Završen projekat o „Koledavcima“: Prikupljena dragocjena svjedočanstva, fotografije i video zapisi

DERVENTA, DOBOJ – Istraživački centar „Iskon“ iz Banjaluke uspješno je okončao realizaciju projekta „Istraživanje i dokumentovanje narodnog običaja Koledavci“, kojim je na sveobuhvatan i naučno utemeljen način istražen, evidentiran i obrađen ovaj običaj koji se praktikuje na prostoru Dervente, Doboja i Stanara.

Kako je saopšteno iz Istraživačkog centra „Iskon“, projekat je realizovan u periodu od 20. decembra 2025. do 20. juna 2026. godine, uz sufinansiranje Ministarstva civilnih poslova BiH kroz Javni konkurs za raspored sredstava iz tekućeg granta „Sufinansiranje projekata kulture u Bosni i Hercegovini“ za period 2024–2026. godine.

Iz „Iskona“ ističu da je osnovni cilj projekta bio očuvanje, dokumentovanje i valorizacija običaja „Koledavci“, koji se tradicionalno izvodi uoči praznika Materice i predstavlja jedan od najprepoznatljivijih elemenata nematerijalnog kulturnog nasljeđa ovog dijela Republike Srpske.

Tokom realizacije projekta sprovedena su obimna arhivska i terenska istraživanja, pri čemu su prikupljeni istorijski izvori, naučna i stručna literatura, arhivska dokumentacija, fotografije, video-zapisi i brojna usmena svjedočanstva nosilaca tradicije. Istraživanje je obavio mr Damir Kljajić, koji je kroz višemjesečan rad sistematizovao i analizirao prikupljenu građu.

Kako navode iz „Iskona“, istraživanjima su obuhvaćeni i muzeji, biblioteke i arhivi u zemlji i susjedstvu. Istovremeno je analizirana relevantna etnološka i istorijska literatura koja se odnosi na tradicionalne zimske običaje, maskirane povorke i narodna vjerovanja sjeverne Bosne.

Poseban segment projekta predstavljala su terenska istraživanja u selima Gornja Lupljanica, Donja Lupljanica, Osinja, Pojezna i Cerani kod Dervente, i Cvrtkovci i Cerovica u opštini Stanari, te Ritešić kod Doboja. Tokom obilaska ovih mjesta razgovarano je sa mještanima, učesnicima koledarskih povorki i starijim stanovnicima koji su prenijeli dragocjena sjećanja o porijeklu, razvoju i značaju ovog običaja.

Istovremeno je realizovano sistematsko foto i video dokumentovanje običaja na više lokacija, pri čemu su zabilježeni izgled koledarskih povorki, tradicionalne maske i kostimi, rekviziti, pjevanje koledarskih pjesama, blagosiljanje domaćinstava, obredne radnje, kao i brojne lokalne specifičnosti koje ovaj običaj čine jedinstvenim. Pored snimanja samih povorki, realizovani su i video-intervjui sa nosiocima tradicije, čime su sačuvana vrijedna usmena svjedočanstva za buduća istraživanja.

Kako je saopšteno iz Istraživačkog centra „Iskon“, sav prikupljeni materijal je pregledan, katalogizovan i arhiviran, nakon čega je formirana jedinstvena dokumentaciona baza koja predstavlja temelj za buduća naučna istraživanja, muzejske postavke, izložbe i druge aktivnosti usmjerene na očuvanje nematerijalnog kulturnog nasljeđa.

Prikupljena građe osnova je za sveobuhvatnu publikaciju o običaju „Koledavci“, u kojoj su obrađeni istorijsko porijeklo i razvoj običaja, njegova rasprostranjenost, organizacija koledarskih povorki, simbolika maski, likova i rekvizita, tradicionalne pjesme i blagoslovi, kao i lokalne osobenosti i značaj ovog običaja za život lokalnih zajednica. Pored publikacije, završena je i montaža dokumentarnog video-zapisa koji autentično prikazuje tok i značaj koledarskih povorki.

Iz „Iskona“ naglašavaju da je jedan od najvažnijih rezultata projekta stvaranje trajne arhivske, fotografske i video građe koja će biti dostupna istraživačima, ustanovama kulture i budućim generacijama, ali i predstavljati osnovu za pokretanje aktivnosti na institucionalnoj zaštiti običaja „Koledavci“ kao elementa nematerijalnog kulturnog nasljeđa.

– Realizacijom ovog projekta ne samo da je dokumentovan značajan dio narodne tradicije koji do sada nije bio dovoljno istražen, već su stvoreni i preduslovi za njeno dugoročno očuvanje, naučnu valorizaciju i promociju. Istovremeno je ojačana saradnja sa lokalnim zajednicama i nosiocima tradicije, podignuta svijest o značaju očuvanja kulturnog nasljeđa i otvorene su mogućnosti za razvoj kulturnog turizma na području Dervente, Doboja i Stanara – saopšteno je iz Istraživačkog centra „Iskon“.

Dodaju da će rezultati projekta imati dugoročan značaj ne samo za etnologiju i istoriografiju, već i za obrazovne programe, muzejske prezentacije, nove naučne radove i buduće projekte usmjerene na očuvanje tradicionalne kulture Republike Srpske.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.