođenje obaveznosti glasanja. Međutim, u društvima u tranziciji, kakvo je BiH, neglasanjem se ne izražava “stav”, nego je dio građanske apatije koja nema pozitivne ishode. Izborni zakon BiH je svakako zreo za promjene, od tehničkih pa do suštinskih promjena, tako da prvo treba da bude reformisan sa te strane - kaže Vukojević.

On dodaje da su sve veće partije koje djeluju već dvije decenije na našim prostorima rigidne, interesne zajednice kojima odgovara mala izlaznost.

- Promjene zahtijevaju nove glasače. Znajući to, vodeće partije svoje politike zasnivaju na etno-nacionalnoj retorici i klijentelističkom odnosu, što znači - što manja izlaznost, to je više “klijenata” u glasačkoj populaciji. Dakle, uvođenje obaveznog glasanja zavisi od promjena u političkoj atmosferi uopšte - kaže Vukojević.

Politički analitičar iz Sarajeva Žarko Papić kaže da uvođenje obaveznog glasanja nije najbolji način da izbornom procesu bude dat veći legitimitet, ali smatra da ga to svakako ne bi umanjilo.

- Mnogo pozitivnije bi bilo da stranke svojim programima privuku birače i privole ih da izađu na glasanje, ali ako bi obavezno glasanje doprinijelo promjeni društvenog i političkog “statusa kvo”, ne bih imao ništa protiv - kaže Papić.

Slično mišljenje dijeli i dugogodišnji poslanik i delegat DNS-a u Parlamentu BiH Dragutin Rodić koji je bio i član Interresorne radne grupe za izmjenu Izbornog zakona. Kaže da se ne sjeća da je predlagano da bude uvedeno obavezno glasanje.

- DNS vodi kampanju i nudi program kojim nastoji da privuče što više birača. Obavezno glasanje možda ne bi bilo loše, ali ako pogledamo neke mnogo razvijenije demokratije u kojima je izlaznost mnogo manja nego u BiH, onda nisam siguran ni da je neophodno vući takav potez - kaže Rodić.

Ustavna obaveza

Član Glavnog odbora PDP-a Saša Čekrlija kaže da u razvijenim evropskim demokratijama, gdje je izlaznost već prilično velika, razmišljaju kako da dovedu još veći broj građana na birališta.

- Neki čak razmišljaju da glasanje bude ustavna obaveza. Naš izborni proces je podložan brojnim manipulacijama, pa možda nije dobro da se o obaveznom glasanju razmišlja prije donošenja boljeg i transparentnijeg izbornog zakona, ali zašto da ne. Kandidat koji ubjedljivo pobijedi na izborima gdje je izlaznost, recimo, 75 odsto, ima mnogo veći legitimitet u odnosu na one koji tijesno pobjede pri izlaznosti od 50 odsto - ocjenjuje Čekrlija.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.