Polovina radnika u Srpskoj prima platu manju od prosječne

BANjALUKA - Na stotine hiljada građana Republike Srpske teško živi i jedva sastavlja kraj sa krajem, a tome svjedoči i podatak da platu manju od prosječne, koja trenutno iznosi 1.698 maraka, prima čak 184.630 radnika.

KLjUČNE INFORMACIJE

• 184.630 radnika u Republici Srpskoj, odnosno 63 odsto zaposlenih, prima platu manju od prosječne od 1.698 KM.
• Ukupno je u Srpskoj prijavljeno 292.572 radnika.
• 14.037 zaposlenih prijavljeno je na platu manju od zakonski propisanog minimalca.
• 102.413 radnika ima primanja od 1.451 do 4.000 KM.
• Od 4.001 do 5.000 KM zarađuju 3.102 radnika, a od 5.001 do 10.000 KM njih 2.209.
• Platu veću od 10.000 KM prima 218 radnika.
• Najniža plata u Srpskoj kreće se od 1.000 do 1.450 KM, zavisno od stepena obrazovanja.
• Najniže prosječne plate u junu imali su ugostiteljstvo i hotelijerstvo – 1.278 KM, saobraćaj i skladištenje – 1.317 KM i građevinarstvo – 1.320 KM.
• Savez sindikata ukazuje na nedostatak kolektivnih ugovora u privatnom sektoru i problem isplata dijela zarada „na ruke“.

Podaci o rasponu isplata primanja koje nam je dostavila Poreska uprava Republike Srpske svjedoče da više od polovine zaposlenih na domaćem tržištu, odnosno ukupno 63 odsto, ima manju platu od prosječne, ali i da ima onih koji mjesečno zarađuju i više od 10.000 maraka.

Prema dostavljenim informacijama, Republika Srpska broji 292.572 radnika, a osim pomenutih 184.630 koji imaju platu manju od prosječne, ostatak radne snage, odnosno 107.942 zaposlena prijavljena su na iznos veći od 1.698 maraka.

Život ispod minimalca

Od početka ove godine u Republici Srpskoj određeni su pragovi primanja najniže plate, prema kojima oni bez ikakvih uslova o spremi imaju osnovni minimalac od 1.000 KM neto.

Za one sa trogodišnjim obrazovanjem minimalac iznosi 1.050, odnosno za četvorogodišnje srednje obrazovanje 1.100 maraka. Za zaposlene sa višim obrazovanjem minimalac iznosi 1.350 KM, dok kod radnika koji imaju visoko obrazovanje definisan je minimalac od 1.450 maraka KM neto.

Prema podacima Poreske uprave u Republici Srpskoj, ima i onih koji imaju platu manju od propisanog minimalca, a takvih je čak 14.037 zaposlenih.

- Na platu u rasponu od 1.001 do 1.050 KM prijavljeno je 15.624 lica, dok primanja u iznosu od 1.051 do 1.100 maraka ima 22.140 radnika. Na platu u rasponu od 1.101 do 1.350 KM prijavljeno 67.284 lica, a od 1.351 do 1.450 maraka 23.993 radnika - kazali su "Glasu" u Poreskoj upravi Republike Srpske.

S druge strane granice prosjeka, najveći dio onih koji zarađuju više od 1.689 KM nalazi se u platnom razredu do 4.000 KM. Tačnije, u ovom rasponu prijavljeno je 102.413 radnika.

Kako se zarađeni iznosi povećavaju, broj zaposlenih naglim korakom opada. Sa platom između 4.001 i 5.000 KM može se pohvaliti 3.102 lica, dok primanja od 5.001 do 10.000 maraka mjesečno ostvaruje 2.209 zaposlenih.

Na samom vrhu ove piramide nalazi se mala, ali izuzetno plaćena grupa - više od 10.000 KM mjesečno prima tačno 218 radnika u Republici Srpskoj.

