Milioni mimo propisa, a zelenila sve manje

BANjALUKA - Pet gradova Republike Srpske, odnosno Banjaluka, Prijedor, Doboj, Bijeljina i Teslić, ne raspolažu savremenim informacionim bazama i katastrima zelenila, a izdvajanja za održavanje higijene i travnatih površina uglavnom su potcijenjena.

Navedeno je ovo u izvještaju reviziji učinka "Organizacija i provođenje djelatnosti zajedničke komunalne potrošnje u gradovima", koju je objavila Glavna služba za reviziju javnog sektora Republike Srpske. 

Revizori su posmatrali period od 2022. do polovine ove godine, te ukazali na niz ozbiljnih sistemskih rizika u upravljanju javnim površinama u Banjaluci, Prijedoru, Bijeljini, Doboju i Tesliću.

Među najalarmantnijim nalazima revizije jeste podatak da je obezbijeđenost uređenim zelenim površinama javnog korišćenja u posmatranim gradovima čak deset puta niža od stručnih standarda za očuvanje zdravlja ljudi.

Dok naučni i evropski normativi nalažu oko 30 kvadratnih metara uređenog javnog zelenila po stanovniku, stvarno stanje na terenu je daleko ispod toga. Tako Prijedor bilježi svega 1,5 kvadratnih metara, Bijeljina, Doboj i Teslić po dva kvadratna metra, dok Banjaluka raspolaže sa tri kvadratna metra po stanovniku.

BEZ BAZE PODATAKA

Revizori su utvrdili da posmatrani gradovi nemaju uspostavljene kompletne baze podataka (GIS) niti katastre javnih površina. Nedostatak savremenih alata dovodi do bizarnih situacija u praksi, jer su u Odjeljenju za komunalne poslove grada Banjaluka zaposleni površine javnih zelenih površina ručno skicirali na papiru preko aplikacije Google Pro, kako bi uopšte imali bilo kakve podatke za operativno planiranje i ugovaranje radova.

Revizija je otkrila i praksu takozvanog "obrnutog planiranja" budžeta. Umjesto da se prvo izradi detaljan Program zajedničke komunalne potrošnje (PZKP) sa jasno kvantifikovanim potrebama na terenu, skupštine gradova najprije usvoje budžete, a zatim se programi naknadno tehnički prilagođavaju odobrenim sredstvima.  

- Zbog toga u većini gradova PZKP nije donošen u zakonskom roku, a u pojedinim godinama nije ni usvajan. Pored toga, uočeno je da se kroz ove programe često finansiraju aktivnosti koje ne pripadaju zajedničkoj komunalnoj potrošnji - navode revizori. 

Tako je Banjaluka kroz ovaj program subvencionisala prevoz penzionera u iznosu od čak 5,2 miliona KM u 2024. godini, dok je Doboj subvencionisao regionalnu deponiju koja prihvata otpad i iz sedam opština iz FBiH.  

- Doboj je subvencionisao cijene odlaganja otpada iz FBiH, što je suprotno osnovnom načelu upravljanja otpadom "zagađivač plaća" - stoji u izvještaju.

Revizori su upozorili i na drastične razlike u ugovaranju usluga između različitih gradova. Tako se, na primjer, cijena mašinskog košenja trave kreće od 0,07 KM po kvadratnom metru u Doboju do čak 0,29 KM po kvadratnom metru u Bijeljini, dok se za orezivanje jednog stabla iznosi kreću od 11,70 KM u Tesliću do više od 200 KM u Bijeljini i Banjaluci. Isto tako, sadnja sezonskog cvijeća po metru kvadratnom u Tesliću košta 14,04 marke, dok u Banjaluci ta cijena ide i do 76,05 KM.

Fenomen neujednačenosti vidljiv je i u učestalosti košenja.

U pojedinim naseljima i školskim dvorištima košenje se obavlja svega  jedan do dva puta godišnje (što stvara rizik od širenja korova, ambrozije i krpelja), dok se na drugim lokacijama kosi čak 18 do 20 puta u sezoni. Posebnu pažnju u izvještaju privukle su fotografije nestručnog i totalnog orezivanja stabala u Doboju, Bijeljini i Prijedoru. Izneseni stručni stavovi arborista upozoravaju da drastično sječenje krošnji predstavlja zloupotrebu stabala koja dovodi do njihovog ubrzanog truljenja, odumiranja i kasnijeg rizika od pada. Glavna služba za reviziju uputila je niz detaljnih preporuka Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS, kao i gradovima, da hitno pristupe izradi katastra zelenila, definišu mjerljive standarde čistoće i unaprijede sistem nadzora.

VANDALIZAM

Revizorski tim je obilaskom terena u svim gradovima evidentirao brojne tragove vandalizma i oštećenja komunalne opreme.

Ističe se primjer rekreativne zone u banjalučkom naselju Sime Matavulja, koja je za svega pet-šest godina od obnove gotovo potpuno devastirana.

Revizori zaključuju da bez efikasnijeg nadzora i dosljednog sankcionisanja vandala, velika budžetska sredstva uložena u nove parkove i opremu bivaju brzo obezvrijeđena.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.