Bilo je i gore

U Savezu sindikata Republike Srpske navode i da najnoviji podaci ukazuju na to da je situacija ranije bila još nepovoljnija, odnosno da je još i više radnika u Srpskoj primalo platu manju od prosječne.

- Situacija je bila nepovoljnija prije dvije godine kada smo uveli diferenciranu najnižu platu u Republici Srpskoj. Sada više nemamo samo jedan iznos najniže plate, jer je za radnike sa visokom stručnom spremom najniža plata veća za 45 odsto od one zakonski propisanog minimalca od 1.000 maraka. Iako je napravljen mali pomak, suštinski problem i dalje ostaje privatni sektor u kojem praktično nema kolektivnih ugovora - kazao je "Glasu" generalni sekretar Saveza sindikata Republike Srpske Danko Ružičić.

Naglašava da u Republici Srpskoj ne postoje granski kolektivni ugovori, dok svega dvadesetak fabrika ima pojedinačne kolektivne ugovore kojima se regulišu iznosi plata.

- Većina privatnih poslodavaca koristi isključivo odluku o najnižoj plati da bi ispoštovala zakonski minimum. Po toj logici, inženjer sa visokom stručnom spremom ne može imati platu ispod 1.450 KM plus minuli rad, tehničar sa srednjom stručnom spremom ispod 1.100 KM, a kvalifikovani radnik ispod 1.050 KM. Poslodavci se drže tog minimuma kao plafona, a ne kao zaštitne mjere. S druge strane, u javnom sektoru, odnosno u svim društvenim djelatnostima i javnim preduzećima, postoje kolektivni ugovori. Tamo je napravljena jasna razlika u odnosu na najnižu platu i za svako radno mjesto utvrđen je veći iznos - naglašava Ružičić.

Zbog svega toga su u privredi, ističe on, plate značajno niže od republičkog prosjeka.

- Za jun 2026. godine, prosječna plata u poljoprivredi, šumarstvu i ribolovu iznosila je 1.475 KM, u snabdijevanju vodom i kanalizaciji 1.446 KM, u prerađivačkoj industriji 1.421 KM, u trgovini 1.424 KM iako je sektor trgovine prošle godine ostvario dobit veću od milijardu KM. Prosječna plata u građevinarstvu, prema posljednjim podacima, iznosi 1.320 KM, u saobraćaju i skladištenju 1.317 KM, a u ugostiteljstvu i hotelijerstvu prosječna plata iznosi svega 1.278 KM. Jasna je stvar da za 1.278 KM nijedan konobar ne bi radio - naveo je Ružičić i dodao da tu na sceni imamo sivu ekonomiju gdje poslodavci ostvaruju dobit, podižu dividendu bez poreza, a dio plate radnicima daju na ruke.

Javna je tajna, navodi on, da konobari realno zarađuju oko 2.000 KM i više, jer bi u suprotnom svi otišli da rade na primorje, dok zvanična statistika prikazuje nerealno nizak prosjek.

- Glavni uzrok svih ovih problema je nedostatak kolektivnih ugovora u privatnom sektoru, kojim bi regulisali visine plata ispod kojih se ne bi mogle isplaćivati, nego samo nagrađivati. Sada se koristi samo odluka o najnižim plata u Republici Srpskoj i to je to, a ostalo sve ako se daje nešto, daje se u koverti - naveo je Ružičić uz zaključak da Unija poslodavaca mora pokazati kapacitet i volju da sa Vladom i Savezom sindikata potpiše Opšti kolektivni ugovor.

Sindikalna korpa

Danko Ružičić podsjeća i da je sindikalna potrošačka korpa za četvoročlanu porodicu za jun iznosila 2.918 KM, od čega samo za hranu odlazi 1.344 KM, a na stanovanje i komunalije 724 KM.

- Dakle, i za one koji imaju tu prosječnu platu u Republici Srpskoj misaona je imenica da imaju sredstva da sebi priušte sindikalnu potrošačku kora za četvoročlanu porodicu - kazao je Ružičić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.